Tokyo Idols: lustobjecten of helende sprookjesfiguren

Japanse vrouwen zijn de drijvende kracht in de Idol-industrie, laat 2Doc Tokyo Idols zien. Maar is dat iets om blij mee te zijn?

Hij zegt: 'Ze is een soort spiegel. Een dure spiegel. Ik kijk tegen haar op en vergelijk mezelf met haar.' Zij zegt: 'Mijn fans zijn als kinderen voor me. Ik hou van iedereen even veel. Ze zijn het belangrijkste in mijn leven. Zonder hen kan ik niks.'

Hij is Koji, een man van 43 die kapitalen uitgeeft om tijdens meet-and-greets een minuut haar hand te schudden. Zij is de 19-jarige Rio, een meisje uit Tokio dat zangeres hoopt te worden maar tot die tijd een 'idol' is: ze treedt op in schattige pakjes en is een vrouw van Koji's dromen. Volgens de intrigerende 2Doc Tokyo Idols zijn er in Japan ongeveer 10 duizend Rio's, tienermeisjes die zichzelf idol noemen. Samen zijn ze goed voor een business waarin naar schatting 1 miljard euro per jaar omgaat.

Het is typisch zo'n only in Japan-beroep, Idol, en voor de duidelijkheid: het heeft niets te maken met het winnen van een talentenjacht op televisie. De liedjes die deze idols zingen gaan over onschuldig blijven als een baby, maar de vraag die zich in Tokyo Idols opdringt is hoe onschuldig de verhouding is tussen deze immer glimlachende kind- en net-kind-af-sterren en de eenzame oudere mannen die hen geobsedeerd aanbidden.

Ze vormen broederschapjes, wonen tot tranen toe geroerd shows bij, studeren dansjes in, kopen cadeaus, zwaaien hysterisch met glowsticks en sparen polaroidfoto's en duurbetaalde herinneringen die bestaan uit 60 seconden beleefd haar hand vasthouden. Komen hier lust en romantische gevoelens bij kijken, of zijn deze jankende kerels, zoals de moeder van een idol van 10 jaar denkt, 'een soort vaders voor haar'?

De journalist die regisseur Kyoko Myake aan het woord laat is kritisch: 'Deze mannen proberen nooit iets met een vrouw van hun leeftijd. Ze willen dat er van ze gehouden wordt zonder dat ze er moeite voor hoeven doen.' Volgens haar stimuleert de idolcultus vrouwen om tegemoet te komen aan een achterhaald stereotype: een meisje heeft de taak om altijd te lachen en mannen op te beuren. Van de andere kant, zegt ze, is er geen andere plek in de Japanse maatschappij waarin vrouwen de drijvende kracht zijn.

Fragment uit Tokyo Idols.

'Japanners hebben een laag gevoel van eigenwaarde', verklaart een andere 'onderzoeker' - de bronnen van Myake worden slechts summier toegelicht en lijken daardoor een tikje obscuur. Hij legt uit hoe onzekere outcasts elkaar vinden in hun gedeelde bewondering voor meisjes als Rio. Het biedt ze een veilige mogelijkheid even te ontsnappen uit de hypercompetitieve Japanse cultuur; even geen zorgen over hun lage sociale status, verwachtingen en verplichtingen, zij samen tegen de rest van de wereld.

Het gaat ver. 'Dit is geen rage. Dit is een religie', zegt een fan in het begin van de film, en tegen het einde begrijp je waarom hij in sprookjes gelooft: de fantasie raakt het echte leven precies genoeg om er de harde werkelijkheid mee te lijf te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.