Tovert de nieuwe coalitie de vlaktaks uit de hoge hoed?

De kwestie

Nederland is een fiscaal labyrint waarin iedereen hopeloos verdwaalt, de Belastingdienst incluis, zo bleek uit een serie in deze krant.

Reden is dat de twee beginselen van de belastingheffing continu met elkaar botsen. Belastingen moeten enerzijds doelmatig zijn - de kosten van inning moeten niet hoger worden dan de opbrengsten - en anderzijds rechtvaardig - iedereen moet het gevoel hebben zijn of haar fair share te betalen.

Vanwege de doelmatigheid wordt elke keer weer de bezem door het stelsel gehaald, waarna politici weer een nieuwe kerstboom gaan optuigen van toeslagen en aftrekposten omdat bepaalde groepen zich benadeeld voelen of er in koopkracht op achteruit gaan.

De formerende partijen (VVD, CDA, D66 en CU) zouden daarom met een vlaktaks willen komen. Hierbij zou een enkel tarief voor iedereen gaan gelden. In ruil daarvoor zullen allerlei toeslagen en aftrekposten worden geschrapt. Nederland volgt daarmee landen uit Oost-Europa (Baltische staten, Hongarije en Bulgarije) die de vlaktaks al kennen.

Uit wat tot nu toe uit de formatiebesprekingen is uitgelekt, gaat het niet om een echte vlaktaks, maar om een 'sociale vlaktaks'. Lage en middeninkomens betalen 35 procent inkomstenbelasting over hun inkomen en hoge inkomens (boven 75 duizend euro) 45 procent. Of de rijken - en het aantal miljonairs neemt in dit land nog steeds hand over hand toe - betalen nog een zogenoemde solidariteitsheffing van 10 procent.

Dat deze coalitie dit gaat doen, is geen verrassing. Het CDA heeft er in het verleden al eerder voor een vlaktaks gepleit. De VVD nam het op in het liberaal beginselprogramma van 2005. En D66 en CU voelen er ook wel voor.

Maar ze willen wel allerlei aanpassingen. Voordat de vlaktaks in de regeringsverklaring staat, hangen de eerste ballen al in de boom. Zo wil D66 dat de hoge inkomens niet hun solidariteitsheffing ontwijken met een tophypotheek. Ze betalen weliswaar 45 procent over wat ze meer verdienen dan 75 duizend euro, maar mogen er voor de hypotheekrente-aftrek slechts 35 procent van in mindering brengen.

De complexiteit van het belastingstelsel hangt echter niet zozeer samen met de vele schijven (of dat er negen zijn zoals ver voor de eeuwwisseling vier zoals nu of twee zoals mogelijk in de toekomst) maar met de vaststelling van het belastbare inkomen. Als duidelijk is over welk bedrag iedereen zijn belasting moet betalen kan ook op een verouderde windows XP, of zelfs een casio-zakenrekenmachine uit de jaren tachtig, het tarief worden bepaald.

Daarnaast beperkt de vlaktaks de mogelijkheden van de overheid om tot een evenwichtiger inkomensverdeling te komen of groepen fiscaal te helpen op de arbeidsmarkt.

Dat zal de politiek niet over zijn kant laten gaan. Er zal al snel een nieuwe mouw aan worden gepast, zodat nog voor Kerst de piek in de boom kan worden gezet.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl