Tot op de laatste millimeter vastgelegde improvisaties

Met veel misbaar plukt, rukt en sjort Mikhail Dziudze aan een enorme basbalalaika. De vliegende vaart waarmee het Terem Quartet uit Sint Petersburg door de muziekgeschiedenis jaagt - van Bach tot Besame Mucho - oogt daarmee nog jachtiger dan ze klinkt....

Ton Maas

Pompend en blazend stuwt accordeonist Andrej Smirnov de beide domra's (driesnarige mandolines) van het kwartet voort. Telkens als de grenzen van het fysiek lijken te zijn bereikt, doen de heren er nog een schepje bovenop. Ze kunnen er wat van, maar de virtuositeit dient een hoger doel dan alleen imponeren: al die vreemde en onverwachte wendingen en dissonanten zijn geen slordigheid, maar doelbewuste precisie.

Waar humor meestal een ondermijnend effect heeft op vervoering, weten de vier Russen er juist mee te betoveren. Bij herhaling wordt een aaneenschakeling van clichés gevolgd door een secondenlange stilte voordat het applaus losbarst. Deze magie werkt live beduidend beter dan op de plaat. Hoe perfect hun fabelachtige instrumentbeheersing ook is vastgelegd op cd, helaas onthullen die weinig van wat de groep tijdens een optreden zo bijzonder maakt.

Het klassieke repertoire kennen de Terems als hun broekzak. De speelsheid waarmee ze ermee aan de haal gaan, wordt echter nooit respectloos. Smirnov vertelt hoe Bach ooit zijn Toccata en Fuga in D klein baseerde op Russische volkswijsjes. Ze werden door een kennis opgetekend tijdens een bezoek aan St Petersburg. Omdat het bronmateriaal nooit is gevonden, doet het Terem Quartet een fantasierijke poging om uit Bachs compositie die oorspronkelijke melodieën te reconstrueren.

'Het volgende stuk is in een stijl die we niet spelen: jazz.' Zo kondigt Smirnov in gebrekkig Engels een compositie aan van de Russische hoornist Arkady Shikloper. 'Daarom spelen we alleen het stuk en niet de jazz.' Veelzeggende woorden, want hoe los en spontaan de muziek van het Terem Quartet ook klinkt, er is geen noot aan geïmproviseerd. Tot op de millimeter uitgekiende arrangementen zijn hun handelsmerk, maar bladmuziek komt er niet aan te pas. Alles gaat uit het hoofd.

Vijftien jaar bestaan het Terem Quartet nu en zijn wonderlijke lijst van wapenfeiten omvat een optreden in Pyongyang en eentje voor een 120 duizend toeschouwers op het St. Pietersplein, waarbij de bandleden individueel werden gezegend door de paus en door Moeder Theresa. Leuke dingen natuurlijk, maar ook zaken die de groep gevangen dreigen te houden in een imago van curiosum. Veel optreden lijkt de enige remedie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden