Transparantie-eisen voor ministers zijn aan revisie toe

Niet alleen politici van oppositiepartijen, ook deskundigen vinden dat het' Handboek voor aantredende bewindspersonen dringend aan revisie toe is. De huidige eisen aan financiële transparantie zijn te vaag en vrijblijvend.

DEN HAAG - Met name de regel dat financiële belangen van partners 'niet relevant' zijn zolang de echtelieden niet in gemeenschap van goederen zijn getrouwd, wekt bevreemding.


De Volkskrant meldde zaterdag dat minister Schultz van Infrastructuur en Milieu in 2010 de premier niet heeft geïnformeerd over aandelen van haar man Haro in het bedrijf Kiwa. Het ministerie stelde de tarieven vast die Kiwa vragen mocht. Toen het in 2011 werd verkocht, leverde dat de man van de minister bijna 3 miljoen euro op.


In reactie zei Schultz dat ze heeft gehandeld volgens het genoemde Handboek. Daarin staat onder meer dat de financiële en zakelijke belangen van een partner alleen relevant worden geacht als sprake is van een huwelijk in gemeenschap van goederen. Schultz is op huwelijkse voorwaarden getrouwd.


'Een onzinnig onderscheid', zegt Leo Huberts, hoogleraar bestuurskunde aan de VU. Het biedt een vorm van schijnzekerheid, vindt hij. 'Belangenverstrengeling is per definitie een grijs gebied. Of sprake is van moreel dubieus gedrag hangt met heel andere zaken samen dan of je wel of niet op huwelijkse voorwaarden bent getrouwd.'


'In veel andere landen is dit soort zaken veel strikter geregeld', zegt Huberts. 'Daar moet veel meer openheid gegeven worden over financiële belangen. Ook is men elders verder wat betreft de mogelijke gevolgen van functies en belangen vóór het aantreden, én over wat er kan ná het aftreden, om belangenverstrengeling tegen te gaan.'


Ook in de Verenigde Staten wordt van publieke ambtsdragers en hun omgeving veel meer transparantie over financiële belangen geëist. Een zogenoemde prenuptial agreement, enigszins te vergelijken met onze huwelijkse voorwaarden, verandert er niets aan.


'Natuurlijk niet, waarom zou dat er iets mee te maken hebben?', zegt Viveca Novak van The Center for Responsive Politics, een invloedrijke onafhankelijke organisatie die geldstromen in de politiek monitort en blootlegt. 'Zo'n overeenkomst treedt vooral in werking bij een scheiding. Maar zolang partners bijeen zijn, profiteren ze van elkaars inkomen. Die belangen vallen samen. Logisch dat inzage wordt gegeven in die belangen. Verbazend dat dat in Nederland niet gebeurt.'


De oppositie wil een debat. 'Ook willen we dat dat handboek wordt aangepast', zegt D66-Kamerlid Stientje van Veldhoven. 'Er moet een toets komen op de financiële relaties. Dat hoeft niet openbaar. Maar aandelen van de partner in een bedrijf met een monopolie op vergunningen waarvan de echtgenote de tarieven vaststelt, hadden intern zeker bekend moeten zijn.'


De uitzondering over huwelijkse voorwaarden moet geschrapt worden, vindt Van Veldhoven. 'De gedachte is kennelijk dat je dan geen financiële relatie hebt. Maar sterker: dan moet je eigenlijk ieder jaar met elkaar afrekenen. Dat weet ik, omdat ik zelf op huwelijkse voorwaarden ben getrouwd. Misschien heeft de minister wel elk jaar recht op een bonus van haar man.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden