Tories varen niet mee op rechtse golf

DE STAPEL onaangename partijlectuur op het nachtkastje is bij veel Tories tot recordhoogte gestegen: de dagboeken van voormalig minister Edwina Currie (over haar erotische escapades met John Major), de omstreden dagboeken van voormalig vice-voorzitter Jeffrey Archer (over zijn belevenissen in een Britse gevangenis) en de nieuwe dagboeken van wijlen Allan...

Als de Conservatieve Partij tenonder gaat, dan heeft ze daar Tony Blair niet eens voor nodig. De voormalige Tory-partijbonzen, die hun uitspattingen tot vermaak van de Britse schandaalpers zo gedetailleerd plegen bij te houden, doen het zelf wel. Zelfs vijf jaar nadat de Tories de regeringsmacht verloren, blijft de partij daardoor een onuitputtelijke bron van corruptie- en seksschandalen.

Terwijl in heel Europa rechtse partijen aan de winnende hand zijn, verkeren de Britse Conservatieven in de grootste crisis uit hun lange historie. De Tories zakken steeds dieper weg in de opiniepeilingen. Volgens de laatste peiling zou de partij bij nieuwe verkiezingen nog maar 24 procent van de stemmen halen, evenveel als de Liberaal-Democraten van Charles Kennedy. De Conservatieven dreigen voor het eerst in de geschiedenis af te zakken tot de derde partij van het land.

Alle cijfers wijzen op een dramatische teloorgang. Het aantal leden - twintig jaar geleden nog 1,2 miljoen - bedraagt nog slechts 330 duizend. Nog onheilspellender voor de partij is dat de gemiddelde leeftijd van een Tory boven de 65 jaar ligt. De Conservatieven zijn een partij van gepensioneerden geworden. Van de jongeren zegt slechts 18 procent op deze partij te zullen stemmen.

Tony Blairs New Labour, dat volgens de opiniepeilingen met 43 procent veruit de grootste partij blijft, is daar voor een deel debet aan. Blair heeft de middle-classes, de traditionele achterban van de Tories, aan zich weten te verplichten.

Het nieuwe Labour heeft niet alleen een imago van financieel-economsiche soliditeit, maar hamert ook voortdurend op een harde aanpak van de criminaliteit en de indamming van de immigratiestromen - twee hete hangijzers die door andere sociaal-democratische groeperingen in Europa niet zo graag aan de kaak werden gesteld.

Zelfs op het gebied van buitenlandse politiek kunnen de Tories niet scoren: Blair is de trouwste bondgenoot van de Amerikaanse president Bush. Tijdens het debat over Irak konden de Conservatieve woordvoerders slechts lijdzaam met de regering instemmen, terwijl de Liberaal-Democratische leider Charles Kennedy de premier kritisch ondervroeg.

Daarnaast kan Iain Duncan Smith - die na de desastreus verlopen parlementsverkiezingen van vorig jaar partijleider werd - tot nu toe nauwelijks enige indruk maken. Deze weinig charismatische Tory-leider wil zijn partij moderniseren en een 'socialer gezicht' geven, nadat de partij onder zijn voorganger William Hague een verdere ruk naar rechts had gemaakt.

Maar de traditionele achterban van de partij - de cricketliefhebbers en gin-and-tonicdrinkers - is hierdoor slechts verder in verwarring geraakt. Volgens een andere opiniepeiling die afgelopen weekeinde werd gepresenteerd, ziet slechts 11 procent in Duncan Smith een toekomstig premier tegen 19 procent in Charles Kennedy.

Op het jaarlijkse partijcongres dat gisteren in Bournemouth begon, rest de Tories niets anders dan opnieuw de wonden te likken. Sommige leden willen maar weer helemaal schoon schip maken. De voormalige Tory-kopstukken Kenneth Clarke en Michael Heseltine zijn al weer bezig de poten onder de stoel van Iain Duncan Smith weg te zagen, zonder dat overigens een echt alternatief voorhanden is. Mocht de Conservatieve voorman binnen enkele maanden daadwerkelijk sneuvelen, dan zou hij het record van de kortste carrière als partijleider op zijn naam schrijven.

Iain Duncan Smith denkt zelf echter dat zijn koers de enige weg is om uit het diepe dal te kruipen. Deze week zal hij een nieuw programma van 25 beleidspunten presenteren dat een bewijs moet zijn van de verdere vernieuwing van de partij. Of het allemaal veel zoden aan de dijk zet, mag echter worden betwijfeld.

Terwijl de Labourleden, opgezweept door de speeches van Tony Blair en Bill Clinton, vorige week na hun congres in Blackpool zelfverzekerder dan ooit huiswaarts keerden, verkeren de Toryleden bij het begin van hun conferentie in totale vertwijfeling. Tony Blair waarschuwde afgelopen donderdag echter de oppositie niet te snel af te schrijven. De ommezwaai in Nederland is ook in het buitenland niet onopgemerkt gebleven. Maar in Nederland schrijven de politici zelden dagboeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden