Topman verdient zo veel omdat hij zo schaars is

Goede topbestuurders zijn schaars, en daarom verdienen zij zo veel. Als zij vertrekken vanwege het lage salaris, dan schaadt dat het bedrijf, stelt Jan Bouwens....

Jan Bouwens

Deze krant publiceerde verschillende artikelen en een boek met een eigen onderzoek waarin is gesteld dat topbestuurders nu 44 keer een modaal salaris ontvangen (Economie, 17 mei). Met deze wijze van presenteren worden de onderliggende economische mechanismen genegeerd. De situatie is als volgt.

De afgelopen dertig jaar is de waarde van de bedrijven verzesvoudigd. De salarissen hebben met deze verzesvoudiging gelijke tred gehouden. Zo blijkt uit het onderzoek van de Volkskrant (zie topsalaris.nl). Nederland is hierin niet uniek. Exact dezelfde cijfers blijken uit een internationaal onderzoek van Gabaix en Landier. Zij vinden een bijna perfecte relatie tussen de waarde van de bedrijven en het inkomen van de hoogste bestuurders. Uit hun onderzoek blijkt dat in de VS de hoogste salarissen worden betaald en dat we daar ook de bedrijven met de hoogste waarde aantreffen. Ook kijken de onderzoekers naar verkopen en winst, om tot dezelfde conclusie te komen: het salaris neemt toe naarmate het bedrijf in omvang toeneemt.

Nu is het een bekend verschijnsel dat naarmate de omvang van een bedrijf toeneemt, de besturing ervan onevenredig moeilijker wordt. Als de gemiddelde intelligentie van kandidaat-bestuurders gelijk blijft en meer complexe bedrijven zoeken bestuurders, dan neemt de vraag naar topbestuurders toe, terwijl het aanbod niet verandert. Het gevolg is duidelijk: de prijs van managers met de geschikte kwaliteiten neemt toe.

De grote salarisverschillen tussen top en modaal kunnen we verder duiden als we dieper nadenken over hoe in bedrijven waarde ontstaat. Waarde ontstaat als een manager voor het bedrijf oplossingen bedenkt die voordeel geven aan zo veel mogelijk bedrijfsonderdelen. Naarmate het aantal bedrijfsonderdelen oploopt, kunnen meer bedrijfsonderdelen profiteren van slimme oplossingen. Zo kunnen leereffecten binnen een bouwdivisie van BAM worden toegepast in andere divisies. Het bestuur van het bedrijf stimuleert deze leereffecten naast innovaties en beziet hoe het hele bedrijf hiervan kan profiteren. We dienen daartoe veelzijdige managers aan te stellen. Dit vergt slimmere managers die vanwege de genoemde schaarste beter betaald worden.

Wat is nu het effect als we een rem op de topbeloning zetten? We horen dan vaak dat bedrijven dreigen hun hoofdkantoor te verplaatsen. Links Nederland hoont deze gedachte: ‘Het is niet de eerste keer dat ik hoor dat ze het ondernemersklimaat in Nederland hard vinden’, zegt Bos. Liberaal Nederland neemt dit dreigement serieus. Wie heeft gelijk?

Als we het economische principe volgen dan heeft de aftopping van salaris tot gevolg dat na een bepaalde groei, Nederlandse bedrijven niet langer het salaris voor de beste manager kunnen betalen. Voor zover die beste manager in Nederland rondloopt, zal deze vertrekken naar het buitenland; ook al is dat een handjevol. Maar ook als een bedrijf zo’n manager uit het buitenland moet halen, zal deze niet komen vanwege het te lage salaris. Het gevolg is dat grote bedrijven op een bepaald moment ook Nederland moeten verlaten bij afwezigheid van goede managers. Zelfs als hiervoor een Europese regeling komt, zouden we het afleggen tegen de rest van de wereld.

Wellicht zegt u: maar een manager met een lager salaris zal toch niet minder presteren? Helaas, het is niet zozeer een kwestie van motiveren maar van selecteren. Managers stellen zich beschikbaar op basis van het geboden salaris. Als er geen markt voor topmanagers zou bestaan, dan zouden bedrijven met te dure managers minder winst maken dan bedrijven die het juiste salaris betalen. Door de lagere winst zouden beleggers bedrijven met te dure managers afstoten ten gunste van bedrijven met lagere salarissen, waardoor de lagewinstbedrijven het op termijn zouden afleggen tegen bedrijven die zuinig zijn met salaris.

Maar, zult u zeggen, we zien ook dat managers soms worden betaald voor wanprestaties. Zeker. Toch worden wanprestaties uiteindelijk gecorrigeerd door de markt. Het onderzoek van Gabaix en Landier leidt maar tot één conclusie. Bestuurders ontvangen zo’n hoog salaris omdat ze zeldzaam zijn, of dat nou leuk is of niet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden