'Tony Blair gaf president Kazachstan imago-advies na bloedbad'

De Britse ex-premier Tony Blair heeft Nursultan Nazarbayev, de autocratische president van Kazachstan, advies gegeven over hoe hij zijn internationale imago kan opvijzelen. Dat had een knauw gekregen na een bloedbad in 2011 waarbij de politie zeker veertien ongewapende burgers doodschoot. Dat schrijft de Daily Telegraph op basis van documenten die dit weekeinde zijn uitgelekt en waar de krant beslag op heeft weten te leggen.

Noersoeltan NazarbayevBeeld anp

Het gaat om het beruchte Zhanaozen-bloedbad, vernoemd naar het industriestadje waar in december 2011 werd gedemonstreerd door werknemers in de olie-industrie, die een hoger loon en betere werkomstandigheden eisten, en boos waren omdat het gevarengeld niet was uitgekeerd. Bij gewelddadig optreden van de politie vielen de genoemde veertien dodelijke slachtoffers en raakten nog eens 64 demonstranten gewond. Anderen zouden zijn meegenomen door de politie en volgens sommigen zijn gemarteld.

'Hoe tragisch ook, de dood van de veertien demonstranten moet niet verduisteren wat voor een enorme vooruitgang Kazachstan heeft gemaakt', schreef Blair in juli 2012 in een brief aan president Nazarbayev. Die brief was bedoeld als voorbereiding op een lezing die Nazarbayev later die maand aan de Universiteit van Cambridge zou geven.

Groetjes
'Beste meneer de president. Bij deze een suggestie voor een paragraaf voor uw speech aan Cambridge', schreef Blair. 'Het lijkt me het beste om rechtstreeks in te gaan op de kwestie-Zhanaozen. (...) Ermee omgaan op de manier zoals ik suggereer is het beste voor de Westerse media. Het is ook een quote die kan worden gebruikt in de toekomst.' Onder de getypte brief had hij in zijn eigen handschrift nog een regeltje toegevoegd. 'Met de allerbeste wensen. Ik verheug me erop je in Londen te zien! Groetjes, Tony Blair.'

Blair was in november 2011, enkele weken voor het Zhanaozen-bloedbad, begonnen te werken als adviseur voor Nazarbayev, middels zijn privéadviesbureau Tony Blair Associates (TBA). Blair had twee lange paragrafen van gezamenlijk ongeveer 500 woorden toegevoegd aan zijn brief aan Nazarbayev. Die moesten Nazarbayev in de schijnwerpers zetten als een visionaire leider die de leefomstandigheden in zijn land flink verbeterd heeft. Hij haalde onder meer de rol aan die Kazachstan speelde bij de terugtrekking van NAVO-troepen uit Afghanistan en de beslissing van Nazarbayev om te stoppen met de productie van nucleaire wapens. Nazarbayev nam de tekst destijds grotendeels over in zijn toespraak - die veel aandacht trok - maar liet een belangrijk aspect achterwege: hij noemde de naam Zhanaozen niet.

Corruptie
Kazachstan staat niet bepaald bekend als schoolvoorbeeld van transparantie. Kazachstan staat momenteel op de 140ste plek van de internationale Transparantie Index, die de mate van corruptie meet. Het land deelt die plaats met Honduras, Laos en Oeganda.

Sinds het land in 1991 onafankelijk werd van de Sovjet-Unie heerst president Nazarbajev er op autoritaire wijze. Bij de verkiezingen, die volgens waarnemers niet aan de internationale standaarden voldoen, wint de regeringspartij OTA meestal alle zetels. In 2009 werd in de grondwet vastgelegd dat er minstens drie partijen in de regering moeten zitten. Sinds de vorige verkiezingen, in 2012, is dat inderdaad het geval. Al zijn het wel de minst kritische oppositiepartijen.

Tony BlairBeeld epa

Oneervol
De actie van Blair kan dan ook op kritiek rekenen van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. 'Het is oneervol dat Tony Blair miljoenen ponden van deze autocraat int om speeches voor hem te schrijven zonder dat hij de enorme problemen van de mensenrechten in Kazachstan aanpakt', zegt Hugh Williamson, het hoofd van de Europese en Aziatische afdeling van de mensenrechtenorganisatie tegenover de Telegraph.

Blair zelf ontkent dat hij persoonlijk verdient aan zijn activiteiten voor Kazachstan, maar volgens de Telegraph wordt hij betaald via Tony Blair Associates. De deal met Kazachstan levert Blairs bedrijf ongeveer zeven miljoen Britse pond per jaar op, schat de krant.

Een woordvoerder van Blair benadrukt dat de brief van Blair duidelijk maakte dat de gebeurtenissen in Zhanaozen in elke speech genoemd moesten worden, en niet moesten worden genegeerd.

Klappen van de zweep
Sinds hij in 2007 is afgetreden als premier, heeft Tony Blair zich bij veel staatshoofden en machtige figuren, vooral in Afrika, geafficheerd als een voormalig leider die het klappen van de zweep kent en nuttige adviezen kan geven. Hij en zijn vrouw Cherie hebben vier goede doelen opgericht, onder andere om de armoede in Afrika terug te dringen. Verder speelt hij in het Midden-Oosten een actieve rol als vertegenwoordiger van het zogenoemde kwartet: de Verenigde Staten, de Europese Unie, de Verenigde Naties en Rusland.

Maar in de media rezen al snel vragen omtrent conflicterende belangen van Blair. Zo heeft hij belangen behartigd van bedrijven die klant waren van JPMorgan Chase. Die bekende Wall Street-bank is ook een van Blairs opdrachtgevers. Blair heeft altijd ontkend dat er sprake is geweest van belangenverstrengeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden