Trial by media richt alleen maar schade aan - het volksgericht oordeelt voordat de misdaad bewezen is

Beeld de Volkskrant

Nee, het ezelsbruggetje van Aaf Brandt Corstius - 'misbruik en intimidatie zijn niet leuk. Seks met aantrekkelijke mensen: wél leuk' - helpt me niet verder. Als de #MeToo-discussie alleen over evident misbruik was gegaan, was het eenvoudiger geweest. Verkrachting is per definitie misdadig en afschuwelijk.

Maar het publieke debat ging, twee weken geleden, voordat het vrijwel alleen nog over de kwestie-Jelle Brandt Corstius ging, meteen over machtsmisbruik, ongelijke relaties, over seks tussen studenten en docenten, regisseurs en acteurs, leidinggevenden en ondergeschikten. Mensen werden publiekelijk aangeklaagd. Of er werd geen naam genoemd, waardoor iedereen in een omgeving verdacht werd. Die bijltjesdag-sfeer vond ik angstaanjagend.

Nee beste Aaf, seks met 'aantrekkelijke mensen' pakte niet altijd leuk uit. Was het maar zo simpel. Seks is een emotioneel mijnenveld. In de jaren zeventig en tachtig ervoer ik een troebel gebied tussen vrijwillig en gedwongen, tussen verleiden en manipuleren, vrijheid en groepsterreur. Macht erotiseerde, ook in feministische tijden.

Over dat troebele tussengebied, dat relationele drijfzand, ging mijn column twee weken geleden. Voor de zekerheid schreef ik dat ik het niet had over 'gruwelijkheden als verkrachting, kindermisbruik of chantage'.

Soms was sprake van ongelijkheid én verliefdheid. Vaak gebruikten mensen, ook leuke, aantrekkelijke mensen, elkaars lichaam achteloos. Seks was plezier én een middel tot manipulatie. De oeverloze vrijheid leidde achteraf vaak tot verdriet en schaamte.

Zulke relaties kunnen niet meer. De gezagsverhoudingen op opleidingen zijn duidelijker, de mores strenger. Docenten kijken wel uit om met studenten de kroeg en daarna het bed in te duiken. Misschien hebben ze de huiveringwekkende roman Disgrace van Coetzee gelezen. De machtige partij kan nog jaren later worden aangeklaagd; een afgewezen student kan afgrijslijk wraak nemen, een beledigde docent ook.

'Blijf van mijn lijf', 'Vrouwen tegen Verkrachting', 'Als een meisje nee zegt...' - eind jaren zeventig, begin tachtig had je vele feministische actiegroepen tegen seksueel geweld. Journalisten als Hanneke Groenteman maakten er moedige programma's over. Had Twitter toen bestaan, dan hadden ze een extra podium gehad én zou de seksistische modderspuit keihard zijn aangezet: dat ze frigide waren, die tuinbroekdraagsters, en een goede beurt moesten krijgen. Toen hoorde je dat in de kroeg.

Feministen protesteerden in die jaren tegen het alomtegenwoordige seksisme maar net zo hard tegen rechteloosheid. Het was een verademing het te kunnen doen met wie je wilde. Maar seks is nooit vrijblijvend. Soms wrong er iets. Wat voor de een plezier was, voelde voor de ander als consumptieseks. Maar wie was slachtoffer van wie? Behalve bij verkrachting dus.

Intussen verlangden de meesten, ook ik, gewoon naar liefde. Heel burgerlijk. Over die tegenstrijdigheden schreef ik. Over het gevoel van onveiligheid in die blije jaren, het risico op ontsporing. Had iemand tegen mij gezegd dat mijn verhaal door sommige jonge vrouwen zou worden gelezen als goedpraten van verkrachting, dan had ik gelachen: gedwongen seks, het gebruiken van mensenlichamen - ik vind het nog net zo walgelijk als toen.

Het is onrechtvaardig om met de strengere normen van nu ongelijke relaties uit een ver verleden te veroordelen, en mensen alsnog aan de schandpaal te nagelen. Met een verdachtmaking heb je zó een leven kapotgemaakt. Word je verkracht? Doe alsjeblieft aangifte. Ik hoop dat het #MeToo-debat daartoe zal leiden.

Trial by media richt alleen maar schade aan. Het nu ontsporende deel van het debat lijkt niet op de Zwarte-Pietdiscussie, maar op de heksenjacht op pedofielen, over wie het volksgericht al oordeelt voordat bewezen is dat ze iets hebben misdaan. Over misdaden oordeelt de rechter.

Aleid Truijens is schrijver, literatuurrecensent en biograaf.
Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.