Tom Vennink over Generatie Poetin: ‘We hebben het zo vaak over de grote boze Poetin, dat je bijna vergeet dat er ook mensen in Rusland wonen’

Als het over Rusland gaat, dan gaat het bijna altijd over één Rus: president Vladimir Poetin. Correspondent Tom Vennink bezoekt in de videoreeks Generatie Poetin zes speelsteden van het WK. Hij maakt kennis met ambitieuze jongeren die zijn opgegroeid onder zijn bewind, om een idee te krijgen van hun relatie met Rusland. Zo kwam de videoserie tot stand.

Correspondent Tom Vennink (links) tijdens een interview. Foto Volkskrant

Welk idee zit er achter de videoserie?
‘Ik heb de videoserie bedacht met cameraman Daan Wallis. We willen laten zien dat Rusland meer is dan alleen Poetin. Het gaat de laatste tijd bijna alleen nog maar over hem en dat heeft natuurlijk z’n redenen. De annexatie van de Krim, de oorlog in Oost-Oekraïne, de Skripal-affaire en het dopingschandaal hebben dat aangewakkerd.

‘We hebben het zo vaak over de grote boze Poetin, dat je bijna vergeet dat er ook mensen wonen. En ook al stemt een groot deel van hen op Poetin, dat wil niet zeggen dat ze ook zijn als Poetin. Met Generatie Poetin wilden we ambitieuze jongeren laten zien die opgegroeid zijn onder Poetin, en laten zien hoe zij het Rusland van de toekomst voor zich zien.’

We zien de 22-jarige Nastja in Volgograd, die lichamen van omgekomen soldaten opgraaft, en Natalja, die zoekt naar vermiste personen. Zijn deze ambitieuze jongeren representatief voor Rusland?
‘Ik was ontzettend onder de indruk van Nastja en de stad Volgograd. We stonden met haar tijdens een herdenking op een heuvel in het midden van de stad, met daarop een monument dat groter is dan het Vrijheidsbeeld. Op die plek zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog anderhalf miljoen soldaten omgekomen, meer dan alle Engelse, Franse, Canadese en Amerikaanse gevallen militairen bij elkaar tijdens de hele oorlog. En dat die oorlog bij zo’n meisje van 22, van wie de ouders de oorlog niet eens hebben meegemaakt, zo’n grote rol speelt dat ze haar vrije tijd opoffert om soldaten op te graven, fascineert mij.

‘Dat is natuurlijk niet representatief voor alle jongeren in heel Rusland. Rusland is zo ontzettend groot, het heeft elf tijdzones. In Oost-Rusland kijken ze meer naar China en Japan; daar is Europa de andere kant van de wereld. Maar deze aflevering laat wel zien dat oorlog hier een heel andere betekenis heeft dan voor Nederlandse jongeren. De schaal van de oorlog is hier zoveel groter geweest dan in welk Westers land dan ook. Veel onderwijs gaat in Rusland over de oorlog, daar groeien jongeren mee op.’

Het valt op dat de jongeren een enorm verantwoordelijkheidsgevoel hebben, zoals Natalja in Samara die moet lachen bij jouw vraag of het opsporen van vermisten niet een taak is van de politie. Waar komt dat verantwoordelijkheidsgevoel vandaan?
‘Russen zijn vaak in de steek gelaten door de overheid, ze hebben heel weinig vertrouwen in parlementariërs en ambtenaren. Als er iemand vermist raakt, doet de politie weinig. Niet omdat agenten geen zin hebben om te zoeken, maar omdat het systeem niet goed geregeld is. Veel Russen accepteren dat: ‘Zo is het nu eenmaal, we kunnen beter de handen uit de mouwen steken.’’


Dat verantwoordelijkheidsgevoel mondt soms ook uit in een soort opstandigheid, zoals bij de vloggers die hoge gebouwen beklimmen. ‘Als iets verboden is, doen we het in Rusland juist’, zeggen ze. Is dat ook jouw beeld?
‘Ik vind het fascinerend dat deze vloggers hun leven wagen voor een filmpje. Ik ben voor een reportage eens mee gaan treinsurfen, iets dat in Nederland bijna niet voorkomt. Dat komt ook echt door de rol van de overheid. Die doet weinig om dat te voorkomen. Als een beveiliger jou pakt, hoef je maar een paar euro aan boete te betalen. De overheid hier zorgt niet zo goed voor de burger als de Nederlandse overheid dat doet.’

Welk beeld hoop je dat achterblijft over Rusland na het zien van de serie?
‘Ik hoop dat mensen meer begrijpen over hoe jongeren in het leven staan en dat mensen zien hoe Rusland ook kan zijn. Toen mijn moeder op bezoek kwam, vroegen vriendinnen aan haar of ze niet bang was. Ze was een beetje zenuwachtig, maar eenmaal in Rusland vond ze het fantastisch. Dat merk ik bij iedereen die op bezoek komt.’

Als je graag een positief beeld wilt laten zien, heb je dan ook wel eens de neiging om lelijke dingen uit je verhaal te laten?
‘Ik ben er niet op uit om een bepaald beeld te laten zien. Het gaat mij om een zo genuanceerd mogelijk beeld. Daar hoort bijvoorbeeld ook bij dat we laten zien hoe de Russische overheid de bevolking in de war probeert te brengen met allerlei verschillende verhalen, zodat mensen niet meer weten wat echt is. Ik vind het belangrijk om te laten zien welke leugens de Russische propagandamachine over MH17 verspreidt. Rusland is een ingewikkeld land, ik wil alle kanten laten zien.’

Durfden de Russische jongeren vrijuit te spreken voor de camera?
‘Ik merk dat Russen gewoon kritisch durven te zijn, ze uiten heel openlijk hun mening. Dat wordt anders als ze een functie bij de overheid hebben, dan kun je je baan verliezen. Studenten kunnen van de universiteit geschopt worden als ze een demonstratie van de oppositie bijwonen.

‘Maar over het algemeen hebben veel Russen afstand genomen van de overheid. Ze weten dat ze toch niets aan de politiek kunnen veranderen, je moet gewoon je eigen ding doen. De schortenmaker in Moskou noemt de overheid een gekkenhuis waar je maar beter niet te dichtbij moet komen.’

Had je gezien de titel niet meer moeten vragen naar wat de jongeren van Poetin vinden?
‘Ik vind dat voor deze serie eigenlijk niet relevant. Je vraagt toch ook niet telkens aan Nederlanders wat ze van Mark Rutte vinden? Ik vroeg ze wel naar Poetin rondom de presidentsverkiezingen, maar deze serie is gemaakt in aanloop naar het WK voetbal. Ik wist geen beter alternatief voor de naam Generatie Poetin, haha.’

Had je deze video's ook mogen maken als Nederland wel meedeed aan het WK?
‘Ik denk dat we de serie sowieso hadden gemaakt. De Volkskrant heeft veel aandacht voor het buitenland. Als er iets belangrijks gebeurt, schieten we niet in de analysestand, maar willen we ernaartoe. We willen de lezer op een andere plek brengen. Ik weet van een afstand ook niet hoe iets eruitziet en kan niet het land vanuit Moskou overzien. Daarvoor moet je echt met mensen praten, op de plek waar het gebeurt.’

Van huis uit ben je schrijvend journalist. Waarom vond je een videoserie belangrijk?
‘Mijn zusje van 25 leest geen krant en kijkt weinig tv. Ze leest niet zo vaak lange stukken, maar video kijkt ze wel. Ze volgt de Volkskrant op Facebook, omdat ze wil weten wat er in de wereld gebeurt. Met deze video’s kan ik haar en haar generatie toch bereiken. Zo krijgt ze toch een beeld van Rusland.’

Vond je het lastig om video’s te maken?
‘Vooral het maken van voice-overs was veel lastiger dan ik dacht. Ik heb het intro wel tweehonderd keer ingesproken, telkens was mijn toon niet goed. Een collega van RTL in Moskou heeft me tips gegeven en crossmediacollega Thomas Hogeling heeft een keer een tekst voor me ingesproken, zodat ik een voorbeeld had. Het heeft ons een maand gekost om de videoserie te maken, dat is behoorlijk meer tijd dan ik nodig heb voor een geschreven verhaal.’

In de Kozakkenaflevering in Rostov geeft de opperbevelhebber de jongens wel een hand, de meisjes niet. Is er een reden waarom je in de video’s niet vaak je mening geeft?
‘Ik wil graag dat kijkers zelf beslissen wat ze ergens van vinden. Ik wil laten zien hoe deze Kozak in het leven staat en dat dat heel anders is dan Nederlanders dat doen. Als journalist doet het er niet toe wat ik ervan vind: ik vind het interessanter om mensen te begrijpen dan over ze te oordelen.’

Stervoetballer Mo Salah moet aantonen: Grozny is klaar voor het luxesegment

Ramzan Kadyrov had het al helemaal uitgedacht: hij, de leider van de islamistische republiek Tsjetsjenië, zou de grootste voetballer uit de islamitische wereld als held onthalen in Grozny. De foto’s uit de Tjetsjeense hoofdstad zouden de hele moslimwereld overgaan. Alleen: de voetballer kwam niet opdagen. Hij sloeg de eerste training over om te herstellen van zijn schouderblessure. Kadyrov handelde snel: hij liet Salah uit zijn middagslaap wekken en de voetballer werd naar het stadion gereden. Tom Vennink: ‘Dat is het surreële Rusland dat ook bestaat, naast de ambitieuze jongeren.’

Waarom correspondenten van belang zijn

De Volkskrant heeft zestien correspondenten over de hele wereld, om belangrijke buitenlandse ontwikkelingen begrijpelijk en invoelbaar te maken. ‘Omdat we erbij zijn, kunnen we ook de andere kant van het verhaal laten zien’, vertelt chef Buitenland Alex Burghoorn in deze video.

Correspondent Midden-Oosten Ana van Es gaat voor een verhaal altijd op zoek naar personages op wie ze kan inzoomen. ‘Met persoonlijke verhalen breng je de waarheid dichterbij.’

Steun de kwaliteitsjournalistiek van de Volkskrant, vanaf €2,50 per week.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.