Nieuws Privacy

Toezichthouder: inlichtingendiensten voldoen niet aan verplichtingen nieuwe inlichtingenwet

De algemene en militaire inlichtingendiensten AIVD en MIVD voldoen nog steeds niet aan de verplichtingen die de nieuwe inlichtingenwet stelt. Ruim een jaar na invoering van die wet hebben beide diensten nog ‘veel werk te verzetten’, constateert toezichthouder CTIVD in een tweede rapport over de omgang met de nieuwe wet.

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in Zoetermeer. Beeld Getty Images

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Het hoogste risico doet zich voor bij geautomatiseerde data-analyses waarbij algoritmes naar verbanden zoeken in grote datasets. De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) concludeert: ‘AIVD en de MIVD hebben hard gewerkt, maar ze zijn er nog niet. De achterstand bij de invoering van de wet is voor een deel ingelopen.’

De nieuwe inlichtingenwet trad op 1 mei 2018 in werking. Bij het referendum over de wet was een nipte meerderheid tegen waarna het kabinet enkele aanpassingen deed. Omdat de wet AIVD en MIVD extra bevoegdheden geeft, staan er ook nieuwe verplichtingen tegenover die de burger bescherming moeten bieden. Ruim een jaar na de invoering van die wet zijn de diensten er nog onvoldoende in geslaagd hun systemen en werkmethoden zo in te richten dat ze daaraan kunnen voldoen. In een eerste rapport in december was toezichthouder CTIVD uiterst kritisch over de voortgang. Er bestond een ‘groot risico’ dat de diensten in strijd met de wet zouden handelen. Een dikke onvoldoende voor het theorie-examen.

Nog steeds onvoldoende

Daarna hebben AIVD en MIVD verbeteringen aangebracht, maar nog steeds niet genoeg. Met andere woorden: ze zijn nog niet geslaagd voor het theorie-examen. De AIVD heeft meer progressie geboekt dan de MIVD, wat de commissie onder meer wijt aan de slechtere ICT-voorzieningen bij de MIVD. De toezichthouder verwacht snel resultaten. De wet ‘is nu inmiddels een jaar in werking en dus is het noodzakelijk dat op een zo kort mogelijke termijn kan worden voldaan aan de verplichtingen die de wet stelt.’

Op een aantal terreinen is vooruitgang geboekt. Zo zijn er nu instrumenten die toezien op het verwerken van gegevens. Daardoor is het risico op onrechtmatig handelen bij de AIVD van ‘hoog’ naar ‘beperkt’ gegaan en bij de MIVD van ‘hoog’ naar ‘gemiddeld’. Gegevens die niet relevant zijn moeten zo snel mogelijk worden vernietigd. Hoewel ook daar verbeteringen zijn, is de commissie kritisch. ‘Hierin liggen nog wezenlijke risico’s besloten dat niet relevante gegevens bewaard blijven en dat tijdige vernietiging van gegevens onvoldoende plaatsvindt.’

‘Hoge risico's’

Over de geautomatiseerde data-analyse, een techniek die steeds nuttiger is voor de diensten, is de CTIVD bijzonder kritisch. Voor beide diensten zijn daar nog steeds ‘hoge risico’s’ op onrechtmatig handelen. ‘Geautomatiseerde data-analyse omvat een breed palet aan activiteiten van de diensten, variërend van simpele zoekslagen naar persoonsgegevens tot complexe analysetechnieken zoals profiling’, schrijft de toezichthouder. ‘Nadere interne regels’ zijn nodig om ervoor te zorgen dat AIVD en MIVD zich aan de wet gaan houden.

Opvallend is dat er ook nog steeds een ‘gemiddeld’ risico op onrechtmatig handelen bestaat bij de zogeheten onderzoeksopdrachtgerichte interceptie, beter bekend als het ‘sleepnet’. Een van de meest omstreden nieuwe bevoegdheden uit de nieuwe wet waarbij grootschalig aftappen mogelijk is. Om ervoor te zorgen dat dit zo gericht en relevant mogelijk gebeurt, dienen beide diensten de juiste werkinstructies te hebben. Die ontbreken nog deels. In het jaarverslag van de tweede toezichthouder TIB stond eerder dat verantwoordelijke ministers Kasja Ollongren (Binnenlandse Zaken) en Ank Bijleveld (Defensie) akkoord gaven voor het gebruik van de ‘sleepnetmethode’ maar dat de TIB vond dat er onvoldoende oog was voor het ‘zo gericht mogelijk’ tappen. Tenminste één keer is de grootschalige interceptie via de kabel inmiddels goedgekeurd.

Lees verder:

De burger is onvoldoende beschermd tegen onrechtmatige gegevensverwerking door de inlichtingendiensten, die met de nieuwe inlichtingenwet ruimere bevoegdheden hebben gekregen, oordeelde de CTIVD vorig jaar al.

De mensen geloofden niks van de nieuwe inlichtingenwet en stemden tegen bij het referendum. Er kwamen aanpassingen; onze privacy zou nu in nóg betere handen zijn, de diensten zouden ‘zo gericht mogelijk’ te werk gaan, beloofde de regering. Kees Verhoeven zou het mede namens ons nauwlettend in de gaten houden. We konden rustig gaan slapen.

Hoe zat het ook alweer met die nieuwe inlichtingenwet? Wat staat erin en wat betekent die wet voor burgers? De Wiv uitgelegd in 12 heldere vragen en antwoorden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden