'Toezicht culturele instellingen te veel uit eigen kring'

Bestuursleden en toezichthouders van culturele instellingen rekruteren hun opvolgers te veel uit eigen netwerk. Daardoor is er te weinig diversiteit naar leeftijd, geslacht en achtergrond.

Beatrix Ruf (L), directeur van het Stedelijk Museum en Alexander Ribbink (R), voorzitter van de Raad van Toezicht. Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Dit schrijft de stichting Cultuur-Ondernemen op basis van de uitkomst van een enquête die vandaag wordt gepubliceerd. Door de selectieve werving kan bij de instellingen ook een gebrek ontstaan aan avontuurlijke ideeën en kennis van nieuwe technologieën.

Gedragscode

De stichting heeft bestuurders en toezichthouders ondervraagd over het gebruik van de Governance Code Cultuur. Dat is de gedragscode voor goed bestuur en toezicht in de culturele sector. De enquête werd gedaan bij musea, gezelschappen voor podiumkunst, organisaties voor kunsteducatie en andere culturele instellingen.

De enquête is ingevuld door 239 bestuursleden, toezichthouders, directieleden en zakelijk leiders. Tachtig procent van de ondervraagden stelt dat de code in hun organisatie wordt toegepast. In 2006 was dat 41 procent. Cultuur-Ondernemen is verantwoordelijk voor de Governance Code Cultuur, die is opgesteld naar het voorbeeld van de code-Tabaksblat in het bedrijfsleven. Op overtreding van de code staat geen sanctie.

Uit de enquête blijkt dat het laatst geworven lid van de raad van bestuur of raad van toezicht in driekwart van de gevallen afkomstig is uit het eigen netwerk. Het zakenleven heeft opmars gemaakt in het toezicht op de grote kunstmusea, wees onderzoek van de Volkskrant eerder uit. Dat is onder meer het gevolg van de verzelfstandiging van musea een decennium geleden en verlaging van subsidies.

Bescheiden vergoeding

'Hoeveel hoge zakenmensen kan een raad van toezicht aan?', vraagt Jo Houben, directeur van Cultuur-Ondernemen zich af. 'Zakenmensen zijn goed doordat ze interessante netwerken en inzichten hebben. Maar je moet ook andere signalen op tafel krijgen. Veel instellingen moeten de aansluiting met de jonge generaties en met de nieuwe Nederlanders maken.'

De bestuurs- of toezichtfunctie van de ondervraagden is in de meeste gevallen onbezoldigd, blijkt ook uit de enquête. Cultuur-Ondernemen pleit voor een 'bescheiden vergoeding'. Houben: 'Op moment dat je een toezichthouder 2.000 euro per jaar betaalt, verandert er al iets aan de relatie. Je objectiveert die en creëert een zekere verplichting tegenover elkaar. De professionaliteit en transparantie nemen daardoor toe.'

Belangenverstrengelingen

Over (de schijn van) belangenverstrengeling zijn in de enquête geen vragen zijn gesteld. Dit onderwerp staat in het nieuws door de recente advertentiecampagne in drie kranten van de oud-museumdirecteur en kunstverzamelaar Christiaan Braun. Hij vroeg daarin onder meer aandacht voor de adviseurschappen die Beatrix Ruf, directeur van het Stedelijk Museum Amsterdam bekleedt bij Zwitserse kunstverzamelaars.

Houben zegt dat belangenverstrengeling 'een goed onderwerp is voor de volgende enquête'. Volgens hem heeft de Governance Code Cultuur, die 1,5 jaar geleden is herschreven, op dit terrein effect gehad. Hij noemt het voorbeeld van een vrouw die onlangs uit een bestuur van een instelling is gestapt omdat die in de 'invloedssfeer' van haar man verkeert. Houben vindt dat integriteit hoog op de agenda moet staan. 'Publiek en privaat stonden met de rug naar elkaar toe. Nu staan ze schouder aan schouder. Onafhankelijk toezicht is daardoor extra belangrijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden