Transdnjestrië omarmt zijn Russische beschermheer

Krijgt Europa er een nieuw land bij? Transdnjestrië, een communistisch staatje dat deel uitmaakt van Moldavië, houdt zondag een referendum over onafhankelijkheid....

Van onze correspondent Olaf Tempelman

Op 21 mei stemde een krappe meerderheid van de bevolking van het ex-Joegoslavische deelrepubliekje Montenegro in een referendum voor vertrek uit het staatsverband met Servië. Zondag wordt 800 kilometer noordoostelijker, in Transdnjestrië, een referendum gehouden over afscheiding van Moldavië.

De speculatie is wijdverbreid dat het referendum in Moskou is bedacht. Rusland is al meer dan anderhalf decennium de beschermheer van dit stukje land, dat officieel nog steeds deel uitmaakt van de voormalige Sovjet-republiek Moldavië. Als Montenegro na een referendum (en met goedkeuring van de EU) weg mag bij Servië, dan mag Transdnjestrië ook weg bij Moldavië, zouden beleidsmakers op het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken hebben geconcludeerd.

Er zijn echter een paar verschillen. Het Montenegrijnse referendum vond plaats in het kader van een ook door Servië ondertekend akkoord. Het Transdnjestrische referendum ontbeert een internationaal kader. Moldavië noemt het ‘illegaal’, de EU en de VS hebben aangekondigd de resultaten ervan niet te zullen erkennen.

In Montenegro stond de uitslag van het referendum niet van tevoren vast, in Transdnjestrië wel. Voorstanders van onafhankelijkheid gaan het winnen met 90 of 95 procent van de stemmen. In tegenstelling tot Montenegro is er geen ‘nee-kamp’ dat campagne voert. Dat is ook moeilijk in een staatje dat, in politiek opzicht althans, een orthodox-communistische dictatuur is. De Transdnjestrische televisie zendt deze weken maar één campagnespot uit. Daarop wordt kijkers voorgedaan waar zij zondag een kruisje moeten zetten. Dat moet in het bovenste vakje: ‘Wilt u dat Transdnjestrië zijn onafhankelijkheid behoudt om zich vervolgens later aan te sluiten bij de Russische Federatie?’

De vraagstelling is veelzeggend. Transdnjestrië beschouwt zich al anderhalf decennium als onafhankelijk, al is het door geen land ter wereld erkend, zelfs niet door Rusland. Toen de Sovjet-Unie uiteenviel en Moldavië de onafhankelijkheid uitriep, verklaarde Transdnjestrië zich onafhankelijk van Moldavië. Transdnjestrië had, in tegenstelling tot de rest van Moldavië, vroeger nooit deel uitgemaakt van Roemenië. De bevolking is pro-Russisch. Er zetelt een groot contigent van het oude Sovjet-leger.

In de zomer van 1992 probeerde Moldavië zijn gezag in Transdnjestrië te herstellen. Het kwam tot een korte, maar bloedige burgeroorlog die Transdnjestrië met behulp van flink wat Russische tanks wist te winnen. In 1993 begon een vredesproces onder leiding van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) om Moldavië en Transdnjestrië te ‘herenigen’. Resultaten bleven uit. Rusland beloofde ettelijke malen zijn troepen uit Transdnjestrië terug te trekken, maar voegde nooit de daad bij het woord. In de herfst van 2003 lanceerde Moskou een eigen ‘vredesplan’. Moldavië werd daarin een soort Moldavisch-Transdnjestrische federatie.

De Moldavische president Voronin, die tot dan toe bereid was Moskou tegemoet te komen, verwierp het plan als ‘schandelijk’. Begin 2004 wijzigde hij zijn buitenlandse politiek in pro-westerse richting.

Rond dezelfde tijd begon de Europese Unie na jaren van slaperigheid aan te dringen op snel herstel van het Moldavisch staatsgezag in Transdnjestrië.

Die plotselinge Europese alertheid was niet zonder reden. Als Roemenië in 2007 tot de EU toetreedt, komt Transdnjestrië op 150 kilometer van de EU-buitengrens te liggen. Al anderhalf decennium zijn er sterke geruchten dat Transdnjestrië alleen op papier communistisch is. In werkelijkheid zouden er grote sommen geld uit de drugs- en vrouwenhandel worden witgewassen. De wapenfabrieken zouden leveren aan wie ze maar willen: Transdnjestrië is aan geen enkele controle onderhevig. Interpol heeft er geen gezag. Moldavische kranten berichten voortdurend over vliegtuigen met wapens die vanaf de luchthaven van de ‘hoofdstad’ Tiraspol opstijgen naar Iran en andere oorden.

Snel herstel van Moldavisch staatsgezag in Transdnjestrië is van groot belang, stelde de Europese Commissie deze maand. Alom wordt gespeculeerd dat Rusland de uitslag zal opvoeren als motief om Transdnjestrië te erkennen. Een aanwijzing in die richting, is dat Igor Smirnov deze zomer in Moskou voor het eerst werd aangesproken als ‘meneer de president’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden