Tragedie van hoogmoed *

Mislukt gesamtkunstwerk met als dieptepunt een neukdans.

Tragedy of a Friendship. Jan Fabre (regie), Stefan Hertmans (tekst), Moritz Eggert (muziek). Antwerpen, Vlaamse Opera, 15/5.


T/m 25/5 in Antwerpen en Gent. Holland Festival 15/6 en 16/6.


Jan Fabres voorstelling Tragedy of a Friendship, over de vriendschap tussen de componist Richard Wagner en de filosoof Friedrich Nietzsche, kent nogal wat wagneriaanse trekjes. De lengte bijvoorbeeld: ruim drie uur, zonder pauze. De opzet: een gesamtkunstwerk van muziek, theater en dans. En niet te vergeten de thematiek: het verlangen naar verlossing. Aan dat verlangen gaven sommige bezoekers bij de première in Antwerpen ongegeneerd toe: ze stapten op. De eerste lichting verliet de Vlaamse Opera tijdens de verkrachting van een naakte, krijsende actrice. Het schroeien van mensenhuid met kaarsen kon evenmin iedereen bekoren.


Het was misschien te verwachten van Jan Fabre, de beeldend kunstenaar en theatermaker die zich recentelijk voor een oude kwestie in de Vlaamse media moest verantwoorden: zijn artistieke gesmijt met katten. Dierenvrienden kunnen nu gerust zijn: de enigen met wie wordt gesold, zijn de twee zangers en tien dansers-acteurs van het gezelschap Troubleyn.


Wagner schiep zijn gesamtkunst destijds in z'n eentje, Fabre haalde er twee experts bij. Aan de Vlaamse auteur Stefan Hertmans vroeg hij tekst; de Duitse componist Moritz Eggert leverde de noten. Het trio werkt zich chronologisch door dertien Wagneropera's, van het jeugdwerk Die Feen tot het ultieme verlossingsdrama Parsifal. Elk muziekdrama krijgt z'n eigen scène, waarin de iconografie en esthetiek centraal staan. Operafans kunnen er half juni, in het Holland Festival, nog een leuk Wagneravondje aan beleven. Schip: Der fliegende Holländer! Zwaan: Lohengrin! Ook kwesties als incest doen mee (Die Walküre!)


Dat Elisabeth, de jonkvrouw uit Tannhäuser, uitgebreid wordt gevingerd, zullen tekstgetrouwe wagnerianen wellicht minder kunnen waarderen. Toch is dat een van de aardigere taferelen. Haar genotskreetjes monden uit in fris gezang, een oase in een avond waarin opvallend vaak wordt geleden en gestorven, met bijbehorend raspend en rochelend stemgebruik.


Over de vriend- en vijandschap tussen Nietzsche en Wagner leren we intussen weinig. Tragedy of a Friendship toont vooral de tragedie van de hoogmoed. Van drie hedendaagse kunstenaars wel te verstaan, die hun Wagnerobsessies braaf naast elkaar hebben geplant. Besprenkeld met filosofisch wijwater zou het gesamtkunstwerk dan vanzelf gaan groeien. In werkelijkheid zitten de kunsten elkaar in de weg. Eggerts noten komen blikkerig vanaf een band. Zijn sfeermuziekjes worden verpletterd door fragmenten authentieke Wagner, geplukt van oude lp's. Ook klinkt er livezang, zij het onbegeleid. Daarin lukt het sopraan Lies Vandewege en bariton Hans Peter Janssens amper een vonkje Wagnergenot te ontsteken. Het libretto van Stefan Hertmans verdient een tweede kans, maar dan als gesproken poëzie, voor een aandachtig gehoor, zeg een ledenavond van het Wagnergenootschap. Gemangeld in het theatrale geweld van Fabre krijgt de tekst potsierlijke trekjes.


Dieptepunt van de voorstelling: een neukdans. Stoten met de heupen, kreunen en hijgen, als in een koortsdroom van de krankzinnig geworden Nietzsche. 'Boring!', klinkt na tien minuten uit het publiek. Waarna dodelijk gelach.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden