Topstuk Van de Velde naar Rijks

Ondernemersfamilie Broere geeft een schilderij van ruim 7 miljoen euro in langdurige bruikleen aan het Rijksmuseum. Onder strikte voorwaarden.

Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft een groot zeegezicht van Willem van de Velde II in langdurige bruikleen gekregen van de Broere Charitable Foundation. Die kocht het schilderij vorig jaar november bij Christie's voor 7,34 miljoen euro, nadat het was getaxeerd op 1,8 tot 3,1 miljoen euro. Het is het eerste oude meesterschilderij dat in bruikleen wordt gegeven aan een museum door de familie Broere, die hun rijkdom vergaarde door het scheepsbedrijf Broere Shipping.


Het is ook de eerste keer dat het Rijksmuseum een bruikleenverdrag met de Broere foundation aangaat. Van 2006 tot 2010 was een deel van de Broerecollectie, 26 moderne en hedendaagse kunstwerken, in bruikleen bij het Stedelijk Museum in Amsterdam. Die overeenkomst werd ontbonden door de stichting, onder meer omdat die vond dat het museum de kunstprijs The Vincent, een initiatief van de stichting, in 2010 niet organiseerde.


Het Rijksmuseum gaat de overeenkomst met vertrouwen aan, zegt Taco Dibbits, hoofd Collecties: 'De familie Broere heeft ons benaderd. Het is een in en in Nederlands stuk, zo'n zeegezicht met Hollandse schepen, en de familie wil graag dat het voor het Nederlandse publiek zichtbaar is. Dan zeg je geen nee.'


De voorwaarden die werden gesteld waren bovendien 'logisch': 'Er moest glas voor, dat is jammer maar veiliger, en we moeten het altijd op zaal tonen. Natuurlijk, je leent een kunstwerk niet om het in depot op te bergen.'


Ook de Broere Foundation heeft alle vertrouwen in dit eerste bruikleenverband na de ongelukkige afloop met het Stedelijk Museum. Hans Broeren, woordvoerder van de familie en voorzitter van de stichting (geen familie): 'Mensen moeten het schilderij kunnen zien. Dit is het juiste museum om het werk aan te lenen. Ik ken Pijbes goed, zijn alerte en directe gedrag spreekt me aan, daar houden wij zakenmensen van.'


De familie heeft meer oude meesters, de collectie is eclectisch, zegt Broeren: 'veel soorten kunst en daarvan de hoogste kwaliteit'. Een toekomstige uitbreiding van bruiklenen aan het Rijksmuseum sluit hij dan ook niet uit: 'Waarom niet? Een goede relatie kan tot alles leiden'. Dat het een 'bootjesschilderij' is, heeft zeker te maken met de achtergrond van de familie als scheepsbouwmeesters, zegt hij, al is dat niet de reden van aankoop geweest. 'Het is een goed werk voor de juiste prijs, anders hadden we het laten varen'.


Taco Dibbits had het schilderij zelf ook gezien bij Christie's en had het graag aangekocht. Maar dat stonden de financiën niet toe. Bovendien heeft het Rijksmuseum al vijftien Van de Velde-schilderijen.


Toch is dit werk een enorme aanwinst in de presentatie, zegt Dibbits van het Rijksmuseum: 'Onze twee topstukken zijn actieschilderijen, schepen in de storm. Dit is een kalm werk, het water is stil. Samen met een ander kalm zeegezicht in de Wallace Collectie in Londen, zijn dit de twee topwerken die Van de Velde in dit genre maakte.'


Die stilte maakt het schilderij dromerig, als de mystieke openingsscène van een film. Boven het water hangt mist, de lucht is helder als een Hollandse lentehemel. Het zijn Hollandse koopvaardijschepen die mogelijk terugkeren na een expeditie. De schepen zijn zo gepositioneerd, vertelt Dibbits, dat je blik gestuurd wordt naar de verte: 'Er zit enorm perspectief in. De windstilte maakt alles zwaar, je ziet het aan de manier waarop de zeilen hangen over een balk, de touwen. Zonder wind voel je ineens het gewicht van de boot. Dat heeft Van de Velde geschilderd.'


Toch is overal de aanzet tot actie aanwezig; het anker wordt binnengehaald, de zeilen vallen neer. Ze gaan langzaam in een richting, er begint een verhaal, zegt Dibbits.


Van de Velde werkte in Holland, en vanaf 1674 als hofschilder in Londen. Een huurling; de Engelse oorlogen waren in volle gang. Het zijn quasi-journalistieke schilderijen, en vaak echte portretten van schepen. Dibbits: 'Alle details kloppen, die kanonnen met een roestige rode gloed, de tuigage, de schaduwen op de zeilen, de dolfijntjes in het water. Het schilderij is in een gigantisch goede staat.'


Ondertussen zoekt Broeren verder naar een plek voor de schilderijen die in 2010 werden teruggetrokken uit het Stedelijk Museum, waaronder werken van Damien Hirst, Luc Tuymans en Marlene Dumas. 'Ze staan nu in depot, daar moeten ze eind dit jaar uit.'


'Hollandse schepen op een kalme zee'(circa 1665) van Willem van de Velde II is vanaf 12 juni in het Rijksmuseum te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden