Totem van het Oosten

Jansen wordt door een cobra in zijn lul gebeten! Panisch gebiedt hij zijn vrouw een dokter te bellen. De arts adviseert haar het wondje goed uit te zuigen: 'want anders zal uw man in binnen tien minuten sterven.'..

'En wat zegt de dokter?', stamelt Jansen.

'Dat je zo dood gaat', antwoordt mevrouw.

Een onwaarschijnlijk verhaal. Cobrabeten zijn immers vrijwel altijd in voet of onderbeen en uitzuigen is geen antidotum. Dat neemt niet weg dat jaarlijks duizenden Aziaten aan cobrabeten sterven, de meesten in het regenseizoen tijdens het werk op het veld. Het ontzag dat cobra's inboezemen schuilt, naast hun dodelijk neurotoxine, ook in de unieke dreighouding: als een penis in erectie. Enkele cobrasoorten ejaculeren hun gif zelfs als potente knapen twee meter de lucht in.

Geen wonder dat in het Oude India de cobra werd vereerd als symbool van de vruchtbaarheid en de dood. Nog steeds richten in Zuid-India vrouwen 'slangenstenen' op om zwanger te worden, of als bescherming tegen ernstige ziekte. In het regenseizoen gieten ze melk over die stenen en over termietenheuvels waarin cobra's verblijven.

Onder invloed van de Ariërs veranderde de cobra van fallisch vruchtbaarheidssymbool in naga. Dit mythologisch wezen vertegenwoordigt vooral natuurverschijnselen als rivieren en wolkbreuken (in Kashmir zelfs sneeuwstormen) en bewaakt waterbronnen en schatten. Net als de cobra doet hij op zich geen kwaad, maar wordt hij gestoord dan slaat hij wraakzuchtig toe - zoals met overstromingen.

Als naga wordt de cobra in hindoeïsme en boeddhisme getemd. 'Het lijkt wel of hij zijn giftanden niet meer kan gebruiken', schreef dr. Jean Philippe Vogel in 1922. Naga's richten nog wel calamiteiten aan, maar krijgen er ook berouw over. Beroemd zijn de legenden waarin de Boeddha naga's onderwerpt of bekeert. Terwijl de naga braaf en hulpvaardig wordt, begint zijn kop op een langharig schoothondje te lijken.

Zo gedomesticeerd komen we hem over half Azië tegen, als de poortwachters van tempels of de nagakoning die in zevenvoud zijn verbrede (cobra)nek als een beschermend schild boven de mediterende Boeddha uitstrekt. De naga is het belangrijkste symbool van de Thaise (water)cultuur. Ook bij de Khmers staart de naga je van alle kanten aan, de cobra daarin nog duidelijk herkenbaar. In de draak, het gelukbrengende totemdier van de Chinees, is hij echter gedegenereerd tot een lobbes met een kamelenmuil en veel franje. Hooguit herinnert het vuur uit de bek nog aan de brandende pijn van een cobrabeet.

Populair blijven de legenden over buitengewoon verleidelijke nagi (vrouwelijke naga's). Dat die nog niet geheel te vertrouwen zijn, blijkt uit een huwelijksritueel in Cambodja: symbolisch wordt de bruid (=nagi) ontdaan van haar gif. Zelfs in genoemd feministisch mopje wordt de cobra nog met seks geassocieerd, ook al domineert - begrijpelijk - de doodssymboliek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden