Analyse Sibiu

Top in Sibiu moet symbool worden voor nieuw begin EU, maar is ook decor van absurdistisch machtsspel

De EU-top in Sibiu moet een signaal afgeven van eenheid en zelfvertrouwen. Maar de wonderschone Roemeense stad met Duitse wortels is ook decor van een machtsspel in een absurdistisch theaterstuk dat niemand had kunnen bedenken.

Mineraalbaden in kuuroord Ocna Sibiului vlak bij Sibiu. Beeld Foto Wim Oskam / HH

De barokke gevels scheppen een Duitse sfeer, in het museum hangen schilderijen van Vlaamse en Hollandse meesters, er is een Hotel am Ring en midden op het plein staat Irmentraud Philippi, een vrouw van over de 80, even Roemeens als Duits. Ze kijkt hoe het Brukenthal Paleis in gereedheid wordt gebracht voor de ontvangst donderdag van 27 Europese leiders. Europa wordt vloeibaar, hier aan de Piata Mare in de oude stad van Sibiu in Roemenië.

In de verte zijn de door grijze wolken omgeven toppen te zien van de Karpaten. Nog verder weg ligt de Zwarte Zee. Het is de uiterste zuidoostrand van de Europese Unie. Veel verder weg van Brussel kan men niet zijn. Maar naast het vreemde en het verre, is er het vertrouwde. In het museum is werk te bewonderen van Jan van Eyck en Pieter Brueghel de Jonge. De stad is ook bekend onder de Duitse naam Hermannstadt.

Philippi is hier geboren maar verblijft geregeld in Heidelberg. Ze heeft de Roemeense en Duitse nationaliteit en is een verre nazaat van Saksen uit Duitsland die in de 12de eeuw op verzoek van de Hongaarse koning Transsylvanië koloniseerden als buffer tegen het Byzantijnse Rijk. Heeft Philippi het over Transsylvanië, dan spreekt ze nog altijd van Siebenbürgen. Maar hoewel ze haar Duitse herkomst koestert, is ze in Sibiu pas echt zu Hause, zegt een bevriend Roemeens stel nadat Philippi met kordate tred is doorgelopen.

Gedeelde geschiedenis

Alles loopt en vloeit in elkaar over, zo wordt hier duidelijk. Europa mag dan zijn gestold en uitgehard tot een verzameling natiestaten die angstvallig hun soevereiniteit bewaken, een feit blijft dat veel Europese geschiedenis gedeelde geschiedenis is. Op de EU-top zullen de leiders van de lidstaten zoeken naar een nieuwe gemeenschappelijkheid.

Sibiu is een passend decor. Vanwege haar transnationale verleden. Maar ook, zegt een hoge EU-functionaris, omdat het een stad is in een land dat zich dertig jaar geleden nog achter het IJzeren Gordijn bevond. Bovendien is het vijftien jaar geleden dat een begin werd gemaakt met het herenigen van Europa door in de EU landen op te nemen uit het voormalige Oostblok, waaronder Roemenië. Ten slotte is Sibiu uitgekozen om duidelijk te maken dat de EU niet alleen relevant is voor hoofdsteden, maar ook voor kleinere plaatsen en het platteland.

Kortom, het is de bedoeling dat de top in Sibiu symbool komt te staan voor vereniging en niet voor verdeeldheid. Vlak voor de Europese verkiezingen ‘moet er een signaal uitgaan van eenheid en zelfvertrouwen’, aldus de EU-functionaris. Er komen een nieuw Europees parlement en een nieuwe Europese Commissie, en de leiders willen vandaag een begin maken met het uitstippelen van een strategische agenda voor de komende zittingsperiode van vijf jaar. Of dat zal gebeuren in harmonie is niet zeker.

Gevangen in onvermogen

De EU wil zich richten op de toekomst, maar heeft al de grootste moeite zich los te maken van het verleden. De Britse premier May is er niet bij, maar het is vrijwel zeker dat de Britten wel zullen meedoen aan de Europese verkiezingen. Mocht de Brexit er later dit jaar alsnog komen, dan vervallen de Britse zetels. Of dat werkelijk zo zal gaan, weet niemand. EU-president Tusk houdt zelfs nog de optie open dat de Brexit niet doorgaat.

Het is niet meer te volgen. De EU moet geregeld het hoofd bieden aan crises, maar dat ze ooit ongewild een rol zou krijgen in een absurdistisch theaterstuk had niemand kunnen bedenken. Er is de paradoxale situatie ontstaan, dat het land dat wil uitbreken uit de EU, dat niet voor elkaar krijgt en de rest gevangen houdt in zijn onvermogen.

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, had de Sibiu-top het liefst op 30 maart gehouden, meteen na de dag waarop de Britten oorspronkelijk de EU zouden verlaten. Als een klaroenstoot voor een ‘nieuwe dageraad’. Maar de leiders hielden zo’n snelle top tegen, met het argument dat Juncker niet over hun toppen gaat. De toekomst is dus niet alleen iets om allerlei voornemens op te projecteren, maar ze blijft ook gewoon een strijdtoneel tussen de EU-instellingen en de lidstaten.

Strategische agenda

Rond de strategische agenda voor de periode 2019-2024 is een machtsspel ontstaan. Tusk heeft namens de lidstaten een voorzet gegeven voor de discussie over wat de belangrijkste EU-taken moeten zijn. Ook individuele lidstaten, waaronder Nederland, hebben dat gedaan. Juncker kon niet achterblijven en kwam met zijn eigen pak papier.

Het streven is dat de lidstaten het vandaag eens worden over een Sibiu-verklaring, als aanzet voor de in juni vast te stellen strategische agenda die richtinggevend moet worden voor de nieuwe Europese Commissie. Volgens een EU-bron kan het nog lastig worden om het eens te worden over de verklaring, aangezien leiders met het oog op de Europese verkiezingen misschien liever de verschillen dan de overeenkomsten willen benadrukken.

Een democratisch, beschermend, sociaal, duurzaam en economisch sterk Europa dat zich staande kan houden in een wereld vol rivaliserende grootmachten, dat wil iedereen. Maar bijvoorbeeld gastland Roemenië, dat dreigt een nieuw Polen of Hongarije te worden wegens ondermijning van de rechtsstaat, zal weinig moeten hebben van voorstellen om zulke lidstaten te straffen met geldinhoudingen. Europa heeft veel gemeenschappelijks, maar blijft ook vol tegenstellingen zitten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden