Opinie

'Trek jongens voor in het onderwijs'

Met deze generatie mannen gaan we de slag om de kenniseconomie in elk geval niet winnen, blijkt uit de laatste cijfers. De kenniseconomie heeft een constante instroom van talent nodig, maar de jongens presteren niet op school. Misschien moeten we ze daarom weer meer aandacht geven, oppert Ferry Haan.

Beeld ANP

Verontrustend rapport van TNO over de innovatiekracht van Nederland vorige week. Tussen de vele cijfers en waarnemingen over de zich verslechterende innovatiepositie, staat een opmerkelijke constatering. Vrouwen zijn inmiddels in alle leeftijd categorieën tot 45 jaar hoger opgeleid dan mannen. Van de mannen tussen de 15 en 25 is 40 procent lager opgeleid. Bij de vrouwen is dit percentage minder dan 30 procent. De slag om de kenniseconomie gaan we met deze generatie mannen in elk geval niet winnen. Het lot van de kenniseconomie is in handen van de vrouwen, zo veel is zeker.

Exacte vakken
Maar de vrouwen kiezen internationaal gezien weer te weinig voor exacte vakken. De campagnes om vrouwen exact te laten kiezen lopen al decennia, zonder al te veel succes. Misschien moeten we de daarom jongens weer meer aandacht geven. De kenniseconomie heeft een constante instroom van talent nodig, maar de jongens presteren niet.

De oorzaak hiervan ligt natuurlijk in het onderwijs. Jongens worstelen zich slechts moeizaam door hun school heen. Dat is niet alleen in Nederland zo. In de hele ontwikkelde wereld doen vrouwen het in het onderwijs beter dan mannen. De oorzaken hiervan zijn ook internationaal. Gebroken gezinnen, tweeverdieners, internet, games hebben allemaal hun weerslag op de jongens, maar de belangrijkste reden voor het falen van de jongens ligt elders. Jongens lijken eigenschappen te missen, competenties met een lelijk woord, om zich door het onderwijs te werken. Meestal wordt dan gedacht aan vaardigheden als samenwerken en plannen, maar jongens falen om veel banalere redenen. Jongens gedragen zich niet in de schoolbanken. In de literatuur wordt anti-sociaal gedrag van jongens vaak genoemd als spelbreker.

Teamleiders
De teamleiders in de onderbouw van elke middelbare school in Nederland zullen beamen dat de meeste gedragsproblemen zich bij jongens voordoen. In het onderwijs wordt erg geselecteerd op gedrag, op braafheid. Slimme maar niet zo brave leerlingen hebben het moeilijk.Voor brave maar niet zo slimme leerlingen geldt vaak het omgekeerde. De vrijheid om je op school zo te gedragen als je zelf wilt, is vrij groot.

De consequenties, lagere cijfers, betekenen echter dan jongens gemakkelijk afglijden naar lagere niveaus. Vwo-jongens gaan naar de havo. Havo-jongens gaan naar vmbo. En de laagste vmbo-jongens eindigen in het speciaal onderwijs. De trend is al een tijdje aan de gang. Ook in het buitenland bevolken jongens de laagste onderwijsniveaus.

Potentiële kenniswerkers
Wat kunnen we hier nu aan doen? We missen in Nederland elk jaar een paar duizend vwo-diploma's van jongens die best naar een universiteit hadden gekund wanneer ze zich hadden gedragen op de middelbare school. Dit zijn potentiële kenniswerkers, maar ze eindigen onder hun niveau.

We zouden jongens en meisjes uit elkaar kunnen halen. In sommige landen, Engeland, Belgie, Australie, bestaan aparte private jongens- en meisjesscholen, maar de effecten hiervan zijn wisselend. Bovendien scoren de meisjes ook in deze landen beter dan de jongens. We zouden ook terug kunnen gaan naar een ouderwets disciplinerend schoolsysteem. Dat wil eigenlijk niemand. Als er sterke punten zijn van de Nederlands jeugd, dan zijn het de sociale kant, zelfvertrouwen en presentatie.

De Nederlandse jeugd is de gelukkigste jeugd van de wereld. Een ouderwets schoolsysteem zou op dit gebied juist weer schade aanrichten. Hoewel verplicht huiswerk maken op school, mij een ingreep lijkt die te verdedigen valt. Hiervan zullen jongens profiteren.

Tijdelijk
Maar misschien ligt er nog een andere oplossing voor de hand. De gedragsproblemen van de jongens zijn tijdelijk. De meeste problemen van de jongens spelen zich af in de leeftijd van 13 tot en met 15 jaar. Hersenwetenschappers kunnen precies uitleggen wat de oorzaak en de functie is van dit gedrag. Waarom helpen we de jongens niet door deze periode heen met een beetje rugwind?

In het bedrijfsleven worden vrouwen voorgetrokken bij bestuursfuncties onder de noemer van positieve discriminatie. In het onderwijs zouden we jongens (tijdelijk) ook kunnen voortrekken. Aan de eindexamennormen moeten we niet komen, maar zou het niet helpen wanneer we jongens tijdelijk milder beoordelen dan meisjes?

Aan het eind van de lagere school scoren jongens gemiddeld nog een iets hogere Cito-score dan de meisjes. In de brugklas slaat dit verschil om. In de 2e klas van het vwo belanden meer meisjes dan jongens. In het vervolg van het vwo worden de verhoudingen tussen jongens en meisjes alleen maar schever. Om te voorkomen dat het vwo verandert in een meisjesschool, zouden we de eisen aan jongens kunnen verlagen in de onderbouw. Sta bijvoorbeeld toe dat jongens een onvoldoende meer mogen halen dan meisjes. Of leg de puntengrens die jongens toegang geeft tot vwo lager dan de grens voor meisjes.

Positieve discriminatie
Twee regimes, eentje voor jongens en eentje voor meisjes, zal ongetwijfeld een hoop gedonder geven. Ouders zullen naar de rechter stappen wanneer een jongen wel en een meisje met een bepaalde score niet naar een hoog schoolniveau mag. Ik ben benieuwd of positieve discriminatie wettelijk is toegestaan in het onderwijs.

Ik weet echter wel zeker dat veel jongens de tijdelijke positieve discriminatie zullen belonen aan het eind van hun schoolcarriere. De gedragsproblemen nemen af. De jongens worden volwassen. Ze zullen een versterking zijn voor de kenniseconomie. De innovatiekracht van Nederland kan de niet zo brave jongens, die we nu vroeg afschrijven, goed gebruiken.

Ferry Haan is docent economie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden