Triple X laat zien hoe de wil triomfeert over een gepijnigd lijf

Triple X Festival:..

MARIAN BUIJS

Pain door Graham Cunnington, t/m 19 juli.

La Loca, poëzieperformance. Westergasfabriek, Amsterdam.

Het geteisterde lichaam is deze zomer het thema van de optredens op het Triple X Festival. Waarschijnlijk naar aanleiding van de controverse over slachtofferkunst die vorig seizoen in de Verenigde Staten ontstond. Aidslijders maakten voorstellingen en exposities waarin ze demonstreerden wat een dodelijke ziekte met een mens doet.

Het is een gevaarlijk grensgebied. Zodra de realiteit van het lijden een voorwaarde is voor ontroering, worden de bedoelingen van de maker dubieus. En wie de aankondiging leest van Pain, een theatrale performance, krijgt bange vermoedens. De Engelsman Graham Cunnington lijdt aan chronische reumatische artritis, een zeer pijnlijke gewrichtsziekte. Hij wil het publiek laten delen in zijn pijn.

Die angst blijkt meteen ongegrond. Cunnington is een energieke persoonlijkheid die in mooi geënsceneerde fragmenten zijn levensverhaal vertelt. Hoe hij als kind werd geconfronteerd met de pijnlijke ervaring van lopen waarbij zijn voeten dienst weigerden. Hoe een stoet van doktoren zijn lichaam zag als een machine die moest worden gerepareerd. Of de harde manier waarop zijn klasgenoten hem benaderden.

In plaats van een slachtoffer te worden, dwong hij zichzelf die dagelijkse folteringen tot zijn bondgenoot te maken. Door zich te concentreren op zijn lichaamscellen die aanvoelden alsof ze bestookt werden door vlijmscherpe glaspunten. Hij werd percussionist in een band en we zien hem zijn ritmes slaan met een reusachtige staaf op een ijzeren plaat. Zo toont hij hoe zijn wil triomfeert over zijn lijf.

Tussen de projecties op de zijwanden en de suggestieve muziek krijgt zijn verhaal een poëtische en universele lading. Geen moment koketteert hij met zijn gebrek en nergens wekt de moeizame manier waarop hij zich voortbeweegt een verkeerd soort medeleven. Hij zou die pijn evengoed kunnen spelen. Dat hij ook in werkelijkheid aan artritis lijdt, doet niets toe of af aan de kracht van zijn performance.

Maar aan het slot slaat hij onverhoeds een andere toon aan. Mediterend, de ogen gesloten, spreekt hij zijn overleden moeder toe die hij als kind in het bad vond nadat ze een eind aan haar leven had gemaakt. Plotseling wordt zijn ontboezeming daar te privé. De humor is verdwenen, alles draait om de boodschap: pijn is een manier om jezelf te leren kennen, 'a doorway to the soul'.

De Amerikaanse dichteres La Loca verpakt haar boodschap heel anders. Ook zij heeft het nodige meegemaakt. Mishandeld door haar moeder, uit de goot gevist door een minnaar en genezen van een kwalijke vorm van kanker, heeft zij zich tot de dichtkunst bekeerd. Haar favoriete onderwerp is zijzelf.

Vrolijk, op het hysterische af, stond ze op het kale podium met niet meer dan een tas en twee dichtbundels. 'Absoluut niet met de bedoeling mijn werk te promoten'. Schoot haar stem tijdens de inleiding al vervaarlijk omhoog, uit de manier waarop ze elk woord van haar 'dramatische voordracht' van een geëxalteerd uitroepteken voorzag, sprak een aanstekelijke gekte.

Elke zin klonk alsof ze een te lang gemist persoon van grote afstand in de gaten kreeg en toeschreeuwde. Maar dankzij een flinke dosis zelfspot kon ze zelfs de meest weerspannige luisteraar overtuigen.

Marian Buijs

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden