Analyse Beleef de Lente

Trammelant in de nestkast: goed voor de kijkcijfers

Ooievaars op hun nest. Beeld Vogelbescherming

Wie geluk heeft, ziet live via ­de ‘nestcam’ Beleef de Lente een steenuil vreemdgaan. Maar vaak gebeurt er helemaal niets. Wat maakt de webcam zo verslavend?

Het is op 27 mei iets na zeven uur ’s ochtends als de kerkuil de nestkast van de kauwen entert. De heer en vrouw des huizes zijn niet thuis, hun nageslacht ligt in de hoek van het nest te slapen. Aanvankelijk lijkt de uil er geen acht op te slaan. Maar dan krijgt hij het pluizige kuiken in het vizier. Zonder aarzelen grijpt hij het jong met zijn scherpe klauwen bij de strot. Spant aan. Het kuiken spert de bek open, een hoge schreeuw ontsnapt. Het duurt nog niet eens een minuut. ‘Moordenaar!’ klinkt het dan in het clubhuis: de chat- room van Beleef de Lente.

Rinie de Haan zag het, bijna honderd kilometer verderop, via de nestcam op haar beeldscherm gebeuren. Het was ‘niet fijn om te zien’. Helemaal omdat het kauwenjong in kwestie juist klaar was om uit te vliegen. Toch liet ze zich niet overmannen door emoties. Want ze wist: die kerkuil heeft dit seizoen al zoveel trammelant gehad met de holenduif dat het wel begrijpelijk is dat hij ‘maatregelen’ nam.

Sinds februari is het broedgedrag van elf vogelsoorten weer te volgen via de livestreams van Beleef de Lente op de site van Vogelbescherming Nederland. Het is nog even wachten tot de kerkuilen- en zwaluwjongen uitvliegen, maar dan komt een einde aan het dertiende seizoen. Het webcamproject trekt elk jaar rond de miljoen unieke bezoekers; van vroege vogels tot nachtbrakers. Jong en voornamelijk oud. In chatbox ‘het clubhuis’ houden ze elkaar op de hoogte van de dagelijkse beslommeringen.

De kauw bij zijn nest. Beeld Vogelbescherming

Het is verslavend, zegt De Haan. Als ze ’s ochtends wakker wordt, opent ze de website om te zien wat de vogels ‘allemaal hebben uitgespookt’. Hetzelfde doet ze als ze thuiskomt van de boodschappen. Voor het slapengaan: ‘Even zien wat de stand is’. Haar iPad ligt naast haar bed – dan kan ze er even een blik op werpen als ze ’s nachts wakker wordt. Soms leveren de webcams spectaculaire beelden op. Vaker gebeurt er helemaal niets. Toch blijven mensen kijken, gemiddeld 24 minuten per bezoek.

Heel zen

‘Het is een verhaal waarin je wordt meegezogen’, zegt Marieke Dijksman van de Vogelbescherming. ‘Je ziet hoe die vogels paren, eieren leggen, jongen krijgen en wilt toch weten hoe het afloopt.’ En waar de vogelaar zich in vele bochten moet wringen om een glimp op te vangen van een lepelaar, kan de kijker van Beleef de Lente vanuit z’n luie stoel, de conceptie van een slechtvalk bekijken. Dat er verder weinig gebeurt, is heel zen, aldus Dijksman.

Media- en cultuurwetenschapper en docent animal studies Maarten Reesink vergelijkt Beleef de Lente met reality programma’s zoals Big Brother. Omdat het draait om echte dieren in echte situaties, kan er elk moment iets onverwachts gebeuren. ‘Je blijft kijken’, zegt Reesink, ‘want straks zet je het uit en wordt er vijf seconden later een ei uitgebroed.’

De kerkuilenfamilie. Beeld Vogelbescherming

Dat deze realitysoap niet draait om mensen, vervult volgens Reesink onze ‘biophilia’; het verlangen van de mens om een connectie te maken met de natuur, juist nu we er steeds minder in leven. Hiernaast biedt het een heel andere kijk op dieren dan bijvoorbeeld natuurseries. ‘Daarin ligt het accent op de soort, met de webcams gaat het over individuen. Je leeft mee met deze specifieke vogel op belangrijke momenten; als het jongen krijgt of het even niet goed gaat.’

Het maakt het mogelijk om compassie te voelen met de dieren. Reesink vergelijkt het met de foto van de verdronken Salvadoraanse vluchtelingen die vorige week tot veel discussie leidde over het Amerikaanse immigratiebeleid. Veel mensen wisten wel dat er vluchtelingen stierven op weg naar de VS, maar door dit individuele verhaal konden ze meeleven. Dat is precies waarom de Vogelbescherming ooit begon met Beleef de Lente. Je kunt de natuur pas beschermen als je er om geeft, zo redeneert Dijksman.

Vermenselijken

Maar meeleven leidt soms ook tot de onvermijdelijke neiging om dieren te vermenselijken, zegt Reesink. Het toedichten van menselijke eigenschappen en emoties conflicteert met het beestachtige gedrag dat vogels soms vertonen. In de chat van Beleef de Lente konden de gemoederen hierdoor nog weleens oplopen, bijvoorbeeld als een moeder haar eigen kuiken opat. Inmiddels zijn er ‘moderators’ aangesteld die uitleggen dat de kerkuil die het kauwenjong doodde geen moordenaar is; hij voelde zich gewoon geroepen zijn territorium te bewaken.

Als een ooievaarsjong sterk vermagert, beginnen de moderators kijkers vast voor te bereiden. ‘Dan zeggen ze: Die gaat het waarschijnlijk niet redden, en een dood jong is heel eiwitrijk voedsel voor de anderen’, zegt Dijksman. 

Zo’n ‘drama’ is overigens wél weer goed voor de kijkcijfers. Zoals het publiek van het tv-programma Ik vertrek hoopt dat het sprookjesachtige chateau in de Dordogne een bouwval met open riolering zal blijken, en Temptation Island pas geslaagd is als in elk geval één relatie hartgrondig is verwoest, zo kijken vogelaars het liefst naar dramatiek. In de top drie van de best bekeken filmpjes staan een kerk­uilenstel waarvan de eieren zijn gejat door een steenmarter, het fragment met het gekilde kauwenjong, en met stip op één: het bosuilskuiken dat uit huis werd geplaatst vanwege een geblesseerde poot.

Wat drama betreft was dit dertiende seizoen van Beleef de Lente wat slap. Juist omdat het een goed seizoen was voor vogels – veel broedsels kwamen uit. Het kijkersaantal blijft hierdoor steken op 800 duizend ten opzichte van een miljoen vorig jaar. Nu steeds meer vogels op de website de status ‘uitgevlogen’ hebben, breekt voor De Haan een periode aan van ‘afkicken’. ‘Ik krijg nu al last van een lege-nestsyndroom. Gelukkig is het zo weer februari.’

Meer over vogelwebcams

Pas op: deze vogelwebcam bevat schokkende beelden. Als de natuur zich van zijn wrede kant laat zien, komen de kijkers in opstand. 

‘Stop met de vogelwebcams, ook dieren hebben recht op privacy’, betoogt bioloog en schrijver Midas Dekkers in dit artikel. 

‘Trek u niets aan van Midas Dekkers, hij is tenslotte een Oude Witte Man’, werpt columnist Sylvia Witteman tegen. Witteman vindt die vogelwebcams een ‘heerlijk tijdverdrijf’. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden