Toptien van boeken in de doodskist

In Het papieren huis van Carlos María Domínguez wordt in de eerste alinea een vrouw door een auto overreden doordat ze verdiept is in een gedichtenbundel van Emily Dickinson....

Herman Franke

In zijn intrigerende novelle vertelt Domínguez hoe deze duistere feiten met elkaar samenhangen. Ik las het boekje pas nadat ik de lezers had opgeroepen mij te schrijven welk boek ze in navolging van de 'rode jonker' Van der Goes van Naters mee in hun kist zouden willen nemen. Wat is toeval? 'Pas als je dood gaat, worden de verkeerde lichaamsdelen stijf', zei Jan Wolkers bij Barend & Van Dorp, waar literaire boeken meestal van een muffe lijkenlucht verdacht worden, tenzij het om het verzameld werk van de grote dode dichter Hazes gaat. In NRC Handelsblad noemde de dichter Menno Wigman de dood zijn grote inspiratiebron. 'De sterfelijkheid houdt aan', dicht Gerrit Kouwenaar in de openingsregel van zijn kort daarvoor verschenen gedichtendagbundeltje (Het bezit van een ruïne). Meteen daarna barstte er een landelijke discussie los over orgaandonaties. Als je erop let, is de dood overal. 'Death sets a thing significant/ The eye had hurried by' (Emily Dickinson).

Dit hoekje in de krant is te klein om alle grafboeken te noemen die lezers mij doorgaven. Wie het eerst komt, wie het eerst maalt, is hier gelukkig een heel rechtvaardig criterium. Bovendien verraadt de snelheid van de reactie extra veel passie voor het gekozen boek. Deze macabere toptien is dus niet representatief, maar juist daardoor zeer emotioneel verantwoord. Een lezer weigerde een boek te noemen omdat dit, gelet op haar voorkeur voor crematie, op boekverbranding zou neerkomen. Enkelen wilden ook nog een tweede keus meenemen. Dat heb ik niet toegestaan. Regels zijn regels, ook na de dood.

1. De eerste lezer die mij zijn keuze doorgaf voelde daartoe een 'onbeschrijflijke behoefte'. Het boek dat hem 'nog steeds ontroert' als hij eraan denkt, is Liefde in tijden van cholera van Gabriel García Márquez. 'De liefde die daarin beschreven wordt in combinatie met het mededogen en ook acceptatie van het leven zoals het is', maakte grote indruk op hem. 'Als het in het graf eenzaam is, zal ik dit boek koesteren.'

2. Tonio Kröger van Thomas Mann.

3. Belijdenissen van Augustinus.

4. 'Als ik dan toch de kist in moet, dan graag met Het verhaal van Ferrara van Giorgio Bassani, opgeslagen bij het begin van ''De tuin van de Finzi-Contini's''.'

5. 'Als ik nu zou sterven zou ik Le grand Meaulnes van Alain-Fournier in mijn graf willen meenemen, in het Frans, omdat de Nederlandse uitgave een mislukte titel heeft: Het grote avontuur. Ik lees geen Frans, maar als ik dood ben misschien wel.'

6. 'Het middeleeuwse meesterwerk Reinaert de Vos in de prachtige hertaling door Ernst van Altena.'

7. De gebroeders Leeuwenhart van Astrid Lindgren.

8. Leerschool der liefde van Gustave Flaubert.

9. Het eiland van het tweede gezicht van Albert Vigoleis Thelen.

10. 'Bij mijn verbranden zou ik Nooit meer slapen, W.F. Hermans, derde druk, 1967, op de openingszin geopend willen zien: ''De portier is een invalide''. Door de openingsbladzijde te kiezen bied je een verwachting naar de toekomst. Het verhaal biedt evenwel zicht op de chaos van en het onvoorbereid zijn op het leven.'

In de kist is het voor de leerschool der liefde misschien een beetje laat. En om uitgerekend in je kist nooit meer te willen slapen, getuigt van een al even dwarse visie op de dood. Maar toch: ik vind het een mooi eigenzinnig lijstje. Zes van de tien boeken had ik al gelezen. Nu wil ik ook die overige vier lezen. Vooral in Alain-Fournier en Bassani heb ik veel zin. Doet u mee?

Dit is toch een veel mooiere vorm van directe democratie dan de gekozen burgemeester, de laatste strohalm van D66? Hier krijg je Augustinus, daar Henk Westbroek. 'Wait till in everlasting robes/ This democrat is dressed.' Emily Dickinson doelde op de dood, maar ik, met dichterlijke vrijheid, op Westbroek, de democratische dood in de pot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden