Top Ouagadougou in teken van rivaliteit oud-koloniale machten

De opvallendste rol op de Frans-Afrikaanse top in Ouagadougou was weggelegd voor generaal Sani Abacha, de militaire dictator van Nigeria....

Van onze buitenlandredacteur

Wim Bossema

AMSTERDAM

En zo kwam de top, die gisteren werd afgesloten, volop in het teken te staan van de strijd om invloed in Afrika tussen Frankrijk en het blok van Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Chirac zei het al in zijn openingstoespraak donderdag: de conferentie moet een steeds sterkere 'continentale dimensie' krijgen.

Daarom worden er iedere keer meer niet-franssprekende landen uitgenodigd, dit keer waren er 46 regeringen vertegenwoordigd. De tweejaarlijkse conferentie begon in 1973 als een 'familiebijeenkomst' van Frankrijk en de vroegere Franse koloniën in Afrika, maar onder president Mitterrand werden de ambities groter.

De top ging concurreren met het Gemenebest en ook met de Organisatie van Afrikaanse Eenheid. In de prettige ambiance konden staatshoofden hun conflicten onderling regelen, hoopte Mitterrand. Het hoogtepunt was de top van La Baule (1990), die de trend zette voor de democratiseringsgolf.

Het was een kortstondig succes. Op de twee conferenties die volgden was democratisering niet meer het gepassioneerd beleden ideaal. Het thema van de top van Ouagadougou was het veel vagere 'goed landsbestuur', zoals twee jaar geleden op de top van Biarritz was afgesproken.

Het dagblad Le Monde wees er gisteren fijntjes op dat de Franse term 'bonne gouvernance' een anglicisme is, een slechte vertaling van het engelse 'good governance', een recente VN-slogan. Maar Chirac greep zijn kans om er zijn eigen invulling aan te geven: hij had nooit geloofd dat het westerse democratische model bij Afrika paste.

Zijn vrijage met Abacha sprak boekdelen. De generaal kwam aan de macht nadat het militaire regime vrije verkiezingen vroegtijdig had afgebroken. In Ouagadougou herhaalde Abacha, die meestal internationale bijeenkomsten mijdt, dat hij in 1998 verkiezingen zal organiseren, een belofte waarmee hij geen enthousiasme oogstte bij het Gemenebest of de VN en zeker niet bij de Nigeriaanse oppositie.

Maar Frankrijk, dat Abacha's regime indertijd snel erkende, aast op de machtigste Britse oud-kolonie in Afrika. Nigeria is een olieland, Shell is er de grootste buitenlandse oliemaatschappij en het Franse Elf-Aquitane staat slechts op de vierde plaats.

De oorlog in Oost-Zaïre was een goede toets voor het probleemoplossend vermogen van de top. De Rwandese regering was aanwezig, op uitnodiging van de president van gastland Burkina Faso, Blaise Compaoré. (In Biarritz wilde Mitterrand de nieuwe regering van het RPF er niet bij hebben; het na de genocide verdreven bewind in Rwanda was een bondgenoot van Parijs).

Uganda, eveneens betrokken bij het conflict in het gebied van de Grote Meren, was er ook. Maar tot een dialoog met de Zaïrese premier Kengo wa Dondo - die de twee buurlanden beticht van agressie - kwam het niet.

In de slotverklaring van de top wordt opgeroepen tot het uitvoeren van het plan een internationale interventiemacht naar Oost-Zaïre te sturen. Dat willen Zaïre en Frankrijk, Rwanda en Uganda zijn er tegen. Er wordt een oproep gedaan aan alle landen om elkaars grenzen te respecteren, ook daarin wint Zaïre van Rwanda en Uganda. En er wordt aangedrongen op het houden van een internationale conferentie over het gebied van de Grote Meren, onder auspiciën van de VN en de OAE, een idee dat al algemeen aanvaard is.

Chirac presenteerde zich in Ouagadougou als de 'advocaat van Afrika'. Frankrijk zou de rest van de rijke wereld, die Afrika volgens hem steeds meer in de steek laat, aansporen tot voortzetting van ontwikkelingshulp, beloofde hij. 'De toekomst van de wereld bestaat niet zonder Afrika.'

De Fransen zouden ook de vorming van een Afrikaanse vredesmacht met alle middelen steunen. De Togolese president Eyadéma (die de golf van de democratisering heeft weten te doorstaan) kwam met een plan, zoals hem was gevraagd in Biarritz (1994). Een aantal Afrikaanse landen zou vredeseenheden moeten vormen onder nationaal commando, die in geval van nood de bouwstenen voor een vredesmacht onder multinationaal commando konden zijn. Een veel beter idee dan dat van de Amerikanen, die een permanente Afrikaanse vredesmacht willen, zei president Chirac.

En hoe ging het met de 'francofone familie' zelf in Ouagadougou? Frankrijk en zijn oud-koloniën hielden woensdagavond een banket onder elkaar. De vroegere Belgische kolonie Zaïre (franstalig) zat aan, Rwanda (ook een vroegere Belgische kolonie) stond niet op de lijst van genodigden.

Chirac verzekerde de oud-koloniën dat Frankrijk hun gezamenlijke munt (de CFA-franc, gekoppeld aan de Franse franc), monetair zal blijven steunen, ook als de euro zijn intrede doet. Hij zou dit zwart op wit bevestigen aan elk staatshoofd, zei hij, nadat de Congolese president Pascal Lissouba eraan had herinnerd dat Parijs twee jaar geleden resoluut de belofte brak om de CFA niet te devalueren.

Alle landen die zich inzetten voor goed bestuur, sociale rechtvaardigheid en een streng economisch beleid, kunnen rekenen op de warme steun van Frankrijk, bezwoer de Franse president. Hij zei er diep van overtuigd te zijn dat 'de Afrikanen, en alléén de Afrikanen', de problemen van Afrika uiteindelijk kunnen oplossen.

Op hetzelfde moment kwamen Franse militairen in de hoofdstad van de Centraal-Afrikaanse Republiek onder vuur van muitende soldaten. Het land biedt onderdak aan het belangrijkste Franse militaire contingent in Afrika.

Van hieruit ondernamen Franse commando's in het verleden vele acties om de bevriende staatshoofden van Parijs te redden. Chirac zei in Ouagadougou dat de commando's alleen de Franse burgers in het land zullen beschermen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.