Toneelspelers

Een schouwburgdirecteur en een criticus noemen de tien toneelspelers die ze op dit moment het beste vinden. Menso Carpentier Alting, directeur van de Stadsschouwburg Utrecht, heeft een voorkeur voor Vlamingen....

Menso Carpentier Alting

Mijn tien favoriete toneelspelers. Die bekend maken, is dat niet vragen om moeilijkheden? Een schouwburgdirecteur roept toch al zo vaak hel en verdoemenis over zich af. Immers, bij het samenstellen van zijn programma moet hij nogal eens wat groepen en artiesten afwijzen. Het aanbod in ons rijke theaterland is namelijk vele malen groter dan er dagen in het seizoen zijn, of duurder dan het budget toelaat. Dat geeft soms heisa.

Nu komt deze directeur ook nog met een erelijstje. Ligt daarin een nadere aanwijzing van zijn keuzebeleid? Ja en nee. Ja, omdat de te noemen spelers zeer welkom zijn. Nee, omdat ze ook nog in een mooie voorstelling moeten staan. Zo niet, geef mij dan al die anderen maar met hun vaak zo mooie spel.

Wat volgt is een momentopname. Spelers die nu, in de context van het toneel zoals dat nu gemaakt wordt, aanspreken. Een paar jaar geleden waren het anderen en over een paar jaar zullen het wel weer anderen zijn. Misschien weer die van vroeger. Zo gaat dat. Het maakt het toneel heerlijk spannend.

Op mijn lijstje staan meer Vlamingen dan Nederlanders. Hoe komt dat? Meer talent? Ik weet het niet. Betere regisseurs? Mischien. De charme van de taal? Speelt vast een rol. Zeker is, dat er nogal wat Nederlanders afvielen om hun slechte spraak. Waarom erger ik mij daar zo aan en niet de toneelscholen, regisseurs, critici, et cetera?

Daar gaan we dan, in alfabetische volgorde. Ik noem ook steeds een (vrij) recente rol die extra indruk op me maakte, en als geheugensteuntje voor de lezer.

1. Pierre Bokma (Richard III, van Shakespeare)

2. Warre Borgmans (Simon Harford in Rijkemanshuis, van O'Neill)

3. Catherine ten Bruggencate (Hermione en Cassandra in De Troje Trilogie, van Terpstra)

4. Stany Cretz (Shane O'Neill in

O'Neill, van Noren)

5. Els Dottermans (Vivi V in Wilde Lea, van Perceval)

6. Porgy Fransen (Dromer in de opera Rusalka, van Dvorsak)

7. Peter de Graef (George in Virginia Woolf, van Albee; deze versie in de regie van Dirk Tanghe is volgend jaar ook in Nederland te zien)

8. Gijs Scholten van Aschat (Nero in Britannicus, van Racine)

9. Karin Tanghe (Nora, van Ibsen)

10. Steven van Watermeulen (Het koor in Thyestes, van Claus)

De genoemde voorstellingen werden meestal schitterend geregisseerd. Een lijstje van de Top-10 van regisseurs zou zo te maken zijn! Mij hoor je dan ook niet klagen over het toneel.

Hein Janssen

1. Chris Nietvelt

2. Kitty Courbois

3. Anne-Wil Blankers

4. De Meisjes van de Trust

5. Sacha Bulthuis

6. Will van Kralingen

7. Joan Nederlof

8. Els Ingeborg Smits/Ingeborg Elzevier

9. De Vrouwen van Vroeger

10. Mary Dresselhuys

Dit wordt een positief stukje, want het gaat over de meest bewonderde toneelspelers. Op dit lijstje alleen maar vrouwen, want op twee na spelen de leukste mannen geen toneel. Acteren is zoals Thomas Bernhard het ooit zei: een jas aantrekken, een vreselijke jas. 'Maar ze kruipen er allemaal vrijwillig in, het zijn immers toneelspelers. . . De vreselijkste jas, voor de grootste toneelspeler.' Jassen staan vrouwen beter, mannen worden er vaak zo ijdel van.

'Ik zal je zeggen waar ik van hou. Magie! Ja ja, magie! Dat probeer ik de mensen te geven. Ik verdraai de dingen voor ze. Ik zeg niet de waarheid, ik zeg wat waar zou móeten zijn. En als dat zondig is, dan verdien ik maar de hel.' Dat zegt Blanche in Tennessee Williams' klassieker Tramlijn Begeerte. De Vlaamse actrice Chris Nietvelt heeft bij het Zuidelijk Toneel de afgelopen maanden Blanche gespeeld en ja, de vraag is hoe het ooit nog anders zou kunnen. Chris Nietvelt is Blanche, zoals ze ook al Lulu was en Lady Macbeth. En waarschijnlijk wordt ze ook nog dè Medea en dè Martha. Chris Nietvelt heeft de magie, de leugen van het theater aan haar frêle kont hangen - die overgave, dat geloof in dat het leven hemels maar ook zondig is. Als Chris Nietvelt de hel verdient dan ga ik met haar mee.

De toneelspelersjas die Anne-Wil Blankers doorgaans draagt is die van de kille, afstandelijke moeder, dan is ze op haar best, niet in de vrolijke flut van Prettig geregeld. Kitty Courbois draagt warme jassen, waarin je weg wilt kruipen - vroeger om stoute dingen te doen, nu omdat ze de kou buiten houdt. De Meisjes van de Trust (Anneke Blok, Marieke Heebink, Marisa van Eyle en Myranda Jongeling) dragen sleetse jassen van de uitdragerij, maar juist die rafeligheid maakt ze zo mooi.

Sacha Bulthuis van De Appel, altijd een beetje geknakt als zij Lotte speelt - in Groot en Klein van Botho Strauss - zou je na afloop het liefst een kop warme thee willen geven. Will van Kralingen: benen, verliefd, onbereikbaar, onaantastbaar. Joan Nederlof van Mug met de Gouden Tand, zo onnadrukkelijk leuk en zo nadrukkelijk een dolende dertiger die haar verwarring verstopt achter de meest geheimzinnige glimlach van het Nederlandse theater.

Als Els Ingeborg Smits en Ingeborg Elzevier opkomen, dan moet ik lachen - ook al spelen ze droevige rollen. Smits moet altijd een hoed dragen, Elzevier moet altijd loensen, dan komt het goed met komediespelen in dit grijze land.

De Vrouwen van Vroeger, althans uit de tijd dat acteren nog een roeping was ('je móest, je móest'), maar die nog steeds afgestoft spelen en de traditie combineren met nieuwe glans: Ellen Vogel, Elisabeth Andersen, Annet Nieuwenhuijzen, ik zie ze graag. Ja, en Mary Dresselhuys, hors concours. Dresselhuys, dat is acteren op een notenbalk, al een eeuwigheid lang.

P.S. - Wat is er trouwens met Els Dottermans gebeurd, na die overrompelende Wilde Lea?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.