Tot nu toe valt alles voor de SP op de goede plek

Gaat Emile Roemer echt de nieuwe premier worden? De voortekenen zijn gunstig. Hij is de ideale vertolker van de mildere koers van de SP en zijn partij is een geoliede machine. Maar nu hij premierskandidaat is, zal hij harder worden aangevallen. Kan hij die druk aan?

De SP doet alles omgekeerd...

Hordes nieuwelingen verschenen de afgelopen weken op de kandidatenlijsten van vrijwel alle politieke partijen. De frisse blik is immers onontbeerlijk voor een fractie om contact te houden met de gewone kiezer. Tegenspraak is goed en houdt een partij scherp. De partij is van de mensen in het land. Den Haag is maar Den Haag. En nog zo wat actuele Haagse wijsheden van de week.


Niet bij de SP. Daar zetten ze pas iemand op de lijst als ze die door en door kennen. Ten opzichte van de huidige vijftien Kamerleden telt hun kandidatenlijst één mutatie. Daaronder staan vrijwel uitsluitend mensen die al jaren in en om de Haagse fractie hebben gewerkt. Van daaruit worden ze uitgestuurd als raadslid of wethouder of komen ze op de kandidatenlijst voor de Kamer. Het onbetwiste machtscentrum van de SP is Den Haag.


Die andere linkse partij, de PvdA, is dezer dagen aan het bewijzen hoe gewoon ze is. Heus niet van de elite. Ze kozen de shag rokende Hans Spekman, doorgaans herkenbaar aan zijn ongepolijste uiterlijk, als partijvoorzitter. Een van zijn eerste voornemens was het partijkantoor te verhuizen van de sjieke Amsterdamse Herengracht naar de Bijlmer. Terug naar de klei, zeg maar.


De SP ging intussen van de klei naar 't zand. Vanuit een bedompte voormalige drukkerij aan de Rotterdamse Vijverhofstraat verhuisde het partijkantoor naar 'een frisse villa' in hartje Amersfoort. Bij de ingebruikname werd Charles Lafitte geschonken.


en alles lukt...,

Tegelijk bleken tal van kroonjuwelen opeens uit het partijprogramma gevallen; de verhoging van de uitkeringen en de minimumlonen met vijf procent is van de baan, het eigen risico in de zorg wordt toch niet afgeschaft, de AOW-leeftijd mag toch omhoog. De partij wil regeren, Emile Roemer wil best premier worden, samenwerking met de aartsvijand VVD wordt niet uitgesloten en de eigen aanhang is alvast gewaarschuwd dat verdere concessies dan onvermijdelijk zijn.


Het mag lang geleden zijn dat de partij zichzelf als maoïstisch beschouwde, het is toch wel een heel grote stap dat de SP zich in het nieuwe programma opwerpt als kampioen van nota bene de ondernemers.


'Inderdaad', beaamt Tiny Kox, voorzitter van de senaatsfractie. 'Er was een tijd dat wij ondernemers vooral zagen als een groep die goed veel belasting moest betalen, zodat de werknemers en de burgers daarvan leuke dingen konden doen. We gooiden mensen te veel op een hoop. Maar de laatste tien jaar hebben we veel meer contacten met die groep. We hebben onderkend: ondernemen is een mooie zaak.'


De PvdA heeft om kleinere koerswijzigingen slaag gehad van de linkse kiezer, maar de SP deert het allemaal niks. Reuring om het partijprogramma: nul. Protesten uit de achterban: niet te detecteren. In de peilingen ligt de partij op koers om de grootste partij te worden op 12 september.


want de SP heeft Emile Roemer...

Een van de redenen dat de veranderingen in het programma relatief onopgemerkt bleven, is dat de SP er zelf geen gedoe van maakte. De andere partijen grepen de kans op airplay met persconferenties inclusief vooraankondigingen en toelichtingen achteraf, met later weer een apart evenement rond de presentatie van de kandidatenlijsten.


De SP zette het ding gewoon op de site, inclusief de kandidatenlijst, en onverhoeds nog uren te vroeg ook. Kennelijke grondgedachte: wij van de SP hebben Emile Roemer en die gaat zo ook wel lekker. Rond dertig zetels in de peilingen! Wat zullen wij nog met een partijprogramma wapperen? Algemeen secretaris Hans van Heijningen zegt, geconfronteerd met deze interpretaties: 'Ik spreek dat niet tegen.'


Het is onwaarschijnlijk hoe hard het gegaan is met Roemer. In maart 2010 volgde de voormalige wethouder uit Boxmeer, sinds 2006 in de Kamer, Agnes Kant op toen de partij op elf zetels in de peilingen stond. Twee maanden later had hij dat aantal opgekrikt tot vijftien echte zetels en sindsdien is hij alleen maar dóór gestegen.


Dezer dagen houdt hij zich zo rustig mogelijk. Toch draait alles om hem. 'Wat doet Emile?', vragen de kopstukken van de andere partijen als er debatten worden georganiseerd of interviews afgesproken. De premier heeft nog alleen oog voor zijn favoriete vijand en vice versa. VVD en SP zijn vastbesloten samen zo veel mogelijk kiezers te gaan verdelen.


én Emile is niet alleen...,

Over de precieze positie van Roemer in de partij is het afgelopen jaar veel gespeculeerd. Hij is echt de nummer één, nominaal én feitelijk, bezwoeren zijn partijgenoten al die tijd. Mocht dat al niet het geval zijn geweest, dan is hij het nu. Niets is heilzamer voor de statuur van een politicus dan aanhoudend stijgende peilingen.


Tegelijk kampt Jan Marijnissen, sinds zijn terugtreden in 2006 altijd nog sterk aanwezig op de achtergrond, met een wankele gezondheid. Nog steeds is hij invloedrijk, als partijvoorzitter, inspirator, mentor en vraagbaak. Maar hij is de enige niet. Eerdergenoemde Van Heijningen en Kox en Tweede Kamerlid Ronald van Raak spelen een belangrijke rol in de koersbepaling.


Kox en Van Raak schreven het partijprogramma, net als die daarvoor en die dáár weer voor. Van Raak is er voor de 'interne consistentie', zegt Kox. De afgelopen keer was ook vertrekkend Kamerlid Ewout Irrgang 'van ontzettend groot belang'. Irrgang gold als financieel wonderkind van de fractie en had de ondankbare taak om bij al te grootse plannen te informeren hoe de bedenker dat had gedacht te betalen. 'Voor sommigen weleens vervelend, maar ook erg belangrijk', zegt Kox.


Van Heijningen zit 'pas' tien jaar bij de SP en geldt als ontdekking en naaste vertrouweling van Marijnissen. Toen die laatste midden in een recent congres met hartproblemen moest worden afgevoerd naar een ziekenhuis, was het Van Heijningen die zijn plaats innam en de zaal toesprak. Met beperkt succes trouwens; Van Heijningen is meer een denker en strateeg op de achtergrond dan een door de wol geverfd politicus.


maar wel het ideale uithangbord...

Roemer heeft het allemaal, zingt de hele SP in koor. Fris, humor, betrokken, warm en verbindend, helemaal passend bij de fase waarin de SP nu zit: een waarin protest tegen de bestaande orde is overgegaan in hoop op verandering, waarin de SP niet langer wil beuken maar samenwerken en wil overstappen van oppositie naar regering.


De kiezers zijn het er hartgrondig mee eens. Uit een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en TNS NIPO blijkt dat het kiezersvertrouwen in Roemer als premier de afgelopen weken wéér verder is gestegen. De toch al kleine achterstand op VVD-leider en premier Mark Rutte slinkt zienderogen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden