Tories hebben niets te vrezen van hartstochtelijk Europa-debat

De Britse Conservatieve Partij dreigt ernstig verscheurd te raken over Europa. Maar dat hoeft volgens euroscepticus John Biffen niet te betekenen dat de Tories aan deze kwestie ten onder zullen gaan....

Als oudgediende in het Lagerhuis meende ik dat er voor mij in de politiek niets nieuws meer te beleven viel. Maar ik moet toegeven dat de tegenstellingen binnen de Conservatieve Partij over Europa zich tot een drama ontwikkelen zoals ik, sinds ik hier in 1961 kwam, nog niet eerder heb meegemaakt.

De diepe verdeeldheid op zich is niets nieuws. Ditmaal worden de tegenstellingen echter uitgevochten met een roekeloosheid die geen rekening houdt met de op handen zijnde verkiezingen. Het lijkt merkwaardig dat een partij die zich in het verleden altijd meer om de macht dan om ideologische kwesties bekommerde, nu een nederlaag riskeert waarvan alleen de omvang nog ongewis is.

De verdeeldheid over Europa binnen de Conservatieve Partij dateert al vanaf begin jaren zestig. Het was zonneklaar dat Edward Heath en de nieuwe generatie van zakelijke conservatieven in de jaren zestig afwijkende meningen stevig onder de duim hielden. Met het toetreden van Groot-Britannië tot de Europese Gemeenschap in 1972 bereikte het conservatieve euro-enthousiasme zijn hoogtepunt.

In de partij bestaat nog steeds een belangrijke groep die Heaths ideaal van economische en politieke integratie trouw is gebleven. Deze stroming, op dit moment vertegenwoordigd door Kenneth Clarke en Michael Hesseltine, is vooral sterk in de hogere partij-echelons.

Anders dan in de jaren zeventig zijn de pro-europeanen evenwel aan de verliezende hand. Uit het debat over Maastricht bleek hoe wankel de balans binnen de partij is geworden. Wellicht dat dit zich nog niet in stemmen vertaalt, maar de gevoelens keren zich tegen Europa. De debatten over de eenheidsmunt zetten de tegenstellingen op scherp.

Veel Tories die zichzelf als pragmatische pro-europeanen beschouwden, vonden dat de Britse integratie in Europa met het Verdrag van Maastricht tot het uiterste was gevoerd. Zij waren geen harde sceptici, maar wezen alleen op de gevaren van een te snelle eenwording en prefereerden economische integratie boven aansluiting bij het Duits - Franse bondgenootschap.

Wellicht klonk het uit hun mond wat cynisch, maar het praktische argument van dit soort Tories tegen de Single Act was dat die niet zozeer tot vrijhandel, als wel tot meer bureaucratie zou leiden. In de Tory-bankjes wemelt het inmiddels van dit type gematigde sceptici. Tijdens de recente discussies over Europa groeide hun aantal als kool.

Uiteraard zijn er ook conservatieven, waaronder ondergetekende, voor wie het euroscepticisme dieper gaat. Ze koesteren geen illusies over de mogelijkheid van echte gelijkwaardige samenwerking binnen organisaties waarvan ook Frankrijk en Duitsland deel uitmaken.

Zij beseffen inmiddels dat met de Single Act het Trojaanse paard van een centralistisch Europees economisch beleid werd binnengehaald. Ze geloven dat de natiestaten teveel bevoegdheden moeten overdragen aan het Europese Hof en dat de buitenlandse-, binnenlandse- en de defensiepolitiek uiteindelijk door Europese instellingen zullen worden bepaald.

Deze groep is nu veel groter dan het groepje zeloten dat zich in 1972 tegen de European Act verzette. Zoals recentelijk uit de bekering van David Heathcoat Amory bleek, telt deze groep bovendien steeds meer prominente partijleden.

Aan John Major de ondankbare taak de onverzoenlijke facties te verzoenen. Het probleem is dat hij zich niet kan beperken tot een oproep om met het oog op de komende verkiezingen de onenigheid even de vergeten.

De pro-europeanen beschouwen de sceptici niet alleen als representanten van een extremistische traditie, maar ook als neo-Thatcherianen . Ook geloven ze dat John Redwood en diens makkers eenzelfde soort schade toebrengen aan het moderne conservatisme als Tony Benn ooit aan de Labourpartij.

De eurosceptici op hun beurt zijn ervan overtuigd dat zowel het brede publiek als de trouwe Tory-aanhangers Europa spuugzat zijn en willen dat de samenwerking zich voortaan enkel richt op het bevorderen van de vrijhandel. Volgens hen beschouwen de kiezers de afwijzing van de eenheidsmunt als politieke toetssteen. Met dit punt kunnen de conservatieven zich onderscheiden van hun tegenstanders en veel van de verloren kiezers terugwinnen.

Major heeft de onaangename taak om Tories bij elkaar te houden die politiek verdeeld zijn en die elkaar om persoonlijke en politieke redenen niet kunnen luchten of zien. Lord Kilmuir noemde loyaliteit eens 'het geheime wapen' van de Tories. Dat zou nog immer kunnen gelden, maar dan zouden we wel moeten toegeven dat loyaliteit ook tolerantie inhoudt.

Indien de conservatieven de komende maanden niet wat meer respect voor elkaar tonen, zal de partij op hetzelfde politieke kerkhof belanden als na de Graanwetten en de hervorming van de tarievenpolitiek.

Mijn inschatting is dat de Conservatieve Partij haar tegenstanders noch haar eigen ultra-zeloten het genoegen zal doen van een politieke scheiding. Ze zal de verkiezingsstrijd eensgezind voeren om vervolgens de discussie weer op te nemen. Degenen die van hartstochtelijk drama houden komen zeker aan hun trekken. De voor- en tegenstanders van Europa zullen elkaar met meer verbetenheid in de haren vliegen dan ooit. En zo hoort het.

John Biffen is namens de Conservatieve Partij lid van het Britse Lagerhuis.

The Guardian/de Volkskrant

Vertaling: Margreet de Boer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden