Tories kiezen tussen lamme en blinde

De teloorgang van de Tories gaat overminderd voort. Woensdag maken zij hun nieuwe leider bekend, maar politiek veteraan Kenneth Clarke noch nieuwkomer Iain Duncan Smith zal de partij uit het moeras kunnen trekken....

'Het is net als het benoemen van veldmaarschalk Rommel tot opperbevelhebber van het 8-ste Britse Leger bij El Alamein', merkte een Conservatief partijlid op over zijn besluit de eurofiel Kenneth Clarke te kiezen als leider van de eurosceptische Tories. Maar het alternatief boezemde hem nog meer afkeer in: de rechtse Iain Duncan Smith ('William Hague zonder de kwinkslagen').

Wat rest van de Conservatieven zijn pure masochisten die er plezier in lijken te hebben de blinde tegen de lamme uit te spelen. Liefst 80 procent van de 318 duizend partijleden heeft de moeite genomen een keuze te maken tussen twee mensen die ze eigenlijk geen van beide zien zitten.

Maar nood breekt wet: er is een nieuwe leider nodig, omdat William Hague na de desastreus verlopen parlementsverkiezingen van 7 juni besloot op te stappen. Hij liet een vooraanstaande politieke stroming in verval na; een partij die alleen maar kan hopen dat er na de parlementsverkiezingen van 2005 een wonderdoener opstaat die New Labour bij het oud vuil zet en de gloriedagen van Winston Churchill en Margaret Thatcher doet herleven.

Op zijn best kan Clarke of Duncan Smith als tussenpaus voorkomen dat de partij versplintert.

Kenneth Clarke is de favoriet van de kleine intellectuele en liberale bovenlaag van de partij. De joviale en morsige 61-jarige ex-minister van Financiën is de meest vooraanstaande pro-Europeaan in een partij die na de val van de muur besloot Brussel tot nieuwe aartsvijand te bombarderen.

Clarke heeft het in de afgelopen weken niet over de euro gehad. Daarentegen legde hij zeer veel nadruk op de traditionele waarden van de Conservatieve achterban. Zijn campagne had uiteindelijk zo'n hoge factor britishness dat hij in de hoogoplopende discussie over asielzoekers zijn rivaal zelfs rechts passeerde.

Maar Clarke lijkt nauwelijks in staat om de Tories te kunnen profileren als een alternatief voor Labour. Zijn lange relaties met grote tabaksondernemingen (hij is commissaris van BAT) en andere multinationals lijken makkelijk tot persoonlijke schandalen te kunnen leiden.

Iain Duncan Smith is jonger (47) en is van onbesproken gedrag. Hij is een Conservatief van de oude stempel die vooral de That cherites zeer aanspreekt. Maar bij de meerderheid van de Britten wekt de erfenis van de IJzeren Dame slechts de lachlust op. Duncan Smith heeft tijdens de campagne getracht met veel zalvende taal de gematigde Conservatieven voor zich te winnen. Maar zijn standpunten laten weinig te raden over: ze zijn nog radicaler dan die van William Hague. Terwijl Hague zei in de komende vier jaar niet te zullen meewerken aan invoering van de euro, heeft Duncan Smith al laten weten dat onder hem de Tories het pond sterling 'nooit en te nimmer' zullen opgeven.

Duncan Smith wil de overheidsuitgaven als deel van het BNP verder verlagen van 40 naar 35 procent, hetgeen betekent dat minder wordt besteed aan onderwijs, gezondheidszorg en transport. Sommige vooraanstaande Tories hebben al gedreigd de partij te verlaten als de 'extremist' Duncan Smith wordt gekozen.

De uitputtende en bizarre strijd heeft zowel Duncan Smith als Clarke weinig geholpen. Tijdens hun campagnes hebben ze zichzelf met ongelukkige uitvallen en opmerkelijke u-bochten meer schade berokkend dan als alternatief voor Tony Blair gepromoot.

De winnaar zal eerst de wonden moeten likken, voordat hij zich op het komende partijcongres van de Tories in Blackpool als de man zal kunnen presenteren die de partij uit het diepe dal zal leiden. Veel Tories zullen zich achter de oren krabben over het feit dat ze bij de voorselectie uit pure rancune hun beste kandidaat wipten: Michael Portillo zou vrijwel zeker de enige Tory zijn geweest die in een electoraal gevecht met Tony Blair niet meteen de handdoek in de ring zou hoeven werpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden