Tram 1 is straks deels Tram 11 maar toch ook weer Tram 1

De komst van de Noord-Zuidlijn gooit het hele openbaar vervoer in Amsterdam op z'n kop. Bus- en tramlijnen rijden nieuwe routes en krijgen soms ook andere nummers. Vrijdag maakt het GVB de lijnen bekend.

Vervoerskundige Michiel Sommeijer (L) en Coördinator Vervoersplan Pieter Marijt (R). Beeld Klaas Jan van der Weij

Michiel Sommeijer, vervoerskundige, en Pieter Marijt, coördinator Vervoersplan

Van oudsher vormt het tram- en busnet in Amsterdam een soort web met in het midden het Centraal Station. Met de komst van de Noord-Zuidlijn, zomer 2018, gaat dat veranderen. De nieuwe metro wordt de ruggegraat waar de meeste tram- en buslijnen als visgraten op zullen kruisen. Trams die vaak al decennia in noord-zuidrichting van en naar het station rijden, zullen vanaf 22 juli volgend jaar een nieuwe route rijden. Nooit eerder in de geschiedenis van het openbaar vervoersbedrijf GVB is de dienstregeling zo op de schop gegaan.

Tekst gaat verder onder de kaart. Download hier de afbeelding in pdf.

De afgelopen jaren hebben de vervoerkundigen van het GVB samen met andere vervoerders in de regio een 'omvangrijke en minutieuze puzzel' gelegd, zegt Michiel Sommeijer (35). Met het nieuwe Vervoersplan zal 80 procent van de reizigers sneller op zijn bestemming zijn, zo berekenden Sommeijer en zijn collega's. Dat lukt doordat straks eenderde van alle reizigers minimaal een deel van de trip met de metro zal afleggen. 'Daardoor moeten reizigers gemiddeld wel 4 procent extra overstappen.'

Sinds het plan in december is goedgekeurd is civiel technicus Pieter Marijt (30) verantwoordelijk voor alle praktische haken en ogen die er met de invoering gemoeid zijn. 'Vroeger speelde ik al graag bouw- en strategiespellen als SimCity, nu doe ik dat voor mijn werk.'

Zo heeft Marijt zich de afgelopen maanden beziggehouden met de vraag hoe alle tram- en buslijnen gaan heten als ze straks de nieuwe route gaan rijden. Neem tramlijn 1. Die rijdt nu vanuit Osdorp en dan langs de route die honderd jaar geleden ook al door paardentram 1 richting Centraal Station werd gereden. Maar bij het Leidseplein buigt de tram straks ineens af naar het oosten. Over de route van de oude lijn 7, om aan het eind van de rit in oost nog een stukje van de oude lijn 3 mee te pakken.

Husselen met tramlijnen

Wie volgend jaar in Amsterdam een ritje wil maken met tramlijnen 9, 16 of 10 kan lang zoeken. Op de dag dat de Noord-Zuidlijn neemt het hoofdstedelijk tramspoor afscheid van de nummers. Daarvoor in de plaats keren wel twee oude bekenden terug op de rails: lijnen 11 en 19. Lees hier het nieuwsbericht.

Marijt: 'Welk nummer geef je zo'n nieuwe lijn? Of is zelfs een nummer misschien niet handig? We zouden ook letters kunnen doen. Of kleuren, of zoals in bij de Londense metro, alle lijnen een naam geven.'

Met hulp van het bedrijf dat ook Schiphol heeft bewegwijzerd onderzocht het GVB de afgelopen maanden de beste oplossing. Toch werd donderdag besloten de oude nummering zo veel mogelijk te handhaven. Zo heet de tram vanuit Osdorp straks nog steeds de 1. En rijdt vanuit Centraal Station een nieuwe lijn over het oude traject van de 1. Om toch nog een link met de oude 1 te houden, krijgt die tram het nummer 11.

Maar het spannendst voor Marijt is nu de bemanning van alle nieuwe tram- en buslijnen. Binnen het GVB zijn er veel 'lijnfamilies', hechte groepjes collega's die vaak al jaren samen op dezelfde lijn werken en in hetzelfde huisje lunchen. Dat sommige van die families volgend jaar uit elkaar zullen vallen, staat wel vast. Maar als het aan Marijt en zijn team ligt, gebeurt dat zo min mogelijk.

Tekst gaat verder onder de foto.

Verkeersleider metro bij het GVB René Hartog. Beeld Klaas Jan van der Weij

René Hartog, verkeersleider metro bij het GVB

In een grote zaal op de tweede verdieping van het GVB-hoofdkantoor naast station Sloterdijk zitten ongeveer twintig mannen en een enkele vrouw geconcentreerd achter grote rijen schermen. Nauwgezet houden ze bij of alle metro-, bus- en tramlijnen in de stad een beetje doorrijden. Ook is er een medewerker die het stroomnet beheert, hij kan direct een deel van het metronet uitschakelen als er iemand over het spoor loopt of er werkzaamheden verricht moeten worden. En dan is er nog de dame die alle reizigers zo goed mogelijk via internet en schermen op haltes voorlicht over actuele storingen, werkzaamheden en vertragingen. Met het drukker worden van de stad wordt het werk hier ook steeds hectischer.

Over het Noord-Zuidlijntraject heeft de verkeersleiding nog niets te zeggen. Daar zit een medewerker van Alstom, de Franse fabrikant van het veiligheidssysteem op de Noord-Zuidlijn, achter de knoppen. Maar virtueel zijn de GVB'ers al maanden aan het oefenen. Onder leiding van collega René Hartog (36) werken zij geregeld in een simulator om hun vingervlugheid met het nieuwe systeem te verbeteren. Op het droge trainen ze ingewikkelde situaties, zoals metro's die uitvallen, een persoon op het spoor of een ongeluk. Te allen tijde moeten de verkeersleiders voorkomen dat een metro stil komt te staan in een tunnel. Passagiers moeten veilig weg kunnen.

Tekst gaat verder onder de kaarten.

Hartog, die econometrie studeerde en ervaring opdeed in de verkeerstoren van Schiphol, was een van de eerste hoogopgeleide verkeersleiders toen hij zes jaar geleden begon bij GVB. 'Ik heb complexe sommen altijd leuk gevonden, en als verkeersleider moet je constant ingewikkelde vraagstukken oplossen, waarbij je direct moet handelen en steeds meer informatie krijgt.' Destijds was Hartog als academicus een uitzondering op de afdeling, de meeste collega's waren oud-tram- of metrobestuurders. Maar inmiddels heeft bijna de helft van de verkeersleiders een hogere opleiding, zegt Hartog.

Naast zijn functie als verkeersleider is hij sinds 2014 betrokken bij het bouwen van een nieuw verkeersleidingsysteem. Het huidige systeem dateert uit de dagen van de invoering in 1977 en is sindsdien amper aangepast.

Met de komst van de Noord-Zuidlijn gebeurt dat nu wel. Het belangrijkste verschil is straks dat metro's niet langer van baanvak naar baanvak rijden - waarbij er telkens maar één metro in een baanvak mag zijn. Ook wordt het mogelijk dat de verkeersleiding vanuit het zenuwcentrum snel kan uitrekenen hoe zij de dienstregeling slim kunnen aanpassen. Zo kunnen er meer metro's achter elkaar rijden en wordt het spoor efficiënter gebruikt.

In maart volgend jaar geeft Alstom het spoor vrij en rond het eind van die maand zal het GVB ook proefdraaien met echte passagiers.

Tekst gaat verder onder de foto.

Metrobestuurder Simon Speksnijder (M) en hoofd opleidingen metro Vincent Pfeil (L). Beeld Marcel Wogram

Simon Speksnijder, metrobestuurder en Vincent Pfeil, hoofd opleidingen metro

Zonder haperen dreunt Simon Speksnijder (57) de acht haltes op: 'Noord, Noorderpark, dan de tunnel in naar Centraal Station - prachtig gezicht is dat. De betonnen buis meandert daarna onder de binnenstad door - rijdt ook echt lekker die flauwe bochtjes - en stopt onderweg bij Rokin, Vijzelgracht, Pijp en Europaplein. Bij Station Zuid komen we weer boven.'

De afgelopen maanden heeft Speksnijder de 16 minuten durende rit tussen Noord en Zuid al tientallen keren gemaakt. Samen met vijftig collega's voert hij het testprogramma uit van Alstom, de fabrikant van het veiligheidssysteem op de nieuwe lijn. 'We krijgen dan bijvoorbeeld opdracht om een meter voorbij het perron te rijden om te controleren of de deuren die niet voor het perron staan dicht blijven.'

Speksnijder houdt op een klapper nauwkeurig bij hoe alle tests verlopen. Net als meer medewerkers van de metro-afdeling bij het GVB is het besturen van de ondergrondse voor Speksnijder meer dan een beroep. 'Ik ben besmet met het metrovirus.'

Maar qua metro-enthousiasme staat Vincent Pfeil (42) nog net even een treetje hoger. Sinds hij op zijn 3de voor het eerst in Parijs een metro zag, is hij idolaat van vervoersmiddel. Nu is de bestuurskundige 'hoofd opleidingen metro' bij het GVB. De tijd dat Pfeil met zijn vrouw - 'ik heb haar niet-metrogerelateerd leren kennen' - op vakantie steevast metrosteden bezocht is voorbij sinds zij kinderen hebben. 'Maar als er een metro in de buurt is, zorg ik natuurlijk wel dat we hem even nemen.'

Al jaren leven de Amsterdamse metrobestuurders toe naar de Noord-Zuidlijn. 'Eigenlijk sinds de gemeente in 1996 een filmpje uitbracht over de metro die toen nog in 2005 af zou zijn', zegt Speksnijder. Toen de testritten vorig jaar eindelijk begonnen, besloot Pfeil zo veel mogelijk collega's te laten meedraaien. 'Zodat iedereen straks helemaal vertrouwd is met het traject en het systeem.'

Tekst gaat verder onder de kaarten.

Nieuw is vooral dat de metro bijna autonoom rijdt. Via een netwerk weten alle voertuigen van elkaar waar ze zijn, waardoor ze dichter op elkaar kunnen rijden dan op het huidige net. Op een scherm krijgt de bestuurder te zien of hij van een halte mag vertrekken. Met een druk op de knop begint de metro vervolgens zelf te rijden op de gewenste snelheid. Het werk bestaat vooral uit controleren of alle passagiers veilig aan boord zijn. En ingrijpen als er iets mis dreigt te gaan.

Met de metro zelf zijn Speksnijder en zijn collega's al goed bekend. De M5 rijdt sinds 2013 in Amsterdam. Speksnijder: 'Een heerlijke metro met al die deuren.'

Pfeil en Speksnijder dromen intussen alweer over verdere uitbreidingen van het metronet. Een Oost-Westlijn moet er komen en de Noord-Zuidlijn doortrekken naar Purmerend. Pfeil: 'Er zit echt ontzettend veel potentie in de metro.'

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden