Column

Toppers die van mijn belastingcenten mogen worden betaald

Column Wouter Bos

Een steeds weer terugkerend debat over de rol van de overheid in de samenleving gaat over de vraag in welke mate de overheid er alleen voor de allerzwaksten moet zijn dan wel ook voor grotere groepen in de samenleving, misschien zelfs wel voor iedereen.

Gerard Joling , Jeroen van der Boom en Rene Froger tijdens het concert Crazy Summer Edition van de Toppers in de Amsterdam ArenA. Foto ANP

Liberalen zullen wat meer naar het eerste antwoord geneigd zijn, sociaal-democraten naar het laatste. Die grotere rol van de overheid, niet alleen voor de allerzwaksten, wordt dan gemotiveerd door te wijzen op het bindende karakter van een openbaar en publiek domein, en de kwaliteit van hoogwaardige collectieve voorzieningen waarvan niet alleen de kwetsbaarsten profiteren.

Een ander in sociaal-democratische kringen populair argument wijst op het draagvlak voor overheidsbemoeienis en belasting betalen: als de meer welvarende burger die belasting betaalt niet zelf ook iets terugkrijgt voor zijn belastingcenten, erodeert op een gegeven moment het draagvlak voor het betalen van die belasting.

Eén van de terreinen waar dit argument vaak in allerlei vormen terugkomt is het omroep- en mediabeleid. Ik moest eraan denken toen ik op Nieuwjaarsdag door Nederland reed en op de radio Özcan Akyol (www.ozcanakyol.nl) een schitterende column hoorde voorlezen over het feit dat op Oudejaarsavond de NPO een concert van De Toppers had uitgezonden. Hij citeerde staatssecretaris Sander Dekker: 'Bij sommige programma's heb ik soms zelfs na een uur nadenken werkelijk geen flauw idee waarom er belastinggeld heen moet.'

En Akyol vervolgde: 'Kijk, dat was precies het gevoel dat mij gisteren bekroop. Als de mensen van de NPO het daadwerkelijk zo oneens zijn met het beleid van Sander Dekker, dan moeten ze eerst de hand in eigen boezem steken (...), misschien dat iedereen bij de NPO even terug kan keren naar de aanvankelijke doelen: informatie, onderwijs, geestelijke verheffing en kunst. Want als ze op deze manier verdergaan, tekenen ze hun eigen doodvonnis.'

Het helpt niet dat coryfeeën van de publieke omroep op dit soort kritiek vaak dom reageren. Jan Slagter van MAX voorop. Zijn argument is steevast: 'Maar anders kijkt er niemand meer naar de publieke omroep.' Nou en? Het kijken naar de publieke omroep, ook als daar louter tinnef wordt uitgezonden, lijkt me geen doel op zichzelf.

Een iets intelligenter argument luidt dat de publieke omroep dit soort programma's wel moet uitzenden om zo kijkers te lokken die dan blijven hangen als er een verhevener programma wordt uitgezonden, het sandwichargument. Het is de vraag of dat argument nog opgeld doet in tijden waarin mensen in no time weg kunnen zappen en op internet, Netflix of Uitzending gemist elk programma los van welke netprogrammering dan ook kunnen bekijken.

De definitieve doodsteek voor het sandwichargument heeft de publieke omroep zichzelf overigens toegediend door met de zenderkleuring de sandwich zelf uit elkaar te trekken: amusement op NPO1, volksverheffing op NPO 2 of 3.

Blijft over het draagvlakargument waar ik deze column mee begon. Mensen willen niet meer voor de publieke omroep betalen als deze slechts een kleine groep bedient. En dus moeten ze allemaal ook iets voor die belastingcenten terugkrijgen: volksvermaak, Jan Smit, De Toppers.

Ik denk niet dat het zo (meer) werkt. Ik ben het eens met Akyol dat de publieke omroep zo zijn eigen einde snel naderbij brengt. Mijn pleidooi zou een ander zijn. Uit onderzoek van (ik meen) het Sociaal en Cultureel Planbureau kwam onlangs naar voren dat het NOS Journaal nog een van de weinige programma's is waar iedereen van hoog tot laag zich bij thuis voelt. Genoeg human interest, genoeg ditjes en datjes, en ook genoeg duiding van het grote nieuws. Wil de publieke omroep zijn legitimiteit behouden dan ligt daar misschien de oplossing.

Stop met fixatie op netten en zenderkleuring; omhels nieuwe technologie waarmee doelgroepen veel directer kunnen worden bediend (Micha Wertheim in de Volkskrant van 24 december over podcasts; Stuk TV op YouTube; tv-talent nr 3 in V van 31 december) en waarmee de oude logge omroepbureaucratie kan worden omzeild. Focus op programma's en programmamakers in plaats van op omroepen en netcoördinatoren.

Maak mooie programma's die boeien, verheffen en entertainen. Niet drie ingrediënten van de publieke omroep op drie verschillende zenders maar allemaal in één programma. Zoals Kopspijkers of Paul de Leeuw in hun beste tijden. Zoals het Pauw en De wereld draait door heel vaak lukt. En ja, net als in dat heerlijk ouderwetse NOS Journaal. Dat zijn Toppers die van mijn belastingcenten betaald mogen worden.

Wouter Bos is politicoloog en econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.