Het hoofdkantoor van Deutsche Bank in Frankfurt.

Reportage Vestia-fraude

Topbankier Deutsche Bank voor de rechter vanwege Vestia-fraude – speelde de bank een vuil spel?

Het hoofdkantoor van Deutsche Bank in Frankfurt. Beeld Reuters / Ralph Orlowski

Vestia sleepte Deutsche Bank voor de Britse rechter om de megastrop met derivaten die de woningcorporatie bijna de das om deed. Woensdag was het cruciale verhoor van topbankier Hakan Wohlin. ‘Ik vermoedde niets van die steekpenningen.’

Begin september 2009 heeft Hakan Wohlin, topbankier bij Deutsche Bank, in Londen een lunchafspraak met de kasbeheerder van de Rotterdamse woningcorporatie Vestia. Een ongekende financiële crisis heeft de wereldeconomie in de greep en het gaat niet goed met de derivaten die Deutsche aan Vestia heeft verkocht. Vestia’s financiële whizzkid Marcel de Vries is er niet blij mee. ‘Wat kunnen wij beter doen’, vraagt Wohlin in de Great Eastern Dining Room.

De Vries heeft vier suggesties, zo blijkt uit een e-mail die na afloop van de bespreking binnen Deutsche Bank wordt verstuurd. De eerste twee zijn logisch: ‘Hou het bankiersteam bijeen en blijf met nieuwe ideeën komen.’ Maar de andere twee zijn curieus: ‘Help me in mijn strijd om de toezichthouder geen volledig inzicht in Vestia’s portefeuille te laten krijgen.’ En: ‘Mijn tussenpersoon krijgt minder betaald door Deutsche dan door andere banken.’

Dat was toch een heel vreemd verzoek van De Vries, zegt Vestia-advocaat Rohdri Davies als hij Wohlin tien jaar later de mail voorhoudt in een bedompte rechtszaal van het High Court in Londen. ‘Want een hogere commissie voor een tussenpersoon is toch niet in het belang van Vestia?’ Wohlin: ‘Ik begreep het zo dat De Vries ons waarschuwde dat Fifa (het bedrijf van tussenpersoon Greeven, red.) zich meer voor ons zou inspannen als we een hogere commissie zouden betalen.’

Wohlin, een stevige zestiger met een rood hoofd, is woensdag middag de negende getuige in de 32 dagen durende mondelinge behandeling van de rechtszaak die woningcorporatie Vestia heeft aangespannen tegen Deut­sche Bank. Terwijl rechter Robin Knowles onbewogen toehoort wat de bankier te zeggen heeft, tikken de tienkoppige advocatenteams van beide partijen driftig mee.

Er staat dan ook wat op het spel. Vestia heeft een schadeclaim van 840 miljoen euro ingediend wegens de betrokkenheid van Deutsche bij het ‘derivatendrama’ dat de corporatie in 2012 bijna fataal werd. De derivaten die Deutsche en elf andere banken aan Vestia verkochten, beschermden wel tegen een rentestijging, maar niet tegen een rentedaling. Toen de rente in 2011 maar bleef zakken, raakte Vestia in grote financiële problemen. Zo erg dat het begin 2012 alle Nederlandse corporaties dreigt mee te sleuren in een dramatisch faillissement.

Dat rampscenario werd in de zomer van 2012 afgewend door de gehele derivatenportefeuille om te zetten in zeer lang lopende leningen. Het leverde Vestia een strop op van ruim 2,5 miljard euro. Tot op de dag van vandaag plukken huurders in de regio Rotterdam-Den Haag daar de zure vruchten van.

Exotisch

Van alle banken waarmee De Vries namens Vestia zaken deed, was Deutsche de partij die de meest exotische en riskante producten verkocht. Vestia claimt nu, ruim zeven jaar na het debacle, van 39 verliesgevende derivaten de schade terug. Het belangrijkste verwijt is dat de bankiers van Deutsche zwegen over de signalen dat Vestia’s kasbeheerder Marcel de Vries corrupt was.

Via financieel tussenpersoon Arjan Greeven verdiende De Vries namelijk jarenlang aan elke derivatendeal die Vestia met Deutsche sloot. Greeven deelde de helft van de commissie die hij kreeg met De Vries. En dat liep flink op. Tussen 2005 en 2011 cashte de kasbeheerder naast zijn loon zeker 1,75 miljoen euro aan de deals die hij namens Vestia met de zakenbank sloot. Zowel de Vries als Greeven is voor die fraude vorig jaar in Nederland veroordeeld tot respectievelijk 3 en 2,5 jaar cel. Het hoger beroep loopt nog.

Hakan Wohlin. Beeld IFR

Keihard bewijs dat de bankiers van Deutsche van de omkoping wisten, is er niet. Geen papier of telefoonopname waaruit iets van medeweten blijkt. De belangrijkste aanwijzingen zijn indirect. En komen onder meer van tussenpersoon Greeven, die als ‘zelfmelder’ de fraude aan het licht bracht. Hij getuigde op 15 mei al over de kleine signalen die hij kreeg. medewerkers van Deutsche. In een van die voorbeelden speelt Wohlin een belangrijke rol. Die was als Global Head Debt Origination de hoogste Deutsche-bankier met wie Greeven en De Vries contact hadden. Hij reisde zo’n tweehonderd dagen per jaar. ‘Het kwam voor dat ik op een dag in vijf landen afspraken had’, zegt hij in vloeiend Engels, met een licht accent dat zijn Zweedse afkomst verraadt. ‘Ontbijt, koffie, lunch, borrel en diner, allemaal in andere landen.’ Zijn stem is schor, hij werkt er binnen twee uur een hele strip keelpastilles doorheen.

In de rechtszaal gaat het woensdag eerst over de enorme winsten die Deutsche maakte op de derivaten. In 2008 43 miljoen euro, een jaar later 34 miljoen. Ook ondervraagt Davies Wohlin uitvoerig over de manier waarop De Vries door de bank in de watten werd gelegd. Zoals de uitspatting in een dure Londense nachtclub, waarover een bankier na afloopt mailt dat er acht flessen champagne en drie flessen wodka zijn gedronken.

Dit ‘entertainment’, waarvan nooit een bonnetje is gevonden, is zwaar tegen de richtlijnen voor entertainment, aldus de advocaat. Van het driesterrenrestaurant Parkheuvel met De Vries en drie Vestia-bankiers was er wel een bonnetje, 1.200 euro. ‘Ver boven de regel van 140 euro per persoon’, zegt Davies. ‘Maar daarom heeft de secretaresse later gezegd dat er tien mensen waren, waaronder twee mensen die u nog nooit in uw leven hebben gezien.’

Wohlin: ‘Zou kunnen, dat gebeurde weleens. Maar in dit geval herinner ik me dat er een grote groep mensen aan tafel zat. Dat die twee mensen er niet waren, betekent niet direct dat er dus maar vier waren.’

Beschietingen

Het zijn de inleidende beschietingen die moeten aantonen dat Deutsche het lang niet altijd zo strikt nam met de eigen regels. De echte spanning zit rond die verdachte suggestie van De Vries om Greeven beter te betalen. Op 17 september 2009, een week na die mail, reisde Wohlin naar Nederland en deed precies wat De Vries had voorgesteld. Hij sprak op het Deutsche-kantoor aan de Keizersgracht met Fifa, het bedrijfje van Greeven. Die hij belooft meer commissie te betalen.

Maar hij zegt ook: ‘We weten allemaal hoe het zit met hebzucht. Als ik iets hoor van kickbacks, steekpenningen, moeten we stoppen met Fifa.’ Greeven heeft in zijn getuigenissen altijd gezegd dat hij hieruit begreep dat ze bij Deutsche iets vermoedden.

Davies: ‘Had u corruptie in uw achterhoofd toen u die mededeling deed?’

Wohlin: ‘Onder andere. We gingen over een contract opnieuw onderhandelen en dus was het een logisch moment om dat te zeggen.’

Davies: ‘Ik denk dat u vermoedde dat Fifa De Vries betaalde. Zijn verzoek om Fifa een hogere commissie te geven, gaf alle aanleiding voor die gedachte. Toen heeft u het gezegd om uw straatje schoon te vegen.’

Wohlin, fel: ‘U trekt nu mijn integriteit in twijfel en dat maakt mij boos, want ik ben een christen en ik heb net op de heilige Bijbel gezworen dat ik de waarheid spreek. Ik vermoedde niets. Als ik dat wel had gedaan, dan had die meeting nooit plaatsgevonden.’

Het is bij lange na niet zeker of alle voorbeelden genoeg zijn voor Vestia om de zaak te winnen. De derivatencontracten zijn gesloten onder Brits recht en daar wordt minder gekeken naar zaken als redelijkheid en billijkheid. De letter van het contract telt. Een eerdere zaak tegen Credit Suisse ging daardoor al verloren. Maar Deutsche heeft het in de ogen van Vestia zo bont gemaakt dat de corporatie zo’n 5 miljoen euro aan advocatenkosten heeft gereserveerd. De getuigenverhoren worden in juli afgerond. Wanneer het vonnis komt, is nog onduidelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden