Triomf van de technocratie

De coalitie tussen VVD en PvdA is een nieuwe, grote stap in de afbraak van de ideologie als drijfveer voor politiek handelen. Politici zijn managers geworden. Het gaat niet meer om het realiseren van idealen, maar om het zo snel mogelijk bereiken van meer economische rationaliteit uitgedrukt in aantallen en geld. Idealen mogen daarbij niet in de weg staan.


Duidelijker en pregnanter dan Diederik Samsom kan ik het niet verwoorden. Hij zei in de Volkskrant van zaterdag: 'Het regeerakkoord had ook één zin kunnen zijn: wij doen het tot voorjaar 2017 samen... Want in feite hebben we maar één afspraak gemaakt met zijn tweeën: wij gaan dit volhouden.' Met andere woorden: alle idealen waarvoor de PvdA zegt te staan, zijn ondergeschikt aan het voortbestaan van het kabinet-Rutte/Asscher.


Samsom weet dat de VVD in het kabinet de meerderheid heeft. Als de twee partijen in een kwestie geen overeenstemming bereiken, dan zal de PvdA dus wijken voor de VVD. De nieuwe PvdA-minister van Buitenlandse Zaken was de eerste die de neuzen mocht tellen. Steunde hij voor de verkiezingen nog een motie om de Palestijnen een vorm van statelijke erkenning in de VN te gunnen, als minister is hij nu tegen. De eerste PvdA-minister met de ruggegraat van een weekdier.


In Nederland worden de economische doelen geformuleerd door het Centraal Planbureau. De ambtelijke Studiegroep Begrotingsruimte zet ze om in doelstellingen voor een nieuw kabinet en politici mogen maatregelen bedenken om die doelen te bereiken. Ze gaan niet meer over het wat maar over het hoe. De formatie was een goed voorbeeld van dat proces. Zo snel mogelijk een akkoord in elkaar kwartetten om zo snel mogelijk de cijfers van het CPB en de Studiegroep Begrotingsruimte te realiseren.


Het verkopen van het 'hoe', creëren van draagvlak genoemd, is de belangrijkste taak van politici geworden. Diederik Samsom is wat dat betreft een tovenaar. Waarheid en leugen brouwt hij tot een soort mengsel met een honingsmaak om zelfs het smerigste medicijn bij iedereen naar binnen te laten glijden.


Zo is hij erin geslaagd het beeld te vestigen dat de bezuinigingen via nivellerende inkomensmaatregelen eerlijk worden verdeeld. De werkelijkheid is dat de inkomensnivellering nauwelijks iets voorstelt in verhouding tot het pakket maatregelen dat zwakkeren treft. Op de sociale zekerheid wordt 5,5 miljard bezuinigd en op de zorg 6,4 miljard. 250 miljoen voor de 'sociale agenda' is 0,5 procent daarvan.


Tekenend voor handelsreiziger Samsom was hoe hij in Buitenhof van jongstleden zondag een aantal maatregelen duidde. De bezuinigingen in de AWBZ waardoor ouderen pas in een verpleeghuis worden opgenomen als ze op sterven na dood zijn, moesten we zo begrijpen dat daarmee werd tegemoetgekomen aan 'een diepe wens van iedereen om ouderen langer thuis te houden'.


De bijstandsuitkering, waarvan de koopkracht nu al lager is dan 30 jaar geleden, wordt de komende jaren geleidelijk met 2.000 euro verlaagd. Samen met de verkorting en verlaging van de WW-uitkering maakt dat duidelijk dat de PvdA de filosofie van de VVD heeft overgenomen om mensen die niet werken zo arm mogelijk te maken om ze de arbeidsmarkt op te jagen. Dat heet een 'activerende sociale zekerheid'.


Vinden 45-plussers die werkloos worden geen baan meer? Onzin: '80 procent van de mensen die werkloos worden, vindt binnen een jaar weer een baan'. Zo lieg je de waarheid: juist de 45-plussers lukt dat niet.


In de verkiezingscampagne verklaarden Samsom en Plasterk om het hardst dat in de komende paar jaar minder moest worden bezuinigd om te voorkomen dat de economie schade zou lijden. Na de verkiezingen zag hij ineens dat er geen verschil was met de VVD. Hij had 'geen drie microseconden nodig' om het met de VVD eens te worden over 16 miljard extra bezuinigingen.


Intussen duiken we een recessie in. Problemen op de woningmarkt? Die hebben we opgelost door stippen op de horizon te zetten waardoor mensen en corporaties weten waar ze aan toe zijn. Inderdaad, corporaties kunnen niet meer bouwen en mensen weten nu zeker dat huren en kopen duurder worden. De bouw zakt dieper in het moeras.


Samsom introduceert een geheel nieuwe vorm van cynisme. Beantwoord iedere vervelende vraag met een golf van retoriek die de vraag onderdompelt in een zee van pseudopositivisme. Het verzamelen van sprekende voorbeelden zou een interessant boekje opleveren.


MARCEL VAN DAM is socioloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden