Toronto,

Hoe zou het toch met ‘De vrienden van Ayaan’ gaan? Je hoort zó weinig meer van ze, dat de opiniepagina’s en babbelprogramma’s er haast iets verweesds van hebben gekregen....

Toronto,
Nooit meer een flinke oproep aan de regering om een paar miljoen euro uit te geven, op een toon waaruit blijkt dat de oproeper zelf daar zijn hand niet voor zou omdraaien als het om zijn eigen belang ging. Nooit meer een koddig stuk dat met ‘wij, het volk!’ begint omdat de opsteller ervan even meende dat hij de rol van ‘founding father’ wel kon spelen in zijn eigen pathetische boulevardstuk. Ja, zelfs nooit meer een openbare brief in de stijl van een aartsvader, met een pastiche op een genealogische litanie erin, ‘ik ben de dochter van die, die de zoon was van die en die, die weer de zoon was van zus en zo...’

Toronto,
Geen aanhankelijkheidsbetuigingen meer, geen liefdesverklaringen, ‘eisen’ noch ‘dringende beroepen’, ja, zelfs nooit meer een mafkees die doodgemoedereerd verkondigt dat wij hier met de moderne Spinoza van doen hebben – of met Voltaire of Beccaria of iemand anders van wie onderwerp noch mafkees ooit ook maar één letter gelezen heeft.

Toronto,
Ze zullen toch niet allemaal beteuterd hebben afgehaakt na lezing van Adan & Eva? Of zouden ze stiekem een leesclub hebben gevormd en nu al hun beschouwelijke talenten nodig hebben voor een spreekbeurt over Ayaan Hirsi Ali’s kinderboek, pardon, dat van haar nègre?

Toronto,
En wat doen al die professoren nu, die zich indertijd maar wat graag een paar maanden over haar ontfermden om haar in het openbaar al die dingen te laten zeggen die zij zelf nooit hadden durven zeggen, anders dan in de kroeg of de vriendenclub? Ze zullen toch, behalve onwaarachtig en huichelachtig, niet ook nog eens trouweloos en laaghartig zijn?

Toronto,
Het loont de moeite het lijstje van destijds nog eens te googlen – en vast te stellen hoe al deze mannen en die enkele vrouw aan hun kuiten getrokken hebben. Eén voor één Simon Petrus achterna, ‘Ich kenne des Menschen nicht!’.

Toronto,
En het eigenaardige is dat er geen haan naar kraait.

Toronto,
Ik heb het wel vaker geschreven: behalve de enigszins pathetische figuur Ayaan Hirsi Ali, een vrouw met een verdrietige persoonlijke geschiedenis en een bewonderenswaardig mimisch talent, was er indertijd sprake van het project ‘Ayaan Hirsi Ali’. Zelfde naam, zelfde gezicht, dus dat er wat mensen van in verwarring raakten was onvermijdelijk.

Toronto,
Maar zodra de operatie ‘Ayaan Hirsi Ali’ voltooid was, had de persoon het nakijken. Wanneer schrijft iemand eens op hoe het écht gegaan is – en wordt in één moeite door de huidige zwijgzaamheid van die goeie vrienden verklaard? Speeltje verveelt, iets anders te doen.

Toronto,
Curieus genoeg zit het omslagpunt, naar mijn indruk, in de flop van Fitna.

Toronto,
‘Fitna’?

Toronto,
Ja, dat was het project waarmee Geert Wilders afgelopen voorjaar nu eindelijk definitief en voor iedereen overtuigend ging aantonen dat de islam een beestachtige godsdienst is en de belijders ervan onbetrouwbaar tuig.

Toronto,
Omdat hij al wat ervaring had met operette, besloot hij artistiek te gaan doen en zijn gecompliceerde gedachten te ontvouwen in een film. Het zou allemaal aanschouwelijk worden gemaakt en omdat hij beloofde dat ongezouten te doen werden de Nederlandse ambassades in den vreemde gewaarschuwd, het leger in opperste staat van paraatheid gebracht en de bewaking van de dijken verscherpt. Een half jaar herrie en oplopende spanning, deftige beschouwingen en zorgelijke gezichten: hoe zullen de moslims reageren in Tiel, Osdorp, Kaboel en Islamabad?

Toronto,
En in een halve dag was het voorbij: de hele publiciteitscampagne, hoe leep ook geregisseerd, voor noppes geweest. Want dat filmpje sloeg helemaal nergens op en de moslims hielden wereldwijd hun gemak. Maar niet alleen was dat filmpje verloren en de opwinding die er omheen gekweekt was, ook liep met een diepe zucht de spanning uit het integratiedebat. Ineens wou het niet meer met al die grote woorden, zij tegen wij, Verlichting versus Verlichtingsfundamentalisme, Middeleeuwen tegen Moderniteit. Opinio ging ter ziele en Job Cohen is gewoon weer de degelijke burgemeester van Amsterdam die hij altijd al was en over wie je geen lelijke dingen hoort te zeggen – en collega Kader Abdolah wordt godbetert doctor in de godgeleerdheid.

Toronto,
Er komt een dag waarop wij die Wilders nog dankbaarheid zullen moeten betuigen, omdat hij met zijn unieke combinatie van onbesuisdheid en botheid de opgewonden breedsprakigheid van het multiculturele drama om zeep heeft geholpen. Je vrienden zitten ook altijd waar je ze het minst verwacht.

Toronto,
Alles koek en ei dus met de islam, iedereen interreligieus aan de thee?

Toronto,
Nee, natuurlijk niet. Alleen is de golflengte waarop wordt uitgezonden ineens veranderd. Een stelletje klierige jongens op de bus blijft een stelletje klierige jongens op de bus en, hoe hard sommige leden van de Tweede Kamer er ook aan trokken, het voorval wilde maar geen nationaal drama worden of een botsing van beschavingen. Ik denk dat het komt doordat ‘De vrienden van Ayaan’ er even niet zijn.

Toronto,
Afgelopen week waren er al drie geleerden die ontdekt hadden dat de multiculturele samenleving geen kwestie van wenselijkheid of onwenselijkheid is, maar een werkelijkheid die bestaat en vermoedelijk niet meer zal wijken. Ook een tijd de deur niet uit geweest, denk je dan.

Toronto,
Ik schrijf dit stukje in Toronto, waar deze week meer dan honderd schrijvers avond aan avond staan voor te lezen of discussiëren, met elkaar of met het publiek. Ze komen allemaal ergens vandaan, uit India, Vietnam, Tsjechië, Rusland en zelfs uit Canada. Je hoort het vaak en je ziet het soms en het roept veel vragen op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden