Nieuws Transgenders en de Protestantse Kerk

Transgender kan zich straks met nieuwe naam aan God voorstellen

Gelovige transgenders die kerkelijke steun zoeken tijdens hun transitie, kunnen in de toekomst bij de Protestantse Kerk terecht. Die werkt aan een ‘transgenderliturgie’, tot vreugde van de 19-jarige transman Noud Fortuin.

Noud Fortuin is blij dat de Protestantse Kerk in Nederland werkt aan een ‘transgenderliturgie’. Beeld Marcel van den Bergh

De Protestantse Kerk in Nederland werkt aan een kerkelijke handleiding voor transgenders. Gelovige transgenders hebben behoefte aan kerkelijke steun in de vorm van zegeningen en gebeden, signaleert de kerk. Een uitkomst, vindt gelovige transman Noud Fortuin: ‘Het gaat om je gekend en geliefd voelen.’

Wie in transitie gaat, maakt diverse mijlpalen mee: de eerste medicatie, de naamswijziging, operaties. Met die mijlpalen willen protestantse transgenders ook in hun kerk terecht kunnen. ‘Je kunt denken aan liederen, gebeden, gedichten, maar ook aan herdenkingen van de doop of zegeningen’, zegt Noud Fortuin (19), een protestant die op zijn 14de uit de kast kwam als transgender. Voor kerkelijke rituelen omtrent het transgender-zijn bestond nog geen draaiboek.

Het balletje kwam aan het rollen door transgender kerkganger Bea Smit (69) uit het Drentse Emmer-Compascuum. Nadat zij in transitie was gegaan om vrouw te worden, wilde Smit zich graag in een kerkdienst met haar nieuwe naam laten zegenen. Die zegening kwam pas een half jaar later, en haar kerk heeft veel zelf moeten uitzoeken, vond Smit. Daarom pleitte zij in Trouw voor een ‘transgenderliturgie’ bij de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

Die handleiding komt er nu, uit de pen van de PKN-werkgroep Transgender en Liturgie. De groep sprak ‘verscheidene kerkelijk betrokken transgenders’ en concludeerde dat er behoefte aan zo’n liturgie was, zegt Theo Hettema, een van de coördinatoren van de werkgroep.

‘De liturgie helpt voorgangers en kerkelijk werkers voor wie het transgender-zijn onbekend terrein is’, zegt Fortuin, die nu geestelijk begeleider in opleiding aan de Fontys ­Hogeschool is. Hij komt uit een gelovig nest – zijn moeder is theoloog – en de kerk speelde altijd een belangrijke rol in zijn leven. ‘Stel, je wilt in de kerk erkend worden met je nieuwe naam’, zegt Fortuin. ‘Als je al gedoopt bent, is het theologisch ongebruikelijk om opnieuw gedoopt te worden. Wel kan de dominee een zegen uitspreken, als toevoeging aan de doop.’ Voorbeelden hiervan komen in de nieuwe liturgie te staan.

Fortuin zelf heeft de liturgie niet meer nodig. Op zijn 16de veranderde hij zijn legale naam en paspoort. Een jaar daarna legde hij de geloofsbelijdenis af, een belangrijk protestants ritueel, en werden zijn nieuwe namen in de kerk uitgesproken. ‘Ik vond dat al meer dan genoeg. Ik weet dat mijn nieuwe namen nu ook bij God bekend zijn.’

Oordeel

Fortuin klopte als 14-jarige bij zijn dominee aan om te vertellen dat hij transgender was. ‘De dominee had er nog nooit van gehoord, dus hij vroeg mij om het uit te leggen. Zijn mening stelde hij uit, tot hij wat meer informatie had’, zegt Noud. ‘Uiteindelijk zei hij dat hij er eigenlijk niet zo heel gek van opkeek. En iets in de trant van: de Heilige Geest werkt op veel manieren en zo ook door jou.’

Hij ging indertijd meteen als jongen naar de kerk. Dat was geen enorme overgang: ‘Ik kleedde en gedroeg me al veel langer als een jongen.’ Zijn mede-kerkgangers reageerden ‘soms wat moeilijk’, zegt Fortuin, maar nooit negatief: ‘Ze hielden hun oordeel voor zich, vaak zeiden ze erbij dat ze nog niet genoeg over het onderwerp wisten.’

Een kerkganger die eerst onbegrip toonde, was later de eerste die Fortuin een schouderklopje gaf na zijn belijdenis. ‘Mensen komen vaak terug op hun mening, als ze er langer over na hebben kunnen denken. En ze kennen mij, en vinden mij een toffe peer.’

Naar de hel

Je thuis voelen in de kerk als transgender kan problematisch zijn, weet Marjette Gerlofsma (54), afkomstig ‘uit de buurt van Franeker’, als geen ander. ‘Ik heb mijn evangelische kerk verlaten’, vertelt Gerlofsma, die drie jaar geleden uit de kast kwam als transgender. ‘De helft accepteerde mij, veertig procent gedoogde mij, en tien procent dacht dat ik waarschijnlijk rechtstreeks naar de hel zou gaan. Ik kom daar niet meer, want dan zou ik mezelf elke zondag opnieuw hebben moeten uitleggen.’

Ze hoort nu bij een andere kerk, maar daar houdt ze haar transgender-zijn voor zich. ‘Ik heb al zo veel over mij heen gekregen. Ik heb er nooit bij stilgestaan om in de kerk erkenning te vragen voor dingen als mijn naamswijziging.’ Toch vindt ze het ‘heel mooi’ dat de PKN nu transgenderliturgie opstelt: ‘Het voelt als erkenning, dat wij als transgenders ook bij de kerk horen. Je voelt je nog weleens aan de zijlijn staan, namelijk.’

De transgenderliturgie zal in de herfst online komen te staan in het digitale naslagwerk van de PKN, zegt een woordvoerder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden