nieuws

Toezichthouder gaat handelwijze AIVD rond Haga Lyceum onderzoeken

Kinderen in de les op het Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De toezichthouder op de geheime diensten stelt een onderzoek in naar de handelwijze van de AIVD bij het islamitische Cornelius Haga Lyceum. De CTIVD gaat onder andere beoordelen of een in januari verstuurd ambtsbericht, waarin de school met salafisme en terrorisme wordt geassocieerd, goed onderbouwd is.

‘Dit vanwege vragen die in de samenleving bij voortduring leven over onder meer de grondslag voor het handelen van de AIVD jegens de school en de juistheid van de gegevens die de dienst heeft verstrekt’, schrijft de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) woensdag in een brief aan de minister van Binnenlandse Zaken en de Eerste en Tweede Kamer.  

Uit het onderzoek van de CTIVD, die onafhankelijk opereert, moet ook blijken of het doorsturen van informatie aan onder meer de gemeente Amsterdam en de Onderwijsinspectie ‘noodzakelijk in het belang van de nationale veiligheid’ was. Bovendien gaat de commissie beoordelen of is voldaan aan de ‘vereiste van proportionaliteit’: weegt het belang van gegevensverstrekking op tegen de gevolgen daarvan – bijvoorbeeld wanneer het namen van personen betreft? 

De Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) staat nog altijd achter het ambtsbericht, zegt directeur-generaal Dick Schoof. Hij heeft dan ook ‘vertrouwen in een goede afloop’ van het onderzoek, dat volgens de CTIVD naar verwachting in oktober klaar is.

Vergrootglas

‘Het is pikant dat het onderzoek zo expliciet gericht is op de proportionaliteit van de afweging om gegevens te versturen’, zegt de Leidse hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans. ‘Normaal kijkt de CTIVD veel meer naar rechtmatigheid, dus of de informatie in het bericht wel overeen komt met de inlichtingen die de dienst heeft. Nu gaat het dus veel meer over de vraag of de informatie wel ernstig genoeg was om die zo naar buiten te brengen.’

Voermans vindt belangrijk dat er in een kwestie die zoveel commotie heeft veroorzaakt goed wordt bekeken of de dienst goed heeft gehandeld. Hij wijst erop dat de CTIVD ‘onder leiding van rechtzinnige oud-procureur-generaal Harm Brouwer’ de afgelopen twee jaar al een paar keer kritisch is geweest op de werkwijze van de diensten. ‘Voor organisaties die gewend zijn het vergrootglas op anderen te zetten, misschien lastig om daar zelf ineens onder te liggen. Maar het is voor het vertrouwen in de AIVD uiteindelijk goed nieuws.’

Salafistische geloofsleer

Volgens het geheime ambtsbericht zouden ‘richtinggevende personen’ op het Haga Lyceum de helft van het curriculum willen wijden aan de salafistische geloofsleer. Ook zouden zij zich omringen met ‘salafistische aanjagers’ en banden hebben onderhouden met een terroristische organisatie. De AIVD verstuurde het ambtsbericht in januari onder meer aan de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), de gemeente Amsterdam en de Onderwijsinspectie.

Nadat de NCTV en de gemeente een samenvatting van het ambtsbericht in maart openbaar maakten, reageerde directeur Soner Atasoy van het Haga Lyceum woedend. Het steekt hem dat hij beschuldigd wordt zonder dat de bewijzen op tafel komen. Juristen stelden dat de inlichtingendienst zich op een hellend vlak begeeft door via ambtsberichten initiatieven te dwarsbomen die de Nederlandse veiligheid in gevaar kunnen brengen.

Geen enkel bewijs

De afgelopen weken ontstonden ook inhoudelijke twijfels over de beweringen uit het ambtsbericht. Zo vond de Onderwijsinspectie na uitgebreid onderzoek geen enkel bewijs voor antidemocratisch of salafistisch onderwijs. De Volkskrant meldde dat twee van de genoemde aanjagers niet of nauwelijks contact hebben gehad met de schoolleiding en de leerlingen – iets wat de inspectie ook concludeert.

AIVD-topman Schoof betreurt de ontstane onrust. Ook baalt hij ervan dat veel moslims het idee kregen dat de school zonder overtuigend bewijs verdacht gemaakt werd. ‘We moeten constateren dat we de maatschappelijke dynamiek niet voldoende hebben beheerst, gecontaind. Dat we niet voldoende gehoor hebben gegeven aan de gevoelens in de moslimgemeenschap.’

Binnen de AIVD vinden veel medewerkers het vervelend dat de kwaliteit van hun ambtsberichten in twijfel wordt getrokken, zegt Schoof. ‘Die komen namelijk enorm zorgvuldig tot stand.’ 

Waar ligt de waarheid over het Haga Lyceum?

Eerder onderzochten verslaggevers Tjerk Gualthérie van Weezel en Rik Kuiper de beschuldigingen uit het ambtsbericht van de AIVD. Een verhaal over verstopte kalasjnikovs, bakkerijen vol Tsjetsjenen, ‘modevlogger’ Abou Hafs en een flinke portie wantrouwen.

De strijd verplaatste zich ondertussen naar de rechtszaal. Daar woedt momenteel een strijd tussen de Onderwijsinspectie en de school over de publicatie van een zeer negatief rapport. In dit artikel staan de belangrijkste kritiekpunten van de inspectie op een rij – met daarbij het verweer van de school. De vraag is nu: mag de inspectie het negatieve rapport straks publiceren? Daarover doet de rechter op 11 juli uitspraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden