Toverstem verhaalt over zondige vrouwen

Vrije tijd genoeg in de zomer. De liefhebber kan bij diverse musea en cultuurinstellingen terecht voor een rondleiding. Deel één van een serie....

Utrecht Als er een prototype rondleidster echt zou bestaan, zou zij het zijn. Leeftijd moeilijk te schatten, maar wel boven de 40, een boblijn van dik bruin haar waarin de zorgvuldig gestoken zonnebril als diadeem dient. Monet-glimmertjes in oren en om de hals, piekfijne make-up met rode glanswangen.

Alleen haar stem. Die lijkt bij aanvang van de rondleiding in museum Catharijneconvent in Utrecht véél te zacht om de groep van twaalf vrouwen en een jongeman goed te woord te staan. Dat wordt nog dringen rond haar, straks op zaal.

Ze begint met de vraag wie van de dames een bijbelse naam heeft. Een ludieke binnenkomer, die meteen de aandacht trekt. Want de rondleiding gaat over bijbelse vrouwen. In de collectie van het museum, en in de zomertentoonstelling over de vrouw in de bijbel. Er zijn vijf Maria’s in de groep, en één Francesca. Maar die telt niet, want dat komt van Franciscus van Assisi en die was man.

We gaan van start bij een paneel waarop het Laatste Oordeel staat afgebeeld. De Dood, in het midden van het drieluik, staat als een skelet met pijl en boog recht op de toeschouwer gericht. Links van hem vijf wijze maagden, rechts vijf dwaze.

Het is een gepast startpunt voor een rondleiding over vrouwen, legt de rondleidster uit. Want als je goed kijkt, is het de vrouw die dood, verderf, afgunst en tweespalt zaait in de Bijbel. Op een enkele na dan, zoals Maria.

De rondleidster blijkt een toverstem te hebben – eenmaal op zaal klinkt ze als een gerichte geluidsdouche, prima te verstaan.

Het prettige van rondleidingen is dat je altijd meer hoort dan je wist, en dat maakt het kijken wel zo leuk. Wie was bijvoorbeeld Lilith? Geen van de deelnemers weet het. Ze is erbij verzonnen in de joodse traditie als de eerste vrouw van Adam. Een jaloerse, kwaadaardige vrouw. Soms komt ze in de kunst terug als de slang die Eva de appel aanreikt. Dus let voortaan op slangen met vrouwelijke vormen. Een alerte deelneemster merkt op dat dat strijdig is met het scheppingsverhaal, omdat er vóór de appel nog helemaal geen Kwaad bestond.

Aangekomen in de tentoonstelling blijkt de vrouw in de kunst inderdaad vooral zondig. We zien de overspelige vrouw, de wrede Judith die Holofernes onthoofdde, Yaël die legerleider Sisera vermoordde. De sensatiezoekers onder de deelnemers verkneukelen zich, de feministen vragen zich af waar de vrouwelijke schilders zijn. En de rondleidster, die raakt op dreef. Haar correcte taal krijgt iets baldadigs; Potifars vrouw ‘stuift haar hemelbed uit’ om ‘zich aan Jozef te verschalken’. Het type vrouw dat bijzonder grappig kan worden bij een borrel. En die indrukwekkend veel kennis paraat heeft. Wieteke van Zeil

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden