Topstuk Hobbema in Rijks, even dan

Het Rijksmuseum heeft een topwerk gekregen van de 17de-eeuwse schilder Meindert Hobbema. Toch hangt het binnenkort weer gewoon boven de haard van de gulle gever, baron Van Dedem.

NELL WESTERLAKEN

AMSTERDAM - 'Het voelde of er een kind naar kostschool ging', zegt Ronaldina barones van Dedem (79) enigszins aangedaan. Ze klom met haar man, de 84-jarige Willem baron van Dedem, hoogstpersoonlijk in het vrachtwagenruim om te controleren of het schilderij dat de familie schonk aan het Rijksmuseum goed was ingepakt voor de reis naar Amsterdam.

Boslandschap met een vrolijk gezelschap in een wagen (ca. 1665) van de schilder Meindert Hobbema hangt sinds gisteren in de eregalerij van het Rijksmuseum. Een prominente plaats voor het topstuk van de Amsterdamse schilder. Jarenlang hing het werk boven de haard in de woning van de Van Dedems aan de Theems nabij Londen.

Rijksdirecteur Wim Pijbes zegt een 'beetje trillerig' te worden van de uitzonderlijke gift. 'Dit werk overschaduwt het andere werk van Hobbema dat we in huis hebben.' Wat hij in zijn toespraak onvermeld laat, is dat het schilderij maar drie maanden te zien zal zijn in zijn museum. Dan krijgen de Van Dedems het weer terug, als bruikleen tot hun dood.

Taco Dibbits, directeur collecties van het Rijksmuseum, lijkt zijn geluk niet op te kunnen bij de presentatie van het Boslandschap. 'Vreemd genoeg ontbrak een topstuk van Hobbema in onze collectie. In de 18de en 19de eeuw werd zijn werk veelal door buitenlanders aangekocht. Het was misschien te vrolijk voor de Hollandse huiskamers waar vooral sobere, strenge schilderijen in trek waren.' In het Boslandschap zette Hobbema een luchtige, plattelandse zwier neer waarmee hij liet zien zich te hebben losgemaakt van zijn meer ingetogen leermeester Jacob van Ruisdael.

Willem baron van Dedem begon zijn verzameling 17de-eeuwse Hollandse en Vlaamse meesters met een wintergezicht van Hendrick Avercamp (1585-1634). Het schilderij was een erfenis van zijn grootouders van moeders kant, de familie Van Beuningen-Fentener van Vlissingen. Als kind zag hij tijdens de woensdagse lunches bij zijn oom, de havenbaron D.G. van Beuningen, Pieter Brueghels Toren van Babel aan de muur. Met een groot aantal andere werken schonk Van Beuningen het werk in 1958 aan museum Boijmans in Rotterdam waarna diens naam werd toegevoegd aan de museumnaam. Van Dedem was enige tijd bestuurslid van museum Boijmans Van Beuningen.

De liefde voor de kunst mag hem in de genen zitten, de baron bouwde zijn collectie op met eigen kapitaal. Na een dienstverband bij SHV, het familiebedrijf van Fentener Van Vlissingen, begon hij in 1968 een eigen onderneming, UTA, een creditkaartsysteem voor internationale wegtransporteurs. Hij bouwde aan zijn collectie door aangekochte schilderijen door te verkopen 'als ik er een beter werk voor kon terugkopen. Met bijbetaling natuurlijk.' Zijn verzameling van zeventig schilderijen wordt beschouwd als de belangrijkste privécollectie in haar soort. In 2002 schonk hij vijf 17de-eeuwse meesterwerken aan het Mauritshuis in Den Haag en drie werken aan de National Gallery in Londen.

De keuze voor het Rijksmuseum kwam tot stand na een diner bij de heropening van het museum in 2013. Van Dedem, voorzitter van de toonaangevende kunstbeurs TEFAF, was uitgenodigd als erelid van de Vereniging Rembrandt. 'Toen ik in 2002 mijn schenking deed aan het Mauritshuis had ik weinig contact met het Rijksmuseum. Het was een soort ivoren toren. Bij de heropening zag ik dat de sfeer veel opener was geworden. Veel meer dan vroeger richt het Rijksmuseum zich naar buiten. Dat was een belangrijke impuls voor deze schenking.'

Wel waarschuwt de baron de heren directeuren Pijbes en Dibbits: 'De enige goede Hobbema in Nederland werd in 1950 door de staat geschonken aan Canada als dank voor hun deelname aan de bevrijding. Dus als, laten we zeggen, China straks iets doet voor het land, ga ik ervan uit dat jullie als één man voor dit schilderij gaan staan.'

Het olieverfschilderij van Hobbema hangt vlak bij de grote werken van Rembrandt. De schilders hebben elkaar vermoedelijk gekend. Een werk van Adriaen van de Velde moet tijdelijk plaatsmaken voor de nieuwe aanwinst. Op termijn zal het nieuwe schilderij de plek krijgen van een oudere Hobbema. Het schilderij is de grootste schenking aan het Rijksmuseum van de afgelopen vijftig jaar. De familie Van Dedem kreeg als gulle gever een raam met hun familienaam en -wapen in het museum, ontworpen door Irma Boom, de vormgeefster van de nieuwe huisstijl van het museum.

De lege plek boven de haard in huize Van Dedem is inmiddels opgevuld voor de komende maanden. 'We hebben er een spiegel opgehangen', zegt de barones, die zelf kunstschilder is, 'zodat we de andere schilderijen beter kunnen zien.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden