Top Barak en Arafat loopt vast op Jeruzalem

De onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen in Camp David liepen vast op Jeruzalem. Vooral Arafat stond onder grote druk van Arabische en Amerikaanse zijde....

Van onze buitenlandredactie Henk Müller

De Midden-Oostentop in Camp David is stukgelopen op Jeruzalem. Een oplossing voor de toekomstige status van Jeruzalem - de ongedeelde hoofdstad en symbool van Israël voor de joden en al Quds al sharif, de Arabische naam voor het heilige Jeruzalem voor moslims - is er niet gekomen. Tijdens het vredesproces is het heikelste punt steeds vooruitgeschoven om voor deze top te worden bewaard. Over veel konden Israëli's en Palestijnen het eens worden, maar Jeruzalem lag te gevoelig.

De Israëlische premier Barak en de Palestijnse leider Arafat hebben aangekondigd gezamenlijk verder te werken aan een vredesakkoord. President Clinton meent dat de onderhandelingen hervat zullen worden als beide leiders 'de tijd niet voorbij laten gaan'. De laatste dagen is vanuit de Arabische wereld sterke druk op Arafat uitgeoefend om niet te wijken inzake Jeruzalem. De Egyptische president Mubarak, koning Fahd van Saudi-Arabië en koning Abdullah van Jordanië hebben contact opgenomen om Arafat te laten weten 'dat zij hem steunen in zijn compromisloze houding over al Quds'.

De Amerikanen hebben achter de schermen aan de autoriteiten in de betrokken landen gevraagd druk op Arafat uit te oefenen om zich flexibeler in de kwestie over Jeruzalem op te stellen. Vooralsnog zonder resultaat. Arafat weet zich zowel gesteund door sji'ietische als sunnitische leiders. De Iraanse leider Khamenei heeft de Palestijnen die geen concessies doen onvoorwaardelijke steun toegezegd 'omdat Jeruzalem voor alle moslims van levensbelang is'.

Ulama - wetsgeleerden - in Egypte, Saudi-Arabië, Jordanië en Palestina hebben de laatste dagen fatwa's uitgevaardigd waarin het moslims is verboden om enig deel van al Quds op te geven, ook als het onderdeel zou zijn van een vredesakkoord. Het opgeven van de rechten van Palestijnen is volgens deze wetsgeleerden 'een ernstige zonde' tegen God, de profeet Mohammed en de islamitische gemeenschap. In een verklaring van moslimleiders uit Palestina staat dat wie gebied van moslims aan kafirs, ongelovigen, overgeeft 'in de hel rust zal vinden'.

Tijdens de besprekingen onder leiding van Clinton zijn allerlei alternatieven ter tafel geweest om de impasse rond Jeruzalem te doorbreken. Een variant was om de Oude Stad in verschillende gebieden te verdelen waar Israëli's deels volledige soevereiniteit, deels een mengvorm daarvan zouden hebben. Het feit dat Barak bereid was om over een verdeling van Jeruzalem te spreken doorbrak even de mythe van het ondeelbare Jeruzalem. Clinton zei indirect dat de Israëli's meer stapjes vooruit hadden gedaan dan de Palestijnen. Maar diplomatieke bronnen zeiden gisteren dat Israël een compromisvoorstel over Palestijnse soevereiniteit over delen van de Oude Stad (minus Klaagmuur en Joodse wijk) had verworpen.

Arafat, als de dood als verrader van Jeruzalem de geschiedenis in te gaan, weet zich gesteund door de oproepen uit de islamitische wereld om geen millimeter toe te geven. Voor die oproepen zag het er naar uit dat er een akkoord gesloten zou kunnen worden, waarbij voor Jeruzalem een aantal jaren de status quo zou gelden. Er was vorige week sprake van om het probleem te laten rusten, om het 'te bevriezen' zoals de onderhandelaars het noemden. Als er formeel vrede was gesloten, zou een oplossing voor Jeruzalem op den duur wel komen.

Clinton zei gisteren zelf ook dat er niet veel verschil van mening was over de manier waarop moslims en joden er in de praktijk zouden leven onder een vredesakkoord. Volgens Palestijnse bronnen was de breuk tussen Barak en Arafat volledig toen duidelijk werd dat de Palestijnen alleen toegang zouden kunnen krijgen tot de Al Aqsa-moskee in de Oude Stad. Arafat was furieus.

Arabische waarnemers menen dat de Palestijnse leider met opgeheven hoofd naar huis kan terugkeren, omdat hij zich geen dictaat van Israël en de VS heeft laten opleggen. Nu hij standvastig is gebleken heeft hij bij volgende besprekingen meer krediet en ruimte voor concessies, zo luidt de theorie. Bij een volgende top wordt essentieel wat Israëli's en Palestijnen in de tussentijd onder aanvaardbare soevereiniteit over (delen van) de Oude Stad zijn gaan verstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden