Top-40 dilemma voor Radio 3

Radio 3 zit voor het blok. De zender voor populaire muziek dreigt volgens een interne notitie van de STER volgend jaar zijn marktleiderschap kwijt te raken....

TON Lathouwers, directeur van Sky Radio, gaat met opgeheven hoofd door het leven. Werd zijn station een paar jaar geleden nog afgedaan als de automatische jukebox van Rupert Murdoch, tegenwoordig geldt Sky als het station dat ervoor in aanmerking komt het marktleiderschap van het eens oppermachtige Radio 3 over te nemen. Zijn station heeft een marktaandeel van rond de 10 procent. Radio 3 is gestaag gedaald: van 23 procent in maart 1995 tot 16 procent nu.

'We zijn zelfs tot de puzzels doorgedrongen', glundert Lathouwers. 'Radiostation, drie letters.' Dan moet het wel heel goed met je gaan.' de succesformule is eenvoudig. 'Radio waarvan je weet wat je kunt verwachten, dat is wat de luisteraar wil. In Vrij Nederland verwacht je ook niet te lezen dat Rob de Nijs weer terug is bij Belinda Meuldijk. En een naaktfoto hoort niet in Story.'

Vanuit die filosofie zendt Sky Radio slechts softe kwaliteitsmuziek uit - Whitney Houston, Mariah Carey, George Michael en Elton John. De Havenzangers zul je er niet horen langskomen. 'Het nadeel is dat radio hiermee minder verassend wordt', geeft Lathouwers toe. 'Maar van de Volkskrant verwacht je ook niet dat hij op woensdag een beetje meer op de Telegraaf lijkt dan op andere dagen.' Ook andere zenders dan Sky werken met een vaste formule. Radio 538 is een Top-40 zender voor jongeren en Radio 10 Gold biedt arbeidsvitaminen met belletjes en spelletjes.

De STER zou voor Radio 3 ook wel zo'n instant-succesformule willen. Gehoopt wordt op een doelgroepzender die duidelijker herkenbaar is dan het veelkleurige muziekspectrum dat Radio 3 tegenwoordig vertegenwoordigt. Een dagje luisteren naar die zender voert van de smartlappen van Corry Konings via de soft-soul van Lionel Richie naar de hard-rock van Slayer. De luisteraar weet niet wat hij kan verwachten.

In de ogen van de STER moet Radio 3 ook maar eens een duidelijke keuze maken. Gesuggereerd wordt dat meerdere doelgroepzenders Radio 3 terzijde zouden kunnen staan, zo blijkt uit de vertrouwelijke notitie.

Daarmee zit Paul van der Lugt, zendercoördinator van Radio 3, tussen twee vuren. Vanuit de publieke traditie moet hij rekening houden met de wensen van de diverse omroepen die op zijn zender programma's maken. Zijn 'van alles wat'-zender omsmeden tot een gelikt doelgroepstation is een uiterst complexe opgave met acht mondige omroepen om de tafel.

Van der Lugt kijkt getergd. 'Iederéén is getergd bij Radio 3. Er zijn enorme verschillen in inzicht. En elke omroep is er heilig van overtuigd dat wat hij doet, goed is. Zo meent de TROS dat Radio 3 gebaat is bij meer Nederlandstalige muziek, terwijl de VPRO er heilig van overtuigd is dat dat juist niet gedraaid moet worden.'

De STER is vernietigend over de overlegcultuur bij Radio 3. 'De problemen die ontstaan met acht verschillende omroepen op vijf verschillende zenders zijn niet te onderschatten. Omroepen blijven altijd vanuit hun missie besluiten nemen. Adequaat inspelen op problemen is niet of nauwelijks mogelijk. De beslissingsprocessen binnen publieke omroepen zijn spreekwoordelijk te vergelijken met ambtenarenmolens', aldus de STER-notitie.

Ad Roland, lange tijd voor de TROS dj op Radio 3, runt tegenwoordig zijn media-adviesbureau Ad Roland Media Services. Hij is somber over het huidige Radio 3. 'Overlevingskansen zijn er niet. Het is een sterfhuis. Dat had niet gehoeven. Geef mij die zeven frequenties en ik haal er 20 procent marktaandeel mee. Je kunt die zender echt overal ontvangen. Maar het probleem is dat de kapitein op het schip geen kapitein is. Alle stuurlui sturen in een andere richting.'

Een alternatieve formule voor Radio 3 is nadruk leggen op haar publieke karakter. In dat geval laat de zender de populaire muziekstromen die bij de commerciële omroepen uitgebreid aan bod komen links liggen en kunnen de omroepen hun eigen achterban blijven bedienen. De VPRO kan dan Radio 3 nog meer gebruiken om experimentele muziekvormen aan bod te laten komen, terwijl de EO evangelische teksten ten gehore brengt.

Maar het negeren van het populaire Top-40-genre heeft wel een prijs. Radio 3 verliest daardoor luisteraars en adverteerders. Momenteel is de zender aantrekkelijk vanwege het bereik. 'Vergelijk het met de positie van de Telegraaf bij dagbladen - daar kunnen de adverteerders ook niet omheen', zegt R. Morees, financieel directeur van de STER. Op het moment dat Radio 3 marktleider af zal zijn, zullen adverteerders uitwijken naar de nieuwe winnaar.

Paul van der Lugt voelt die druk. 'Wij verdienen geen geld om de zakken van de aandeelhouders te vullen, maar om radio 1,2, 4 en 5 te financieren. Van onze inkomsten wordt ook nieuws in het Swahili betaald. Moeten we daar dan ook maar mee stoppen?'

Van der Lugt zegt dat het de bedoeling is dat Radio 3 meer aan zijn publieke taken gaat voldoen. 'Een van de basistaken is het brengen van amusement en het bereiken van een zo groot mogelijk publiek.' Daarom wil hij meerdere 'filiaal'-zenders naast Radio 3 oprichten om de STER tegemoet te komen. Hij denkt onder meer aan een gospelstation. Met die filialen zou Radio 3 zijn marktleiderschap veilig moeten kunnen stellen.

TROS-dj Daniël Dekker gelooft niet in die opzet. 'Als je dat wilt, moet je wel een verdomd sterke moederzender hebben. Vergelijk het met de katernen van een krant. Die worden ook gelezen bij de gratie van de kwaliteit van de nieuwskrant. Ik vind het wat voorbarig daar nu al mee te beginnen. Laten we eerst zorgen dat onze organisatie op orde komt.'

Jan Haasbroek, voormalig hoofdredacteur van VPRO Radio en tegenwoordig hoofdredacteur bij het Rotterdamse Stads TV, vindt dat Radio 3 zich geheel moet richten op zijn publieke taak. 'Daaraan zou de verdienfunctie van Radio 3 ondergeschikt moeten zijn. De zender kan nooit concurreren met de snelle commerciële stations. Dat zouden ze ook niet moeten willen. Het is òf geld verdienen, òf een publiek station worden. Dat hoeft niet het einde van de publieke radio te betekenen. Dan moet er maar geld van televisie naar radio.'

'Hilversum heeft een goede nieuwszender, een interessante zender voor minderheden en cultuur, een goede klassieke zender en zou moeten streven naar een goede zender voor popmuziek. Dat zijn er vier, ja. Misschien moeten we wel accepteren dat de landelijke publieke radioreclame haar hoogtepunt heeft gehad,' aldus Haasbroek.

De commerciëlen zouden het liefst zien dat Haasbroek gelijk krijgt en dat Radio 3 zich nog slechts op die commercieel onaantrekkelijke hoekjes van de markt richt waar ze zelf de neus voor ophalen. Hun motief is duidelijk: als Radio 3 stopt met populaire programma's als Arbeidsvitaminen, nog steeds het best beluisterde programma van de Nederlandse radio, en zich richt op alternatieve muziekstromingen, kunnen zij de luisteraars geruisloos inpikken.

Erik de Zwart, directeur van de commerciële jongerenzender Radio 538, schaamt zich er niet voor. 'De publieke omroep komt nu al nauwelijks toe aan zijn publieke taak. En dan zouden ze ook nog concurrerende doelgroepzenders in de markt willen zetten, een volkomen ridicuul idee. Het enige waarmee Radio 3 nog bezig is, is met verloren marktaandeel. Ik zie daarin nog nauwelijks verschil met een commerciële omroep.'

'Ik wil best concurreren, maar dan wel met een gelijkwaardige partner en niet met een station dat op zeven frequenties kan uitzenden, omroepbijdragen krijgt en kan rekenen op overheidsbescherming. Waarom zou ik nog mijn omroepbijdrage betalen als dat ten goede komt aan een station dat alleen maar marktleider wil zijn? Op Radio 3 worden mobiele telefoons weggegeven. Dat kan toch niet. Ze onderscheiden zich in niets meer van wat de commerciëlen doen. Daarmee wordt het Nederlandse volk in de maling genomen.'

Ex-Radio 3-coryfee Frits Spits, tegenwoordig werkzaam bij de 'familiezender' Radio 2, zet ook vraagtekens bij de huidige commerciële benadering. 'Als ik die hitparades hoor, dan denk ik: laat dat nou gaan, joh. Radio 3 is nu een een zender die zich niet positioneert. Ze draaien tegenwoordig zelfs smartlappen. Dat is voor de luisteraar te diffuus, die wil helderheid.'

Spits denkt dat Radio 3 wel kan kiezen voor het negeren van de Top-40. 'Wat ik zelf mis in het huidige radiolandschap is een station waar het echt om de muziek gaat. Radio 3 zou moeten kiezen voor meer kwaliteit en zou ook nieuwe stromingen niet uit de weg moeten gaan. Als je daarvoor kiest, moet je met minder luisteraars genoegen nemen.'

Paul van der Lugt reageert furieus op dit voorstel. 'Waarom zou ik kleiner worden en me gaan marginaliseren? Radio 3 zou een prachtig avant-gardistisch programma kunnen maken voor tienduizend liefhebbers. Dan kunnen we toch net zo goed cassettebandjes gaan rondsturen? Het enige dat telt, is bereik! Als we alleen Pinkpop zouden uitzenden, houdt Radio 3 geen luisteraar meer over. We bereiken meer met zo'n uitzending als we dieinbedden in populaire muziek. Radio 3 is niet commercieel. We proberen zoveel mogelijk nieuwe popmuziek te laten horen aan zoveel mogelijk luisteraars.'

NCRV-dj Sjors Fröhlich die op Radio 3 het jongerenprogramma Magic Friends presenteert, is het met hem eens. Maar hij stapt binnenkort wel over naar de nieuwszender Radio 1. 'Ik vind niet dat het verboden moet worden op Radio 3 populaire plaatjes te draaien. Ik vind het geen schande om zoveel mogelijk luisteraars te halen.'

'Ik denk wel eens dat Radio 3 de tijd tegen heeft', meent Frits Spits. 'Het lijkt wel of je die zender niet leuk màg vinden. Ik ben er nog steeds heel erg voor. Ik tref er nog steeds meer kwaliteit aan dan bij menig ander station.'

'Het is vijf voor twaalf voor de zender', weet Daniël Dekker. 'Dat magische van Radio 3, die zender waarbij je vroeger je huiswerk maakte, dat moeten de jongeren van nu ook weer krijgen.' Jeroen van Inkel, vroeger de stem van Radio 3 en nu werkzaam bij Hitradio Veronica, is minder nostalgisch. 'Hilversum 3 is destijds geïnspireerd op het succes van de piratenzender Veronica. Nu is het kringetje weer rond, de commerciëlen nemen het over. Radio 3 kan er weer mee ophouden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden