Toyotafabriek is het ideaal van de zorg

Geen schrikbeeld, maar een ideaal: operaties aan de lopende band. Sneller geholpen, minder duur en de medische staf heeft er lol in....

Door Jet Bruinsma

Gezonde mensen met een klein probleem, die ziet het Diaconessenhuis in Voorburg het liefst. Na de fusie, in 1996 met het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft, verdwenen achtereenvolgens de verloskunde, de spoedeisende hulp en de intensive care uit Voorburg. 'Vde fusie waren we een echt ziekenhuis. Het verdwijnen van de eerste hulp leidde tot veel protest', zegt chirurg Jan Koning. Tegenwoordig zijn simpele en gemakkelijk te plannen ingrepen, zoals het weghalen van spataderen en galblazen, kijkoperaties en oogheelkunde geconcentreerd in de Voorburgse kliniek. Op de locatie Delft worden de acute en gecompliceerde zorg en alle bevallingen uitgevoerd. Voor de polikliniek kan de pati in beide ziekenhuizen terecht.

Het Diaconessenhuis is hard op weg om een focused factory te worden, vertelt Roel Schuring, technisch bedrijfskundige en universitair hoofddocent in het management van instellingen in de gezondheidszorg aan de Universiteit Twente. Hij begeleidt Voorburg. 'We willen de zorg net zo perfect organiseren als Toyota de productie van auto's.'

Het begrip focused factory komt uit de industrie, maar wordt ook steeds vaker gebruikt voor ziekenhuizen of afdelingen die gericht (ingericht) zijn op het leveren van type zorg voor een duidelijk begrensde patiencategorie. Bekendste voorbeeld: de liesbreukenkliniek Shouldice in Toronto, Canada. Nederland kent de cataractstraat (voor staaroperaties) in het Oogziekenhuis in Rotterdam. Maar nog nergens ter wereld worden de principes van focused factories toegepast op de schaal van een heel ziekenhuis.

'Wij willen in Voorburg graag een center of excellence worden voor spataderen, galblazen en liesbreuken', zegt Jan Koning. 'Om een goed resultaat te krijgen, moet je veel ervaring opbouwen en bij voorkeur werken met een vast team. Daardoor word je beter en sneller. Cruciaal is de selectie van patien. Wie kans heeft op complicaties is niet geschikt voor de focused factory, maar wordt in Delft geopereerd.'

Operaties aan liesbreuken, spataderen en galblazen worden in Voorburg op vaste dagen uitgevoerd. Voor KNO-ingrepen is zelfs een vaste operatiekamer gereserveerd, zodat geen tijd verloren gaat met het telkens opnieuw klaarzetten van de benodigde apparatuur. Aan uitbreiding van de formule wordt hard gewerkt.

'Als je tien dezelfde operaties op dag doet met hetzelfde team, gaat het steeds beter', zegt Koning. 'We doen nu 20 procent m spataderoperaties in dezelfde tijd, en we doen, anders dan andere ziekenhuizen, twee benen tegelijk. Steeds meer patien met spataderen komen naar ons, niet alleen uit Delft, maar ook uit Amsterdam. We begonnen met vierhonderd operaties per jaar, nu zijn het er zevenhonderd.'

Het inschakelen van Roel Schuring, in 2002, betekende dat Voorburg, waar toen al geen acute operaties meer werden gedaan, steeds gerichter ging werken aan de opbouw van een focused factory. 'Een perfecte uitgangspositie om dieper te gaan', zegt hij. 'De eerste stap is dat de specialisten zich richten op grote, homogene groepen patien. De behandeling moet aantoonbaar effectief zijn en voorspelbaar verlopen. Pas dan kun je het werk zo organiseren dat het een vaste cadans krijgt; heijunka zeggen ze bij Toyota. Die cadans geeft mogelijkheden om het werk beter te organiseren.'

'Je moet eens weten hoeveel tijd er verloren kan gaan met allerlei onnodige tussenschakels. Door die vaste cadans het werken met vaste teams verlopen de operaties vrijwel identiek. De veiligheid neemt daardoor toe. De wisseltijden tussen de operaties wordenveel korter. Mensen die in een vast team werken, zien afwijkingen direct en zijn in staat om het proces nog te verbeteren. Dat is ook de reden waarom bij Toyota tegenwoordig de eindassemblage van de auto's niet door robots, maar handmatig wordt gedaan. Wij gaan hier onze prestaties meten in termen van snijtijd, wisseltijd, het aantal infecties dat na een operatie optreedt, et cetera. Maar we willen ook de lol gaan meten die de mensen hebben om een goed product neer te zetten.'

Door hun spataderpatien vde operatie uitgebreid te informeren, weten de artsen in Voorburg het aantal polibezoeken voor de nacontrole tot een minimum te beperken, vertelt Koning. 'Hechtingen? Lossen vanzelf op. Blauwe plekken? Heel gewoon na deze operatie. We zeggen: als u tevreden bent en er zijn geen bijzonderheden, hoeft u niet op controle te komen. 80 Procent van de patien komt niet terug; zo besparen we dertig poli-spreekuren.'

In het planmatig opbouwen van een focused factory is Voorburg uniek. 'Ziekenhuisdirecteuren komen hier met busladingen tegelijk op bezoek', zegt Schuring. Maar het Reinier de Graaf Gasthuis is niet het enige fusieziekenhuis dat zijn taken heeft herverkaveld over de verschillende locaties. Fragmentering van de ziekenhuiszorg doet zich ook in andere vormen voor: privinieken, al dan niet door het ziekenhuis zelf opgezet, strategische allianties tussen ziekenhuizen en de samenwerking met commerci bedrijven (zie kader).

Dat heeft te maken met de marktwerking, waar de overheid sterk vis, en in het bijzonder met de invoering van de zogeheten DBC-financiering, waarschijnlijk op 1 januari 2005. Voor een aantal welomschreven DiagnoseBehandelCombinaties kunnen de ziekenhuizen (maar ook de privinieken) dan zelf de prijs vaststellen.

Nu al zijn ze op zoek naar een goede positie op de markt van straks. Privinieken (offici naam: zelfstandige behandelcentra, ZBC'en) concentreren zich op routineklussen waarvoor het ziekenhuis lange wachtlijsten kent. Ook richten ziekenhuizen soms zelf een ZBC op of sluiten overeenkomsten met commerci ondernemers. Ook strategische alliantiesmet naburige ziekenhuizen komen steeds meer in zwang. Zeker is dat pativriendelijk werken klanten trekt en dat zorgverzekeraars bij voorkeur contracten sluiten met instellingen die supereffici opereren. Maar het gaat langzaam en welke kant het opgaat,is nog moeilijk te voorspellen. 'Er is druk van buiten nodig om de ziekenhuizen te laten bewegen', zegt Wim Oosterom, bij PricewaterhouseCoopers conator voor de gezondheidszorg. 'De nood is nog niet hoog genoeg gestegen.'

Zal er straks een markt zijn voor stand alone-klinieken, waar bijvoorbeeld uitsluitend liesbreuken worden geopereerd, zoals het Shouldice Hospital in Toronto? En zullen de honkvaste Nederlandse patien bereid zijn om voor een behandeling verder te reizen dan naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis?

Floris Sanders, voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Zorg die een advies over marktwerking uitbracht, denkt van wel. 'Waarom zouden mensen niet naar een liesbreukenkliniekje in de provincie reizen als de resultaten er aantoonbaar beter zijn dan elders?' Schuring geeft de voorkeur aan een focused factory binnen een groter verband: 'Voor voor-en nazorg is toch het grotere verband van een ziekenhuis nodig.'

Willen de dokters eigenlijk wel aan de 'lopende band' werken? Koning: 'We zijn van ver gekomen. Er is in onze chirurgenmaatschap een hele discussie geweest; veel specialisten redeneren: wij kunnen alles en wij doen ook alles. We weten nu dat je je op terrein moet concentreren om een goed resultaat te krijgen.' Schuring: 'Wie niet mee wil doen, hoeft niet. Degenen die op de nieuwe manier werken, hebben er lol in om een goed product neer te zetten. Diverse maatschappen vragen wanneer zij met de focused factory mogen beginnen. Dat is de wereld op zijn kop.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden