ANALYSE

Top Xi-Ma is even gevoelig als historisch

De ontmoeting tussen de presidenten van de Volksrepubliek en Taiwan komt als een volslagen verrassing. Maar nu de Kuomintang in Taiwan dreigt te verliezen, heeft China veel belang bij een hereniging.

Links de Taiwanese president Ma Ying-jeou en rechts de Chinese president Xi Jinping. Beeld ap

Voor het eerst sinds het einde van de burgeroorlog in 1949 zullen de presidenten van China en Taiwan elkaar zaterdag ontmoeten. Voor de even historische als gevoelige bespreking tussen Xi Jinping en zijn Taiwanese evenknie Ma Ying-jeou is neutraal terrein gekozen: Singapore. De top komt als een volslagen verrassing.

De Volksrepubliek China beschouwt Taiwan als afvallige provincie. De Chinese nationalisten van de Kuomintang (KMT) zochten er in 1949 hun toevlucht, nadat zij in de burgeroorlog van de communisten hadden verloren. Van daar uit wilden de nationalisten China terugveroveren. De Volksrepubliek China was hetzelfde van plan met Taiwan. Twee China's - een geleid vanuit de Taiwanese hoofdstad Taipei en een met Peking als hoofdstad - waren voor beide partijen onaanvaardbaar.

In de loop van de jaren kozen steeds meer landen in de wereld ervoor het Chinese vasteland diplomatiek te erkennen ten koste van Taiwan, dat slechts door 21 landen en het Vaticaan als onafhankelijke staat wordt erkend. Het streven voor een hereniging verdween in Taiwan, dat zich als democratie ontwikkelde, van de agenda. Maar niet in Peking.

Xi en Ma zullen elkaar wegens alle gevoeligheden niet aanspreken als 'president', maar als 'meneer'. Xi duidt Taiwan aan als 'provincie' of 'economie', want andere woorden betekenen erkenning van Taiwan als land. Er komt geen slotverklaring en er worden geen overeenkomsten getekend. Vast staat dat Xi en Ma elkaar een hand zullen geven.

Woedende demonstranten

De Chinese staatskrant Global Times prijst Ma nu al de hemel in voor zijn 'blijvende positieve invloed op de vrede'. De invloed 'zal langer duren dan de twee termijnen van zijn leiderschap', aldus de krant. In Taipei gingen demonstranten echter woedend de straat op met bordjes: 'Ma Ying-jeao, als je gaat, hoef je niet meer terug te komen.'

Sinds 1993 zijn er wel gesprekken geweest tussen Taiwan en China, en economisch is Taiwan al min of meer door de Volksrepubliek ingepakt. Maar tot een gesprek tussen beide presidenten is het nooit gekomen. Ma beloofde om niet met een Chinese president aan tafel te gaan zonder het Taiwanese volk daarover te raadplegen. Peking voelde er weinig voor de leider van het de facto onafhankelijke Taiwan stijlzwijgend te legitimeren met een ontmoeting. Het kleinste woord of gebaar is bij voorbaat al controversieel, omdat alles wordt gebruikt om de onduidelijke status van Taiwan vast te leggen. De ontmoeting met aansluitend diner komt daarom als een verrassing.

De anti-Chinese gevoelens zijn in Taiwan feller geworden, nadat duidelijk werd hoe Peking in Hongkong in 2014 alle illusies op meer democratie wegnam. Het is Ma niet in dank afgenomen dat hij meer economische samenwerking met het vasteland organiseerde. De Taiwanese economie op het eiland blijft in de min, terwijl de afhankelijkheid van China groter is geworden.

De belangrijkste concurrent van de KMT, de Democratische Volkspartij (DPP), heeft daardoor in de peilingen een enorme voorsprong bij de presidents- en parlementsverkiezingen in januari. Voor de KMT is de ontmoeting met Xi een wanhoopsoffensief, dat de Taiwanese kiezer ervan moet doordringen dat goede relaties met het vasteland van cruciaal belang zijn.

Beeld AFP

Nu de KMT nog aan de macht is, is zo'n bij voorbaat al historische handdruk met een Taiwanese leider voor de Chinese president Xi een gemakkelijk binnen te halen succes. Het is zijn laatste kans om bij de Taiwanezen voor hereniging te pleiten, want dat onderwerp is voor de DPP onbespreekbaar - als Xi er al voor zou voelen om zich te verlagen tot een dialoog met de DPP.

Peking wil voorkomen dat het na de vrijwel onvermijdelijke verkiezingsnederlaag van de KMT geen invloed op de Taiwanese politiek zou kunnen uitoefenen. Vandaar het topoverleg met Ma, die ook na zijn pensionering een politieke factor van belang in Taiwan blijft.

Alsof de kwestie Taiwan op zich al niet ingewikkeld genoeg is, leiden de oplopende spanningen over de soevereiniteit in de Zuid-Chinese Zee tot extra complicaties. Taiwan is een van de landen die aanspraak maakt op stukjes gebied in de Zuid-Chinese Zee. Nu de Filipijnen er, tot het chagrijn van Peking, in zijn geslaagd het Internationale Hof zover te krijgen zich uit te spreken over dit territoriale dispuut, wil Peking dat de neuzen aan beide kanten van de straat van Taiwan wat betreft de Zuid-Chinese Zee dezelfde kant uitstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden