Totaal niet trots op Nederland

Hij had het gevoel ‘uit een orkaan te stappen’ toen hij eind november de Tweede Kamer verliet. Bert Bakker over Rita Verdonk (‘miss Xenofobie’), Balkenende (‘iemand uit een reservaat’) en het nieuwe kabinet: ‘ Ik ben als de dood.’ Door Marc Peeperkorn..

Tot voor kort verslond hij boeken over seriemoordenaars. Uit fascinatie voor het afwijkende, als zoektocht naar het perverse in de samenleving. Nu overweegt hij zelf zo’n thriller te schrijven, gesitueerd aan het Binnenhof. ‘De Tweede Kamer is een prachtig decor voor iemand met een serieuze stoornis. Er zitten 150 Kamerleden die allemaal lijden aan een extreme vorm van ijdelheid. Niet dat het 150 genieën zijn, maar ze hebben zich onderscheiden. En hoe groter de geest, hoe groter het beest.’

Bert Bakker (48) kan het weten. Twaalfenhalf jaar zat hij voor D66 in de Kamer. In die eindeloze aaneenschakeling van debatten liet hij zijn gedachten graag de vrije loop. Hij creëerde personages voor zijn toekomstige roman, al dan niet geïnspireerd door levende voorbeelden. ‘Jan Peter Balkenende als politiecommissaris bijvoorbeeld. Een onnozele hals, die de moord nooit zal oplossen, omdat het leven nooit grip op hem heeft gehad. Balkenende is iemand uit een reservaat, uit het Nederland van vijftig jaar geleden dat alleen bij gereformeerden nog voortleeft.’

Bakker heeft in ieder geval tijd voor zijn boek. Zeeën van tijd. De man van D66 die moeiteloos de portefeuilles financiën, economische en sociale zaken, media, zorg, buitenlands beleid en defensie combineerde, kijkt nu overdag naar de nieuwszender RTL7, zonder geluid. Geen telefoon, geen teletekst, geen spoeddebatten of journalisten die verlegen zitten om een pittige quote. Er heerst serene rust in zijn bescheiden driekamerflat in Den Haag. Slechts sporadisch verstoord door de twee honden die – meegebracht door vriendin Tanja – in het Kroatisch tot stilte worden gemaand.

Hij had het gevoel ‘uit een orkaan te stappen’, toen hij eind november de Kamer verliet. ‘Maar ik ben heel makkelijk in de stand Begin van de rest van mijn leven gegaan. Voor het eerst de sinterklaascadeaus niet op 5 december tussen 4 en 6 uur gekocht. In grote fracties heb je mensen die hun portefeuille van een vierkante millimeter geweldig opblazen, daarin zwelgen. Als dat wegvalt is dat een drama voor ze. Ik heb geen moment een klotegevoel gehad.’

Geen teleurstelling over uw lage plaats op de D66-lijst?

‘Dat was een afrekening van de partij met de fractie. Politiek is niet per se rechtvaardig. Is het rechtvaardig dat goede Kamerleden van de VVD en de PvdA moesten vertrekken, omdat een clubje tuig onder de naam Groep-Wilders de Kamer is binnengelopen met negen zetels? Is het rechtvaardig dat absolute schurken qua opvattingen, Nederland kapot zitten te maken? Is het rechtvaardig dat VVD-minister Rita Verdonk, miss-Xenofobie wat mij betreft, 620 duizend stemmen krijgt? Verdonk, die in haar eigen imago van ‘hard wijf tegen de islamieten’ is gaan geloven. Ik maak me grote zorgen, niet over mijn positie, maar om wat er met Nederland aan de hand is.’

Wat is er aan de hand?

‘Nederland heeft niet in de gaten hoezeer het de afgelopen vijf jaar is veranderd. Het begon na 11 september 2001, is versterkt onder invloed van Fortuyn. Die heeft een heleboel ratten uit de modder doen kruipen. De sluimerende onvrede wordt geprojecteerd op vreemdelingen. Dat leidt tot de idiolisering van Rita Verdonk. Het mens is echt te stom om voor de duvel te dansen. Politici hebben de verantwoordelijkheid voor een harmonieuze ontwikkeling van de samenleving. Maar Verdonk wakkert het racisme en de xenofobie aan, dag in dag uit. Verdonk gooit olie op ieder vuurtje. Omdat ze politiek gewin wil halen uit de angst voor buitenlanders, voor de islam. Rita is meer een lont in het kruitvat dan Ayaan Hirsi Ali ooit is geweest. Dat de VVD vervolgens helemaal naar rechts buigt en alles goedpraat wat mevrouw doet, is een internationale schande! Als ik mezelf maar een klein beetje fatsoen mag toedichten, moet ik eigenlijk blij zijn dat ik niet meer in de Kamer zit.’

D66 draaide afgelopen drie jaar in het kabinet mee aan de knoppen.

‘Ik was voor een restrictief vreemdelingenbeleid. Maar op een goed moment heeft Verdonk gemerkt dat ze een gevoelige snaar raakte bij al die mensen die na Fortuyn geen politiek huis meer hadden. En die snaar heet racisme. Die snaar heet: we moeten ze allemaal op een schip zetten en laten zinken. Dag in dag uit kreeg ik e-mailtjes van die achterban. NSB-leider Mussert is een intellectueel bij deze teksten. Verdonk, de VVD, Balkenende en het CDA, ze hebben dat ‘allemaal eruit’-verhaal gelegitimeerd.

‘Ik heb de omslag bij CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen meegemaakt. Begin 2006 stond in Den Haag een Syrisch gezin op de rol om uitgezet te worden. Het zoontje kwam onder een bus, benen verbrijzeld, zwaargewond in het ziekenhuis. De verwachting was dat hij zou overlijden. De immigratiedienst heeft elke dag met het ziekenhuis gebeld om te vragen of het jongetje al dood was, want dan konden de ouders worden uitgezet. Dat ging zelfs Maxime te ver, dat heeft hij mij verteld. ‘Het is doorgeslagen’, zei hij, ‘we moeten terug naar meer fatsoen.’

‘Een paar maanden later was het debat over het paspoort van Hirsi Ali. Verdonk riep (driftig stemmetje): ‘Het was allemaal niet nodig geweest als mevrouw Hirsi Ali niet had gelogen.’ Ik ontstak in woede, sloeg – dat was nog nooit gebeurd – met mijn hand op de bankjes, ik stond op en liep naar de gang. Op hetzelfde moment kwam ook Maxime aanlopen, stoom uit z’n oren. Hij zei: ‘Als dat godvergeten kutwijf nou d’r kop eens wil houden!’ Maar nee, ze moest olie op het vuur gooien. Mevrouw was de grote Rita, dat flinke wijf dat wel eens een eind zou maken aan al dat gelazer van die multiculturele samenleving.’

Die door u verfoeide Verdonk en Wilders zijn goed voor circa twintig zetels. Zeven keer D66.

‘Dat is de tragiek van Nederland. We zijn een naargeestig landje geworden. Met politici die niet meer voor hun beginselen durven te staan. PvdA-leider Bos die vóór de verkiezingen Verdonk niet naar huis durft te sturen, uit angst dat ze met een eigen partij kiezers bij hem weghaalt. Balkenende die begrip toont voor de doodstraf van Saddam Hussein, die op bezoek in Indonesië, bloost over het homohuwelijk. Het is godgeklaagd dat we onze tolerante traditie niet meer verdedigen.

‘Balkenende heeft absoluut niet in de gaten, vanuit z’n koppige Zeelandse calvinisme, dat we het Nederland van de VOC de afgelopen vijf jaar hebben verspeeld. Op het moment dat de ‘canon’ uitkwam met vijftig dingen die Nederland kenmerken, waren we het Nederland van die canon kwijtgeraakt. Ik ben absoluut niet trots meer op Nederland.

‘Neem Alexander (Pechtold, D66-leider, red.) die tijdens de verkiezingscampagne Wilders hard aanviel. Hij werd aangestoten door Femke (Halsema, GroenLinks, red.): ‘Dat moet je niet doen joh, dan krijgt ie alleen maar aandacht.’ Vervolgens had Pechtold beveiliging nodig. In zo’n land leven we nu.’

Twee politici gijzelen de rest van politiek Nederland?

‘Voor Wilders vind ik dat te veel eer. Ik kon het trouwens goed met Wilders vinden toen hij nog in de VVD zat. Op de avond van de verkiezingen heb ik hem een sms gestuurd: je hebt een kutpartij maar persoonlijk wil ik je wel feliciteren.

‘Het is vooral Rita en de angst voor de kiezer. De angst voor een nieuwe populistische revolte leidt ertoe dat politici zich ofwel bekeren tot het populisme, à la Marijnissen, of zwijgen. Laat het in godsnaam niet over integratie of Europa gaan! Kamerleden van CDA en VVD zeiden tegen mij: we schamen ons! Maar wel in stilte, in pure angst.’

Marijnissen, Wilders en Verdonk: de succesvolste politici durven juist wel hun mond open te doen.

‘Verdonk en Wilders deinen mee op racisme, Marijnissen is een simplist. Een linkse populist met z’n kretologie. Alsof heel Nederland bij de voedselbanken zit. Alsof alle ouderen in verpleeghuizen in hun uitwerpselen liggen. Volstrekte onzin, maar wel een makkelijk verhaal. Het is de nieuwe politieke correctheid: wie het hardst schreeuwt, krijgt de meeste steun. En het wordt niet weersproken. Niet door de PvdA, die partij wacht al jaren op de volgende opiniepeiling alvorens ze iets durft te zeggen. Niet door de VVD, die doodsbenauwd is dat haar rechtse achterban wegloopt met Wilders en Verdonk. En niet door D66. D66 is te lang zelf haar grootste vijand geweest.’

Bakker houdt van het rebelse. ‘Zo’n Laurens Jan Brinkhorst (D66) die als minister van Landbouw op het hoogtepunt van de mkz-crisis tegen een zaal met varkenshouders zegt: ‘Kunt u mij uitleggen waarom vooral gereformeerde boeren getroffen worden door dierziekten?’ Heerlijk, een beetje poken.’

Hand in hand hiermee gaat zijn diepgewortelde afkeer van ‘betutteling, bemutsing en moralisering’. Als jochie wilde hij al naar Den Haag, om te demonstreren tegen ‘die stomme politici’ die besloten hadden zijn favoriete radiozender Veronica uit de lucht te halen. ‘Omdat de mensen alleen naar de publieke omroep mochten luisteren. Vreselijk.’

In zijn geboorteplaats Almelo stuitte de 13-jarige Bert op de onverbiddelijke regels van de filmkeuring: Turks Fruit mocht hij niet zien. ‘Ik kon daar zo boos over worden. Vanaf dat moment wilde ik Kamerlid worden, om dit soort dingen uit te bannen.’

Uit nog vroeger jaren stamt zijn afscheid van religie. Als 9-jarige ging hij met een vriendje naar de Grote Kerk (Nederlandse Hervormd) in Almelo voor de kerstviering. ‘Als je gedoopt was, mocht je het brood, het lichaam van Jezus Christus, aannemen. Na je belijdenis mocht je ook langs de wijn. Ik was niet gedoopt, maar ik vond het ook weer zo lullig om als enige in de bankjes te blijven zitten in die immense kerk. Dus ik liep mee, kwam bij die dominee en dacht: je weet niet of God meedenkt, dus ik zal het maar vertellen. Ik ben niet gedoopt, zeg ik met een klein stemmetje, waarop de dominee me met een heel theatraal gebaar toch het brood overhandigde. Toen iedereen weer zat, hernam hij zijn preek en zei (luide stem): ‘Er kwam net jongen bij me die niet gedoopt is. Ik heb hem toch het brood gegeven. Maar ik vraag mij af hoe jij het zult redden in het leven zonder de goddelijke voorzienigheid, goedheid en weet ik wat allemaal.’ Ik dacht: wat zullen we nou hebben? Ik kreeg zo’n kop, natuurlijk. Dat heeft het moment gemarkeerd waarop ik dacht: ik heb helemaal niks met deze arrogante man die het zo zeker weet. Dominee Otten heeft mij de Kerk uitgejaagd.’

Keert de moralisering terug met een CDA-PvdA-ChristenUnie-kabinet?

‘Daar ben ik als de dood voor. Christen-democratie betekent in the end, zeker met Rouvoet en Balkenende, dat men religieuze normen, ontleend aan een gewelddadig boek van tweeduizend jaar geleden, wil gebruiken om mijn keuzevrijheid te beperken. En daar ben ik keihard tegen. PvdA’ ers willen mij onder het juk van de vakbonden en de overheid brengen. Alles moet collectief, alsof ik zelf niet kan kiezen.’

CDA en ChristenUnie met de Bijbel, de PvdA met de bonden, ze hebben het beste met u voor.

‘Pleur op! Ik ben helemaal geen lid van die kerk of bond. Balkenende die uit de Bijbel het gezag meent te halen om mij te moraliseren. Maar het is diezelfde Balkenende die kinderen van asielzoekers in de gevangenis laat creperen: dat is pas morele verdorvenheid tot in de derde graad. Ik wil de vrije keus hebben of ik iemand van voor of van achteren neuk. Daar ga ik over en niet Jan Peter Balkenende.’

De rode draad in Bakkers politieke werk is zijn strijd tegen de alles dichtregelende overheid, door hem steevast aangeduid als de ‘hindermacht’. Breek hem de bek niet open, hij heeft het aan de lijve ervaren toen zijn dochter rond 2000 ontspoorde.

‘Ze was 13, 14 jaar toen ze extreme gedragsproblemen kreeg. Onhandelbaar op school, overal, nachtenlang niet meer thuis komen, blowen, drinken. Als ze thuis was, liep ze erbij als een junk. Ze verkocht alles wat los en vast zat om aan geld te komen voor drugs. Ze ging in die tijd uit met jongens van een jaar of twintig. Ik sluit niet uit dat er sprake was van loverboys. Ik heb nooit langs de tippelzone durven rijden uit angst dat ze daar rondliep.

‘Als ouder ben je in alle staten, je zoekt hulp. De school maakt zich er van af. Het speciaal onderwijs geeft niet thuis. Je belt naar de leerplichtambtenaar die nooit terugbelt vanwege vergadering, atv of vakantie. Via de huisarts beland je bij de jeugdzorg, waar de dienstdoende psychiater ook niets kan bedenken. Maar voordat hij dat meedeelt, gaat hij eerst twee maanden op vakantie.

‘Het is een alle opzichten falend systeem. Uiteindelijk heb ik de rechter zelf gevraagd mijn kind

Zie verder pagina 26, kolom 3

Ik ben niet gelikt genoeg

Ik ben niet gelikt genoeg
Vervolg van pagina 25

Ik ben niet gelikt genoeg
onder toezicht te stellen, zodat ze gedwongen behandeld kon worden. Vervolgens belandde ze wel eerst in de jeugdgevangenis, want er was natuurlijk geen plaats in een inrichting. Had ze ten slotte een plek, besteedde daar ook niemand serieus aandacht aan haar. En toen werd ze 18 en verviel de ondertoezichtstelling.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Vorig jaar woonde ze weer bij mij. Met Pinksteren kwam ze opeens naar beneden rennen met enorme waandenkbeelden, totale psychose. We konden haar overtuigen dat ze opgenomen moest worden. Wij naar de huisartsenpost en dan zit daar weer zo’n vent die zegt: ‘ja, het is Pinksterzondag, ik kan nu niets doen.’ Toen heb ik op de gang lopen huilen. Je zit met je kind dat haar armen kapot schraapt met scheermesjes, helemaal in de war en niemand die zich dat lot aantrekt. Toen heb ik geschreeuwd. Al die kutmensen in dit kutsysteem die allemaal zeggen dat u morgen of overmorgen maar moet terugkomen, die niet thuis geven, geen verantwoordelijkheid nemen. Je staat volstrekt machteloos.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Gelukkig kwam die arts op het idee het interventieteam van Parnassia, een psychiatrische instelling in Den Haag, te bellen. Daar zijn ze met haar aan de slag gegaan. Diagnose: paranoïde schizofrenie. Ik zeg niet dat het onnodig tot die diagnose is gekomen, maar haar lijdensweg was veel korter geweest als iemand in die hele keten de noodkreet van ouders en kind had opgepakt.’

Ik ben niet gelikt genoeg
Waarom heeft de politiek, inclusief D66, de jeugdzorg zo ingericht?

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Ik herinner me een fractievergadering over de falende jeugdzorg, ik zat midden in de problemen met mijn dochter. Wat stelden de partijen voor: dat alle aanstaande ouders een folder krijgen over de risico’s van kindermishandeling... Typische Haagse politiek: het systeem faalt en dus stapelen we er weer iets nieuws boven op. Zodat er kleilagen van regels ontstaan, die kind en ouder verpletteren. Die instellingen de kans geven te zeggen als er weer een kind is vermoord: we hebben adequaat en volgens de regels en protocollen gehandeld. Weet je nog, Rita Verdonk die bij de Schipholbrand zei: er is adequaat gehandeld. Terwijl er net elf mensen waren verbrand?

Ik ben niet gelikt genoeg
‘De politiek heeft een enorme kerstboom opgetuigd met het idee dat we op die manier ook de laatste zwakke konden opvangen. Maar het gevolg is dat de mensen met de zwaarste problemen op straat lopen. En dan zegt Balkenende (opgewonden stemmetje): ‘Er moet streng worden opgetreden.’ Ik word gierend kwaad over zo’n simplistisch mensbeeld. Mijn dochter liep een keer zomaar op de snelweg, totaal van de wereld. Wat doe je als je zo iemand tegenkomt? Dan vraag je waar ze woont, belt haar ouders. Maar wat deed de politie: die gaf haar een bon, omdat ze geen identiteitsbewijs bij zich had en liet haar verder lopen.’

Ik ben niet gelikt genoeg
Dat regeren voor D66 decimeren is, heeft Bakker op de voet kunnen volgen. De Kamer binnengekomen in 1994 in de grootste D66-fractie ooit – 24 zetels. Bij zijn vertrek waren er afgelopen november nog maar drie collega’s over om hem uit te wuiven. Met name 2006 was een rampjaar voor de Democraten, met als dieptepunt het gestuntel van de partij (dreigen met een kabinetscrisis, maar niet doorbijten) rond de militaire missie naar Uruzgan.

Ik ben niet gelikt genoeg
Uruzgan stond niet op zichzelf, verzekert Bakker. De opmaat voor de ‘stortvloed aan ellende’ situeert hij bijna een jaar eerder, in maart 2005. De Eerste Kamer heeft dan net het wetsvoorstel, dat de gekozen burgemeester mogelijk moet maken, naar de prullenbak verwezen, het kroonjuweel van D66-minister Thom de Graaf van Binnenlandse Zaken.

Ik ben niet gelikt genoeg
De ochtend erna is er crisisberaad bij De Graaf op het ministerie. ‘Thom zei: ‘Ik moet nu scoren met het nieuwe kiesstelsel, anders misluk ik.’ De fractie had daar absoluut geen trek in. Wij wilden ons niet doodvechten voor een stelsel dat we zelf niet eens konden uitleggen, maar ons wel tot in het stemhokje zou achtervolgen. Boris Dittrich (fractievoorzitter) was heel duidelijk: ‘Thom, je kunt ons alles vragen, maar niet dat.’ Thom heeft dat ervaren als een dolkstoot. Een dolkstoot van Dittrich, van de fractie. Toen zei De Graaf: ‘Dan kan ik alleen maar aftreden.’

Ik ben niet gelikt genoeg
Thom was woest, hij heeft acht maanden geen woord tegen Dittrich gezegd. Hans van Mierlo was ook buitengewoon boos, vooral omdat Boris verklaarde: jammer van die gekozen burgemeester, maar D66 staat voor meer dan bestuurlijke vernieuwing. Hans zei toen: ‘Boris is als de vader die op de begrafenis van zijn geliefde zoon zegt: ik heb ook nog een mooie dochter.’

Ik ben niet gelikt genoeg
Vanaf dat moment werd Boris geen enkele regie meer gegund. De kring rond Van Mierlo, De Graaf, Brinkhorst en Pechtold vond dat Boris in geen geval de volgende lijsttrekker mocht worden. Daar is gezaaid wat ons later is opgebroken.’

Ik ben niet gelikt genoeg
Begin december doet het vacuüm in leiderschap zich voor het eerst voelen. D66 en CDA eisen in de Kamer een extraatje voor de burger vanwege de gestegen energieprijzen, VVD-minister Zalm is mordicus tegen. ‘Brinkhorst wist heel goed wat wij wilden, maar gooide het op een akkoordje met Zalm. Omdat steun voor de fractie zou worden uitgelegd als steun voor Boris. Dat leidde tot een geweldige aanvaring tussen Brinkhorst en mij. Echt vloeken, met het servies gooien. En dan Brinkhorst: ‘Vrinden, vrinden, laten we het leuk houden.’ Ik antwoordde: Laurens Jan, je kunt de pot op. Het was geen prettige crisis maar peanuts met was ons nog te wachten stond.’

Ik ben niet gelikt genoeg
Uruzgan.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Voor de goede verstaander was al lang duidelijk dat de D66-fractie niets voelde voor de missie naar Afghanistan. Op 16 december 2005 zat ik ’s ochtends bij Boris op de kamer. Hij had aanwijzingen dat Pechtold de dag erna zou aankondigen dat D66 niet instemt met Uruzgan. Pechtold wilde zich positioneren als leider. Ik zei: dan moet jij sneller zijn. Boris heeft diezelfde dag, terwijl iedereen bij de receptie van de koningin zat, via RTL laten weten dat D66 afzag van de steun aan de missie. Brinkhorst sprong uit zijn vel, omdat hem als vicepremier de loef was afgestoken. Pechtold was ook niet blij.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Een week later meldde RTL dat de Uruzganmissie D66 een kabinetscrisis waard was. Dat kwam voor mij uit de lucht vallen, Boris had het erin gehangen. Dinsdagavond 17 januari was er een geheime D66-bijeenkomst in het Haagse restaurant Julien, in een apart kamertje. Boris was erbij, ik, Lousewies van der Laan, Brinkhorst, Pechtold, Eerste Kamerfractievoorzitter Eddy Schuyer en partijvoorzitter Frank Dales. Boris had een heldere lijn, de bewindslieden moesten zorgen dat de missie niet doorging of D66 zou uit het kabinet stappen. Brinkhorst was woedend. Hij wees op de aantrekkende economie, dat we daarvan zouden profiteren als we de rit afmaakten. Brinkhorst riep: ‘Dit neem ik niet voor mijn rekening. Als de fractie het kabinet opblaast, zeg ik – lid van het eerste uur van D66 – mijn lidmaatschap op.’ Schuyer reageerde onmiddellijk: ‘Dat ga ik ook doen.’ Waarop Dales zegt: ‘Het partijbestuur is unaniem, de fractie mag niet uit het kabinet stappen.’ De heren hadden het goed voorbereid.’

Ik ben niet gelikt genoeg
Het voortbestaan van D66 stond op het spel.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Ja. Vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen dreigde de D66-top te exploderen. Het was een knalhard machtspel. De enige vraag was: wie is hier de baas. Boris mocht de stekker niet uit het kabinet trekken, want dat zou hem onbetwistbaar tot leider maken. En dat kon niet, want Boris had afgedaan voor het kamp rond Van Mierlo. Ego’s gingen boven partijbelang, want zowel de fractie als de partij verloor haar geloofwaardigheid.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘De ochtend van het Uruzgandebat, zei Boris in de fractie: ‘De missie gaat sowieso door. Uit het kabinet stappen dient geen enkel doel.’ Daar hebben we ons bij neergelegd. Tijdens het debat kon Boris niets zeggen over de chantage van Brinkhorst cs. Hij kwam in de knel, diste het verhaal op dat het dreigen met een kabinetscrisis alleen bedoeld was om de PvdA onder druk te zetten. Dat sloeg helemaal nergens op. Ik stond in de wandelgang en dacht: wat zegt ie nou? Wat een onzin! Een blackout van een kat in nood.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Sindsdien lagen de scherven op straat, maar het is lange tijd onduidelijk gebleven waar precies de breuken zaten. De kern van probleem was de anticipatie op het lijsttrekkerschap. Boris had gegokt en verloren. Lousewies schoof door als fractievoorzitter en zei tegen Laurens Jan, die in het vacuüm het stuur had vastgehouden: ‘De oppas kan naar huis, mama is weer thuis.’ Dat moet je net tegen Brinkhorst zeggen. Razend was ie, net als Pechtold. We hebben toen drie bijeenkomsten gehad met de hele partijtop, waarbij we elkaar allemaal de tent uitvochten. De partij was in totale ontreddering.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Het verklaart waarom de strijd tussen Van der Laan en Pechtold zo venijnig is geworden. Het was opgestapelde en op de spits gedreven irritatie tussen fractie en bewindslieden. En dat allemaal in een klimaat van kijvende ego’s.’

Ik ben niet gelikt genoeg
De kiezer heeft evenmin gewaardeerd dat D66 het kabinet uiteindelijk opblies om de paspoortaffaire van Hirsi Ali.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Het probleem was dat Brinkhorst door wilde regeren. De dag voor het debat had Hirsi Ali onder druk van Verdonk een verklaring vol excuses afgelegd. ‘Dat moeten jullie als fractie maar dragen’, zei Brinkhorst. Toen sprong Ursie Lambrechts, het enige D66-Kamerlid dat nooit van politiek gedoe verdacht kon worden, uit haar vel. ‘Dit zijn verdomme Oost-Europese situaties. Teken hier bij het kruisje voor je krankzinnigheid, anders ga je naar Siberië.’ Die woede werd in de fractie gedeeld. De nacht van het debat zijn Lousewies en ik naar Balkenende gegaan om het vertrouwen in Verdonk op te zeggen. Balkenende reageerde geëmotioneerd: ‘Dat is niet eerlijk, net nu de economie en de peilingen aantrekken.’ Op dat moment kwam Gerrit Zalm binnenvallen, behoorlijk dronken. Hij probeerde z’n gezicht in de plooi te houden en vroeg: ‘Moet ik hier misschien even aanschuiven?’ Balkenende antwoordde: ‘Nee Gerrit, nu niet. ‘Oké’, zei Gerrit ‘toedeloehoe’ en liep dansend de kamer weer uit.

Ik ben niet gelikt genoeg
Waarom heeft u zich nooit als partijleider opgeworpen?

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Ik voel me meer spelverdeler dan spits. Het past meer bij mijn persoonlijkheid om de tweede man te zijn. Als lijsttrekker moet je ook sexappeal hebben. Ik kan best een nieuw pak kopen en er gelikt uitzien, maar ik ben geen gelikte persoon. Ik ben niet gelikt genoeg voor het leiderschap. Hans van Mierlo zei ooit over mij: ‘Jij bent de ideale adviseur. De Joop Zoetemelk van D66: lang volhouden en hoog eindigen, maar nooit de winnaar.’

Ik ben niet gelikt genoeg
Pechtold zei bij uw vertrek dat Kamer een kenner van het vrouwelijk schoon verliest. Anderen noemen u een notoire vreemdganger.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Ik heb een veel promiscuer naam en faam dan geschraagd wordt door de werkelijkheid. Ik houd wel erg van foute grappen, het uitwisselen van vunzigheden met ministers, die zich ook maar zitten te vervelen in de Kamer tijdens een saai debat. Daar heb ik een redelijke graad van luciditeit in bereikt. Met VVD-minister Loek Hermans verzon ik de prachtigste blondjesmoppen.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Pas in de laatste fase van mijn huwelijk heb ik eens een affaire gehad. Als het huwelijk een beetje sleur is geworden, blijf je toch een man. Mijn vrouw voelde het, baalde er van, ook al wist ze niets van de details. Nu ben ik al weer vijfenhalf jaar buitengewoon monogaam.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Tanja komt uit Vucovar, in het oosten van Kroatië, ze is 29 jaar. Haar ouders zien me nog steeds als een vervelende indringer. Hun dochter met een 19 jaar oudere man, dat is not done in hun cultuur. Ze had gewoon een leuke Balkanboy moeten trouwen. Het heeft ons bijna onze relatie gekost.

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Ik houd van Slavische vrouwen. Ze hebben prachtige trekken, brede jukbeenderen. Daarnaast zijn ze geëmancipeerd én vrouwelijk. In Nederland zijn nogal veel geëmancipeerde vrouwen die niks meer met het vrouw-zijn te maken hebben. In Oost-Europa heeft de hele seksuele revolutie zich in versneld tempo afgespeeld na de val van de Muur. Was hier de minirok allang voorbij, liepen ze er daar in de winter mee rond. Om te laten zien dat ze onafhankelijk waren. Dat fascineert me.’

Ik ben niet gelikt genoeg
En nu?

Ik ben niet gelikt genoeg
‘Ik had altijd twee dromen: de eerste, Kamerlid worden, is uitgekomen. De tweede is een eigen radioprogramma. Ik weet nog niet of het een praat- of muziekprogramma moet worden. Muziek volg ik op de voet, ik moet mijn kinderen vertellen wat ‘in’ is. Bij een ziekenomroep beginnen lijkt me best wat. Of krijg ik nu alle ziekenhuizen aan de telefoon?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden