Tonen is nog geen propageren - dat geldt voor nazidesign én meisjes in witte slipjes

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Rutger Pontzen, Herien Wensink of Nell Westerlaken stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst. Deze week de stelling: tonen is nog geen propageren - dat geldt voor nazidesign én meisjes in witte slipjes.

Hylas en de nimfen van John William Waterhouse, geschilderd in 1896.

Rumoerige tijden, to say the least. Vorige maand werd de kunstwereld wakker met het nieuws dat in de Manchester Art Gallery een schilderij van de Engelse prerafaëliet J.W. Waterhouse van de muur was gehaald. Er stonden wel zeven half ontblote, waarschijnlijk minderjarige meisjes op die, tot hun navel in het water, de halfgod Hylas (voor wie het niet weet: de knecht van Herakles) tot een zwoele omhelzing en verdrinkingsdood verleiden.

Foute boel natuurlijk in tijden dat de #MeToo-discussie over de plinten van het verstandige heenklotst. Uiteindelijk was het loos alarm: bleek de verwijdering op zich ook een kunstwerk te zijn, van ene Sonia Boyce, waardoor iedereen weer opgelucht adem kon halen, want ja, hé, als het eigenlijk een kunstwerk is, dan moet je het niet te serieus nemen. Toch?

Niet dus. Plots laaide de verontwaardiging op over hoeveel half ontblote, al dan niet zwemmende en verleidelijke nimfen en andere minderjarige meisjes er over de hele wereld aan de muur hangen, als schilderijen in musea welteverstaan.

En hoe zat het met dat schilderij in het Metropolitan Museum in New York, van de Pools-Franse kunstenaar Balthasar Klossowski de Rola, beter bekend als Balthus? Die had zijn 12-jarige buurmeisje Thérèse geportretteerd, badend in het zonlicht dat haar witte slipje bescheen?

Ook foute boel! Tienduizend verontruste MeToo-sympathisanten ondertekenden een petitie om het schilderij te verwijderen. Maar nu weigerde het museum daarop in te gaan.

Anders, maar niet veel anders, want ook beladen, was het voorstel van Timo de Rijk om in zijn Stedelijk Museum 's Hertogenbosch een tentoonstelling te organiseren over nazidesign. Correctie: over de verleidelijke kanten van het nazidesign. Want dat is De Rijks uitgangspunt: dat het succes van de naziverering in de jaren dertig en begin jaren veertig voor een groot deel te verklaren is door de haast wellustige uniformen, petten, insignes en andere parafernalia - waarmee hij een punt heeft.

Maar ja, hoe ga je dat tonen, die aantrekkelijkheid van zwarte Hugo Boss-jasjes en -rijbroeken, van glanzende laarzen en swastika's, koppelriemen en perfect gelayoute SS-tekens, zonder dat gelijk een kudde neonazi's zich bij de museumkassa meldt?

Ook foute boel? Nou nee, niet als je al dat Derde-Rijkspul presenteert als cultuurgoed, volgens De Rijk - waarmee hij waarschijnlijk weer een punt scoort. Want hoe mooi en verleidelijk vormgegeven, Derde-Rijkdesign is ook gewoon vermaterialiseerde cultuurhistorie, die je in vitrines en op sokkels kan laten zien, zoals je je in diverse musea kunt vergapen aan Egyptische faraobeelden, sieraden en meubilaire, afkomstig uit een tijdperk dat zich ook niet bepaald onderscheidde door zijn liberaal-democratische en emancipatoire idealen.

Het subtiele onderscheid is dit: dat er een verschil zit tussen tonen en propageren. Dat je met het exposeren van SS-uniformen en SA-petten nog niet de daaraan ten grondslag liggende nazi-ideologie uitdraagt of aan de man wilt brengen.

Het mag voor de komende nazi-design-tentoonstelling in Den Bosch gelden, maar evenzeer voor jonge nimfen en witte onderbroekjes dragende buurmeisjes die, hoe verleidelijk ook verbeeld, niet met die intentie in Manchester en New York worden tentoongesteld. En dus gewoon kunnen blijven hangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden