Toezichthouder: uitwisseling inlichtingen heroverwegen

Nederland moet de gegevensuitwisseling met buitenlandse inlichtingendiensten heroverwegen. De inlichtingendiensten AIVD en de MIVD zijn er weliswaar niet op uit om via het buitenland gegevens te verzamelen die ze zelf niet mogen inwinnen, ze kunnen er niet zeker van zijn dat hun partners in het buitenland zich wel aan de wet houden. Dat concludeert toezichthouder CTIVD in een vandaag geopenbaard rapport.

De ministers Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken (R) en Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie) tijdens de overhandiging van het rapport van de commissie-Dessens in december 2013. Beeld anp

Over het delen van de informatie met buitenlandse diensten schrijft de CTIVD: 'Hierbij wordt erop vertrouwd dat buitenlandse diensten mensenrechten respecteren en handelen binnen hun eigen wettelijk kader. De Commissie is van mening dat het in het licht van de onthullingen van de afgelopen periode gewenst is na te gaan of dit vertrouwen nog steeds terecht is.' Ook tikt de CTIVD de MIVD op de vingers omdat 'motiveringen' voor het onderscheppen van 'signal intelligence' (met name telefoonverkeer via satellieten) niet in de haak waren. Volgens het kabinet is dit nu aangepast.

De CTIVD concludeert wel dat de Nederlandse diensten 'niet expliciet verzoeken hebben gedaan aan buitenlandse diensten om methoden in te zetten die naar Nederlands recht niet geoorloofd zijn'. Minister Plasterk wordt wel van dit 'witwassen van informatie' beschuldigd in de rechtszaak die Burgers tegen Plasterk tegen hem hebben aangespannen.

De ministers Plasterk en Hennis kwamen in januari in problemen nadat in de rechtszaak was gebleken dat Nederland de veelbesproken 1,8 miljoen metadata zelf had verzameld en had gedeeld met de Amerikaanse spionagedienst NSA. Het kabinet heeft nu besloten dat zulke grote hoeveelheden data alleen nog na expliciete ministeriële toestemming gedeeld mogen worden met buitenlandse diensten. Ook wordt 'de werkwijze' rond het onderscheppen van metadata ten behoeve van buitenlandse diensten aangepast.

Kabinet twijfelt over bevoegdheden
Het kabinet reageert hiermee op het rapport van de toezichthouder en dat van de commissie-Dessens. Die adviseerde in december de bevoegdheden van de inlichtingendiensten MIVD en AIVD uit te breiden en tegelijk de controle op de diensten te verscherpen. Volgens de commissie moeten de diensten straks ook internet- en telefoonverkeer (kabelgebonden data) ongericht kunnen 'verkennen en analyseren'. Hierover zegt het kabinet nu dat het nog geen beslissing genomen, 'omdat dit nauw luistert' en nog niet duidelijk is wat de nieuwe norm zou moeten worden. 'De overheid heeft een bijzondere verantwoordelijkheid op het vlak van privacy- en gegevensbescherming', schrijven de ministers.

 
De druk uit de VS is groot om gegevens te leveren. Het is Nederland echter volstrekt niet duidelijk waar de gegevens precies vandaan komen en ook niet wat er precies met de gegevens gebeurt die wij verstrekken
SP-Kamerlid Van Raak

Onrechtmatigheden
Opmerkelijk genoeg heeft de CTIVD ook een aantal onrechtmatigheden vastgesteld. Zo zet de AIVD agenten in 'om gegevens te verwerven op een manier die in feite neerkomt op de inzet van een tap, zonder hiervoor toestemming te vragen aan de minister'. Ook in het kader van de bevoegdheid om te hacken worden zonder toestemming van de minister gegevens verworven op een manier die gelijk staat aan de inzet van een tap. NRC Handelsblad berichtte vorig jaar al op basis van onthullingen van Edward Snowden dat de AIVD gegevens van willekeurige gebruikers van internetfora verzamelt.

Volgens SP-Kamerlid Ronald van Raak blijkt uit de stukken dat de Nederlandse diensten 'massaal bulkgegevens uitwisselen met het buitenland'. 'De druk uit de VS is groot om gegevens te leveren. Het is Nederland echter volstrekt niet duidelijk waar de gegevens precies vandaan komen en ook niet wat er precies met de gegevens gebeurt die wij verstrekken.'

'Geen kattenpis'
Voorzitter Harm Brouwer van de CTIVD lichtte de conclusies van zijn rapport vandaag in een besloten bijeenkomst toe aan Tweede Kamerleden. Na afloop liet hij merken de onrechtmatigheden ernstig te vinden, omdat de diensten functioneren in een balans tussen de noodzaak van hun werk en de grondrechten van de burger. 'Dat betekent ook dat je die onrechtmatigheden moet wegnemen. Dit is geen kattenpis. In het licht van die balans zijn dit zaken die je ernstig moet nemen.'

 
Dit is geen kattenpis
CTIVD-voorzitter Harm Brouwer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.