Topvrouw van het jaar: 'Van de schoolpleinmaffia heb ik mij nooit iets aangetrokken'

'Jij het huishouden, ik het geld: over my dead body dat mij zoiets gebeurt.'

Wat betekent het om nu vrouw te zijn? In een reeks interviews stelt de Volkskrant die kwestie aan de orde. Zakenvrouw Ingrid Thijssen: 'Van de schoolpleinmaffia heb ik mij nooit iets aangetrokken.'

Ingrid Thijssen (Haar en make-up: Iraj Raghosing@Colourfool Agency. Jurk: Lisa Konno en Karin Vlug.) Foto Imke Panhuijzen / de Volkskrant

Ingrid Thijssen (49), chief operating officer van netwerkbedrijf Alliander en 'topvrouw van het jaar', zegt dat ze nooit een man opzij heeft hoeven duwen. 'Het ging eigenlijk vanzelf.'

Wat leerde u van uw moeder?

'Het maximale uit mijn talent te halen. Zij was een intelligente vrouw die rechten had gestudeerd, maar stopte met werken toen ze trouwde. Later is ze vrijwilligerswerk gaan doen.'

Wilde ze geen betaald werk?

'Toen ik een jaar of 16 was, zag ze een advertentie voor een baan die haar op het lijf was geschreven. Mijn vader vond het onbespreekbaar. 'Dit zijn niet de condities waarop wij getrouwd zijn', zei hij. 'Jij doet het huishouden, ik verdien het geld.' Ik bekeek het tafereel en dacht: over my dead body dat mij later zoiets gebeurt.'

Waarom had uw vader bezwaar?

'Van nature was hij een redelijke en zachtzinnige man, die mij en mijn zus stimuleerde te studeren en financieel onafhankelijk te blijven. Hij hoopte stilletjes dat ik in Delft zou gaan studeren, wat ik aanvankelijk ook deed. Waarom hij mijn moeder die zelfstandigheid niet wilde geven, weet ik niet. Helaas is hij te vroeg overleden om het hem nog te kunnen vragen.'

Voor u was het een stimulans?

'Het schrikbeeld van een getalenteerde vrouw die zichzelf niet kan ontwikkelen heeft er bij mij behoorlijk in gehakt. Het begon al bij de moeder van mijn moeder, die wilde studeren, maar dat niet mocht omdat meisjes dat rond 1920 nu eenmaal nog niet deden. Ze trouwde, kreeg kinderen, werd jong weduwe en had daarna de grootste moeite om de eindjes aan elkaar te knopen.'

U was een ambitieus meisje?

'Ik ben grootgebracht met het idee dat er een hoger doel is waarvoor ik mijzelf moest wegcijferen. We gingen naar de hervormde kerk, baden voor het eten en voor het slapen gaan. Ik ben serieus van aard, maar aan het calvinisme zat een zwaarte die mij tegenstond. Ik heb altijd gevonden dat mensen zichzelf niet al te serieus moeten nemen.'

CV Ingrid Thijssen

1968 Geboren in Den Helder
1993 Studie rechten
1997-2010 Diverse studies
1993-2014 Diverse functies Nederlandse Spoorwegen
1990-2017 Diverse bestuursfuncties
2016 Topvrouw van het jaar
2014-2017 Voorzitter raad van bestuur a.i., lid raad van bestuur, COO Alliander

U rebelleerde?

'Van de kerkelijke dogma's heb ik afstand genomen zonder dat dit met veel rumoer gepaard ging. Ik ben op een subtiele manier mijn eigen gang gegaan. Serieus in wat ik deed, maar ook in staat erom te lachen. Toen wij in 2000 onze tweeling verloren, vlak na hun geboorte, overviel de zwaarte mij weer. Ik was zielsgelukkig met de volgende twee kinderen die wij kregen, maar over mijn leven hing jarenlang toch een zwart sluiertje. Tot ik besefte: zo doe ik mijn overleden kinderen geen recht. Mijn zwaarmoedigheid kan niet de bedoeling van hun bestaan zijn geweest. Met dat inzicht keerde de lichtheid terug.'

Ingrid Thijssen met het beeldje voor Topvrouw van het Jaar, 2016. Foto anp

Heeft u tegen mannen moeten strijden om aan de top te komen?

'Je moet natuurlijk niet gekke Henkie zijn. Maar een gevoel van strijd heb ik nooit gehad. Ik heb wel gemerkt dat mannen hun ideeën soms op mij projecteerden. Zo werd ik door een leidinggevende ooit in het bakje 'hoeft niet hoger, want heeft gezin' gestopt, terwijl de beste man dat met mij nooit besproken had.

'Ik hoef niet per se aan de knoppen te zitten, maar ik ben altijd wel serieus met mijn werk bezig. Daar komt vanzelf een carrière van. Ik heb ook de neiging om, als ik alles gehoord en gezien heb, te zeggen: oké, laten we nu linksaf gaan. Om aan de top te komen, is het niet nodig jezelf op de borst te kloppen. Voor ik iets zeg, bekijk ik een onderwerp altijd van alle kanten. Zodat er daarna geen speld meer tussen te krijgen is.'

Uw plan als hoofd van NS-reizigers om in de trein een 'plaszak' te introduceren, oogstte destijds hoon.

'Feit was dat met medeweten van alle stakeholders door de NS treinen waren aangeschaft zonder wc. Ze reden nu eenmaal rond, dus dacht ik: bij echt hoge nood kan dit een uitkomst zijn. Maar na alle consternatie zul je mij niet meer horen beweren dat het een goed plan was.' (Schaterlacht.)

Is het dragen van verantwoordelijkheid eigenlijk wel leuk?

'Aan de top ben je altijd degene die op zijn flikker krijgt, ook als dingen buiten je macht om gebeuren. In wat beter kan, moet je streng zijn. Soms moet je durven zeggen: dit is nu eenmaal zo. Als honderdduizend reizigers stranden door een storing op Amsterdam Centraal, staan voor hen niet tweeduizend bussen klaar. Dat zou de treinkaartjes te duur maken. Toen ik bij Alliander begon, was er tot hilariteit van mijn vrienden meteen een grote gasstoring. Het viel me op dat die minder woede wekte dan een defecte trein. Leidinggeven is schuld dragen. Daar moet je tegen kunnen.'

Wat moet er voor vrouwen nog bevochten worden?

'Met de benoeming van vrouwen aan de top schiet het niet op. Er moet een quotum komen, een verplicht target waarnaar werkgevers zich moeten richten. Er zal dan misschien weleens een vrouw worden benoemd die achteraf wat minder geschikt blijkt, maar die situatie doet zich nu ook al jarenlang voor met mannen en daar hoor je nooit iemand over.'

Mogen vrouwen in uw bedrijf een hoofddoek dragen?

'In het algemeen vind ik het prima. Het wordt pas een vraagstuk als een functie strikte objectiviteit vereist. Bij de NS hebben we een grens getrokken bij opsporingsbevoegdheid. Achter het loket was het oké, maar wie de kaartjes controleert, moet neutraliteit uitstralen.'

Kunnen vrouwen dat?

'Sommigen denken misschien van niet en dat is jammer, want hoe hoger je komt, hoe interessanter het werk wordt. De feminiene aanpak is in de top hard nodig. Zodra er een vrouw bij komt, wordt iedereen openhartiger. Ik houd er niet van als dingen onder tafel worden geschoven, zelfreflectie is voor mij een eerste eis. Vrouwen huilen vaker. Mannen moeten nog een beetje leren daar niet te zwaar aan te tillen. Niet meteen met oplossingen aan komen. Dat hoeft helemaal niet.'

Zijn mannen ook enthousiast over die nieuwe cultuur?

'Sommigen vinden het lastig hun gevoel te uiten. Maar een team waarin de relaties zuiver zijn, levert betere prestaties, dus ze moeten wel. De meeste mannen zien de voordelen.'

U draagt hoge hakken en een kort strak jurkje. Brengt dat uw autoriteit niet in gevaar?

'Een oudere vrouwelijke collega heeft mij ooit gevraagd wat de mannen wel niet van mijn korte rokje moesten denken. Ik dacht: jammer voor ze. Ik ben een vrouw, dus zie ik er zo uit. Je moet je vrouwelijkheid niet oneigenlijk gebruiken, maar van mijn lichaam ga ik niet mijn probleem maken.'

Veranderde uw carrièreperspectief toen u kinderen kreeg?

'Mijn man heeft weleens gezegd dat als ik niet zou werken, de kinderen waarschijnlijk helemaal gek zouden worden. Al dat denkvermogen uitsluitend op hen gericht, oh my God! (Lacht.) Mijn man en ik hebben de zorg gelijk verdeeld, al springt hij vaker bij dan ik.

'Van de schoolpleinmaffia heb ik mij nooit iets aangetrokken. Als er een speeltuinmiddag was, zei ik gewoon: 'Dan ben ik aan het werk.' Gelukkig had ik een moeder en een schoonmoeder die mij steunden. Van veel vrouwen hoor ik dat een negatief oordeel van new born oma's een carrière behoorlijk in de weg kan zitten.'

Het huismoederschap was niets voor u?

'Ik zou er waarschijnlijk zwaar depressief van zijn geworden. Ik geniet enorm van mijn kinderen. Maar achter de kinderwagen lopen is niet het grootste talent dat ik heb en het gevoel dat ik maximaal tot nut moet zijn, zit diep. Ik houd mij graag bezig met complexe maatschappelijke kwesties. Lezen, luisteren, proberen om het puzzeltje op te lossen. Dat ontspant mij.

'Dit jaar heb ik me verdiept in de geschiedenis van het kapitalisme, privacyvraagstukken en de problemen van de democratie. We moeten de komende jaren van het aardgas af. Dat transitievraagstuk leent zich voor het experimenteren met nieuwe, kleinschalige bestuursvormen. Besluiten overlaten aan direct betrokkenen werkt vaak beter dan centrale regie.'

Spreekt hier een toekomstige minister?

'Over energie en infrastructuur heb ik veel nagedacht en verantwoordelijkheid op dat gebied schrikt mij niet af. Ik ben lid van D66, dus wie weet, ooit. Ik zou wel opzien tegen de compromissen. Dat je zegt: we gaan linksaf en het wordt alleen een flauwe bocht.'

Meer over