Tomahawk is de wapenstok van de VS Kruisraketten worden steeds trefzekerder

De Tomahawk-kruisraket is steeds verder ontwikkeld sinds het debuut ervan, zeven jaar geleden in de Golfoorlog. De raket lijkt inmiddels ongeveer zo trefzeker als toen werd beweerd....

Van onze verslaggever

Theo Klein

AMSTERDAM

Als de Verenigde Staten de politieagent van de wereld zijn, dan is de Tomahawk hun wapenstok. Deze zes meter lange kruisraket lijkt steeds beter geschikt om op afstand rake klappen uit te delen. Niet alleen aan terroristische organisaties, maar ook aan landen waar de Amerikanen last van hebben.

Sinds het debuut van de Tomahawk in de Golfoorlog in 1991 is de raket aanzienlijk verbeterd. Er werd een geavanceerd systeem ingebouwd om via satellieten te navigeren; het bereik nam toe tot ruim tweeduizend kilometer en de raket kan krachtiger titaniumladingen vervoeren, waarmee hij zich dwars door een meer dan een meter dikke betonlaag kan boren voor hij ontploft.

'De verbetering van de kruisraketten is een belangrijke ontwikkeling', zegt Simon Wezeman, onderzoeker bij het gezaghebbende Zweedse vredesinstituut Sipri. 'Hoe efficiënter de Tomahawk, hoe lager de drempel voor de Amerikanen om in te grijpen. Ze kunnen zelf op veilige afstand blijven en de kans dat het doel wordt geraakt, neemt toe.'

Niet bekend

Chef-staf generaal Henry Shelton weigerde zelfs in te gaan op vragen over het marinepersoneel dat aan de actie deel nam en de schepen die er bij werden gebruikt.

Hij erkende dat na de raketaanvallen in de Golfoorlog meer details werden vrijgegeven. 'Maar we spelen nu een different ballgame. We treden op tegen een terroristische organisatie en dat vereist andere technieken', aldus de generaal donderdag.

Over de effectiviteit van de Tomahawk woedt al jarenlang een discussie. De televisiebeelden over kruisraketten die tijdens de Golfoorlog tot op de meter nauwkeurig doelen raakten, veroorzaakten aanvankelijk euforie. Volgens Defensie was 85 procent van de 288 gelanceerde raketten succesvol geweest. In latere reportages werd dat bijgesteld tot de helft.

Tot in het begin van de jaren tachtig bestond grote twijfel over de effectiviteit van de Tomahawk. In Nederland werd de kruisraket om andere redenen inzet van een langdurige politieke strijd. Als gevolg van NAVO-afspraken moesten Amerikaanse Tomahawks met atoomladingen in Woensdrecht worden geplaatst. Dat leidde tot massaal verzet onder de bevolking.

De plaatsing ging niet door omdat de nucleaire taak van de kruisraket als onderdeel van de wapenbeheersing in Oost en West werd geschrapt. De raket, kosten ruim twee miljoen per stuk, wordt nu uitsluitend met conventionele ladingen geproduceerd. De eerste Tomahawk vloog in 1982, maar het duurde tot 1991 voor hij in een conflict getest kon worden. Sinds de Golfoorlog is het wapen nog ingezet tegen Irak en in Bosnië.

Het Amerikaanse 'wonderwapen' is in feite een onbemand vliegtuigje. Het type dat donderdag werd gebruikt zoekt na de lancering zijn weg door met radar de in zijn computer opgeslagen route af te tasten. In het laatste deel van het traject wordt de nauwkeurigheid met satellietinformatie vergroot.

De kruisraket is kwetsbaar door zijn relatief lage snelheid, ongeveer negenhonderd kilometer per uur. Maar hij vliegt dicht boven de grond (honderd tot tweehonderd meter) en wordt daardoor moeilijk opgemerkt.

'Dat is zijn kracht. Je kan hem bijna niet aan zien komen', zegt Joris Janssen Lok van het toonaangevende maandblad Jane's International Defence Review.

Janssen Lok neemt aan dat de voorbereidingen voor de aanvallen van donderdag weinig tijd hebben gekost. 'De doelen in Sudan en Afghanistan waren al lang bij de Amerikanen bekend. Dat betekent dat ze de informatie voor de route van de raketten al in huis hadden. Dan is het voor de planners op de schepen nog een kwestie van programmeren op hun PC. Als het moet kunnen die procedures in een uur worden afgewerkt'.

De Amerikaanse oorlogsbodems in de regio hadden samen meer dan driehonderd kruisraketten aan boord. Schepen hebben bij de Amerikanen als lanceerplatform voor de Tomahawks verreweg de voorkeur boven vliegtuigen. De noodzakelijke geheimhouding is op een schip beter verzekerd en er hoeven geen piloten aan vijandelijke acties te worden blootgesteld.

De Amerikaanse marine is dan ook de grootste supporter van de Tomahawk. Politici in Washington zijn zeer gevoelig voor het argument dat de onbemande vliegtuigjes risicovolle inzet van piloten overbodig maakt.

Producent Raytheon is al ver gevorderd met de ontwikkeling van de vierde generatie Tomahawks. Die zal van afstand bestuurd kunnen worden, zodat hij snelheid kan minderen of rondjes kan draaien boven het doel als dat nodig is. Het wordt bovendien mogelijk aanvallen met meerdere kruisraketten synchroon te laten lopen. De eerste exemplaren moeten volgens de marineleiding in 2002 paraat zijn.

Met hun Tomahawk lopen de Amerikanen voorop in de ontwikkeling van kruisraketten voor de middellange afstand. Dat willen ze graag zo houden. Export van het gevoelige materiaal is taboe. Alleen de Britten hebben onlangs kruisraketten mogen aanschaffen voor plaatsing op hun onderzeeërs.

'Maar in veel andere landen staan de kruisraketten hoog op de agenda', aldus Janssen Lok. 'Ik ben bang dat landen als Iran, Irak, Libië en Syrië over tien jaar ook over soortgelijke wapens beschikken. West-Europa komt dan onder bereik van raketten, geschikt voor chemische en biologische ladingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden