Tom bestaat, maar ook weer niet

Als een verhaal verfilmd wordt, is de volgorde meestal zo: eerst was er het boek en op basis daarvan maakt men een scenario....

Sindsdien legde Lammers zich vooral toe op het schrijven van scenario's voor de televisie. Ze laat het verhaal van Tom en Thomas spelen in Londen, mikkend op een internationaal filmpubliek. Hans Kuypers bewerkte het scenario tot een vlot lezend en bij vlagen poëtisch kinderboek.

Thomas woont in Londen met zijn vader Paul. Paul is een verdrietige kunstenaar. Verdrietig omdat de moeder van Thomas twee jaar daarvoor is overleden. Het lukt Paul niet goed zijn leven weer op te pakken. Hij blijft schilderijen maken van zijn geliefde overleden vrouw en zakt soms zo ver weg in zijn eigen wereld dat hij niet al te zorgzaam is voor zijn zoon. Deze heeft ook verdriet, maar hij gaat toch, zoals kinderen dat doen, door met zijn leven. Pas verderop in het boek kom je te weten dat Thomas als baby geadopteerd is door Paul en Laura. Verder was Thomas een gewone jongen, met een wat uitzonderlijke belangstelling voor de ruimtevaart en een zeer normale hekel aan school.

Sinds de dood van zijn moeder voelt hij zich meer 'alleen op de wereld' en zoekt hij meer steun bij Tom. Deze lijkt sterk op hem, maar hij woont in een dickensiaans weeshuis. Ondanks de barre omstandigheden is Tom sterk genoeg om zich te kunnen redden. Hij durft veel meer dan Thomas en geeft hem tips en adviezen over hoe je zelfverzekerder kunt overkomen, hoe je kunt bluffen en desnoods vechten.

Het scenario van Lammers is door Kuyper omgezet in een vloeiend verhaal. Heel knap is beschreven hoe de gedachten van Thomas en Tom in elkaar overlopen. Thomas denkt aan Tom. Hoewel, 'denken' veronderstelt iets vrijwilligs. Het lijkt er eerder op dat de gedachten van Tom het hoofd van Thomas binnendringen. Zo ziet Thomas wat Tom meemaakt. En weer zo levensecht: Thomas vraagt zich niet af hoe het zit. Zijn vader zegt: Tom is fantasie, een soort steun die je voor jezelf verzonnen hebt. Thomas raakt er in de loop van het boek steeds meer van overtuigd dat Tom bestaat. De lezer wordt meegetrokken in de twijfel, tot in een spiegeldoolhof Toms bestaan wordt bewezen.

Lammers heeft haar liefde voor wiskunde weleens verklaard door te zeggen dat niets zo goed leest als een wiskundig bewijs. Precies zoals een goed spannend verhaal een overmacht aan waarheid uitstraalt. Zij is erin geslaagd een spannend verhaal rijk en gevoelig te maken, met een - voor kinderen - heerlijk einde, al is het misschien wat voorspelbaar. Wie dit boek heeft gelezen, zal de film (geregisseerd door Esmé Lammers, samen met echtgenoot Dick Maas, die de actiescènes voor zijn rekening nam) willen zien.

Nog een boekje over een Tom: Wat er gebeurde toen Tom er niet meer was.

De Tom uit dit sublieme boekje is overleden. Dat vertelt Frances, de zus van Tom. Frances is nu een vrouw van in de vijftigen ze kijkt terug. Ze had twee broertjes en een hond. Tom was tien toen hij werd gegrepen door een melkwagen, Frances negen en het kleine broertje Marc drie.

Al voor de dood van Tom hadden de kinderen hun portie narigheid al gehad. Ze groeien op bij een norse tante en een vrij afwezige oom, want ze hebben geen ouders meer. De tante heeft geldzorgen, voelt weinig voor de kinderen en heeft geen geduld met de bedplassende Marc. Tom wist haar nog wel een beetje af te leiden. De kinderen voelen zich verschrikkelijk kwetsbaar nu zijn bescherming wegvalt.

En dan duikt Tom weer op, hij staat voor het huis. Frances ziet hem duidelijk, maar merkt ook dat noch tante, noch de hond Rufus hem ziet. Frances vertelt het met een lichte verbazing. Ja, ze snapt het ook niet, maar het was nu eenmaal echt zo gegaan.

Ze kan niet anders concluderen dan: het was de geest van Tom. Hij begon 's nachts de kleine Marc te wekken en met hem naar de wc te lopen, zodat de lakens droog bleven en tante niet meer zo heel boos hoefde te zijn. Hij liep naast Frances mee op weg naar school, als zij dreigde gepest te worden door de gehate Rosalinde.

Maar Tom kan niet alles verhoeden. Frances wordt betrapt op de diefstal van een muntstuk, een sixpence, en tante Margo gaat door het lint. Ze wil de kinderen naar een weeshuis brengen. Frances besluit samen met Marc weg te lopen en Tom probeert dat uit alle macht, maar zonder succes, te voorkomen. Wist hij wat er zou gaan gebeuren? Frances glijdt uit en komt in het donker in een ijskoud kanaal terecht. 'Verdrinken duurt langer dan je denkt', vertelt ze.

Tom is bij haar en spoort haar aan te schreeuwen, ook al heeft ze de moed opgegeven. Ze wordt gered, en het leven wordt na dit dieptepunt beter. Oom en tante krijgen een betere baan en wat meer financiële armslag. Marc voetbalt, Frances krijgt verkering. Als ze vijftien is, en de oude hond Rufus dood gaat, verdwijnt Tom (die nog steeds tien is) uit hun leven. Hoe dat gebeurt, moet je lezen: zelden heb ik zo'n ontroerend (maar nergens larmoyant) verhaal gelezen over het grote afscheid. Zo onalledaags als het verhaal is, zo geloofwaardig is het voor de lezer. De vertaling is uitstekend.

Schrijver Allan Ahlberg schrijft al 25 jaar de mooiste, vaak bekroonde kinderboeken. De meeste maakte hij samen met zijn vrouw Janet, die een paar jaar geleden overleed. Al lezend voel je dat de schrijver weet heeft van verlies, maar vooral ook van liefde en trouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden