Toezichthouders regelen taakafbakening zelf Nieuwe telecom-waakhond nu al omstreden

De haast waarmee de overheid taken afstoot aan de markt, leidt tot grote problemen bij de toezichthouders. De een na de andere waakhond krijgt een storm van kritiek over zich heen....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

De OPTA (Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit) moet er van minister Jorritsma van Verkeer en Waterstaat voor zorgen dat de post- en telecommunicatiesector - nog steeds gedomineerd door de twee dochters van Koninklijke PTT Nederland - een echte markt wordt.

OPTA-voorzitter J. Arnbak, hoogleraar tele-informatietechniek in Delft, klaagde vorige week dat de nieuwe Wet Telecommunicatie, die 1 januari van kracht moet worden, het zelfstandig bestuursorgaan (zbo) te weinig ruimte laat. De gisteren ingelaste hoorzitting was duidelijk bedoeld om kamerleden munitie te verschaffen voor amendementen.

Bij de oprichting van de OPTA, voortgekomen uit een ambtelijke afdeling van Verkeer en Waterstaat, kwam veel oppositie van Binnenlandse Zaken. Dit ministerie was fel tegen oprichting van weer een zbo, vanwege de slechte ervaringen die waren opgedaan met het CTSV, de in opspraak geraakte toezichthouder op de uitvoering van de sociale verzekeringswetten, en de Verzekeringskamer, die in de affaire Vie d'Or ook flinke kritiek kreeg.

De kritiek op de STE heeft de discussie aangewakkerd. De beurstoezichthouder had moeten voorkomen dat de vorige week gearresteerde Han V. in 1995 bij het effectenhuis Leemhuis & Van Loon aan de slag kon nadat hij wegens wanbeheer en gerommel bij Van Meer James Capel was ontslagen. De STE, die van 1989 tot 1992 direct onder de minister van Financiën viel, opereert pas vijf jaar als zelfstandig bestuursorgaan. Veel ambtenaren menen dat ministeries toezicht het best zelf ter hand kunnen nemen.

Wat is het beste toezicht: zelfstandig en onafhankelijk, of ambtelijk en onder politieke vleugels? W. Etty, voormalig lid van het Commissariaat voor de Media: 'We vinden het een teken van beschaving dat in Nederland het monetaire beleid wordt overgelaten aan een onafhankelijk instituut. De Nederlandsche Bank is toch een zbo?' Enige tijd geleden schreef hij samen met A. Geurtsen, ex-Commissariaatvoorzitter en beiden voormalig interim-bestuurder van CTSV, een rapport over toezichthouders. Hun conclusie: verschillende soorten markten vragen anderssoortig toezicht.

In de volwassen markt van banken en beleggingsfondsen, waar nieuwkomers niet een-twee-drie aan de slag kunnen, kan De Nederlandsche Bank volgens Etty als onafhankelijke toezichthouder volstaan met een bewakende rol. In de nog steeds gesloten, bureaucratische wereld van bijstand en volksverzekeringen is plaats voor een controlerende instantie die wordt aangestuurd door het betrokken ministerie.

Voor opengebroken markten gelden weer andere regels. De telecommarkt is sinds 1 juli volledig vrijgegeven en de overheid werkt aan liberalisering van voorheen monopoloïde markten als openbaar vervoer, gas en leidingwater. Zelfs op het gebied van sociale zekerheid wordt meer en meer aan 'de markt' overgelaten.

'De veel gehoorde stelling minder overheid, meer markt deugt niet', zegt de jurist N. van Eijck van het Instituut voor Informatierecht over de telecommunicatiesector. 'De premisse is onjuist: er ís nog geen markt. Waar nog geen markt is, zal de overheid eerst actief moeten zijn voordat ze zich kan terugtrekken.'

In te liberaliseren markten moet de toezichthouder er voor zorgen dat er marktwerking ontstaat. Dat doel wordt niet bereikt als de overheid zijn handen van de sector aftrekt en de oude monopolist domweg vrij spel geeft om buitenlandse concurrenten of startende ondernemers af te schrikken. In dergelijke open markten is behoefte aan een regulator, een actieve instantie die de ruimte krijgt de sector op te schudden en PTT, Gasunie of de NS aan te pakken.

Bij de sociale verzekeringen heeft de overheid een nieuw zbo, het Landelijk Instituut Sociale Verzekeringen (LISV), met de veranderingen van de sector belast; het CTSV houdt in de gaten of die club zich aan de wet houdt.

In telecom-land komt de OPTA de Nieuwe Mededingingsautoriteit (NMa) tegen, die moet beoordelen of PTT Telecom niet concurrentievervalsend bezig is. Dat is slecht geregeld, vinden deskundigen. De NMa, die de status van zbo nog niet heeft bereikt, valt bovendien rechtstreeks onder Economische Zaken. Uit arren moede, omdat de overheid dit niet heeft geregeld, werken de twee toezichthouders zelf aan een 'samenwerkingsprotocol' om duidelijkheid te scheppen in ieders taakafbakening.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden