Toeval speelt rol bij ID-plicht

De identiteitsplicht was bedoeld om criminaliteit te bestrijden, Nederland veiliger te krijgen. Maar in de praktijk blijkt de handhaving een tombola....

Van onze verslaggever Jeroen Trommelen

‘Bestrijding van criminaliteit en het doeltreffender maken van de rechtshandhaving.’ Dit was volgens minister Donner van Justitie het doel van de nieuwe wet op de uitgebreide identificatieplicht, waardoor elke Nederlander van 14 jaar en ouder een identiteitskaart moet dragen. ‘Zo maken we Nederland samen steeds veiliger’, schreef justitie anderhalf jaar geleden in een folder voor het publiek.

De regeringspartijen en de PvdA in de Tweede Kamer gingen met de wet akkoord; alleen GroenLinks, de SP en de kleine christelijke partijen hielden bezwaren. In de Eerste Kamer stemden ook drie PvdA-leden tegen.

Veiligheid en criminaliteitsbestrijding staan hoog op het wensenlijstje van de burger. De regering wil daarom voorlopig geen nieuwe discussie over het onderwerp. Pas in 2008 wordt de wet geëvalueerd. Dan zal blijken of de identiteitsplicht uitpakt zoals de bedoeling is.

Ervaring met de wet in de eerste vijftien maanden lijken op het tegendeel te wijzen. Op de criminaliteitsbestrijding in het algemeen heeft de identiteitsplicht geen merkbare invloed, erkent het Openbaar Ministerie. Voor zover de ‘gewone’ rechtshandhaving er doeltreffender door is geworden, blijft dat beperkt tot de minst ernstige vergrijpen uit de verkeerswet en de algemene politieverordening.

Op vragen van SP-Kamerlid De Wit heeft minister Donner laten weten dat het ‘dubbel’ bekeuren van kleine vergrijpen zijn volledige instemming heeft. De burger moet de nieuwe wet ‘tussen de oren’ krijgen. Daarvoor is het volgens hem nodig dat er geregeld wordt bekeurd.

Wat dat betreft deed de politie in de eerste acht maanden van 2005 extra haar best. Maandelijks werden gemiddeld ruim zesduizend ID-bekeuringen uitgedeeld. De afgelopen zeven maanden is dat aantal afgenomen tot zo’n vierduizend.

Misschien zit de wet de burger nog altijd niet tussen de oren. Ook is het mogelijk dat de identiteitsplicht een tombola is geworden. Toeval speelt een belangrijke rol bij de vraag of iemand ook echt bekeurd wordt zonder paspoort of ID-kaart, erkent de politie.

Zo’n bekeuring is afhankelijk van de stemming van de betrokken politieagent. ‘Dat is beleid’, zegt woordvoerder Gerard Vroland van de politie Amsterdam-Amstelland, die relatief gezien de meeste bekeuringen uitdeelt. ‘Agenten hebben de bevoegheid te bepalen hoe soepel ze omgaan met overtredingen. De een bekeurt wel voor fietsen in de Leidsestraat, de ander niet. Wat betreft handhaving van de ID-plicht zijn geen afspraken gemaakt, ook niet op wijkniveau.’

Sommige agenten nemen daardoor genoegen met een redelijk weerwoord, een spijtbetuiging of een fotokopie van het ID-bewijs. Ouders van middelbare scholieren geven hun kind vaak zo’n kopie mee, omdat jongeren nogal eens hun dure passen verliezen. Andere agenten schrijven er echter een dubbele bekeuring voor uit.

Vooraf werd gevreesd dat allochtonen extra vaak om hun papieren zouden worden gevraagd. Cijfers die dit kunnen bevestigen of weerspreken, bestaan niet. Actiegroep Meldpunt Misbruik Identificatieplicht, die de wet kritisch volgt, bespeurt echter een ‘opvallende terughoudendheid’ bij het aanspreken van allochtonen. Dat is te danken aan duidelijke instructies hierover van de procureurs-generaal, denkt de actiegroep. Bij een duidelijk discriminerende werking zou de wet meteen in de prullenbak verdwijnen, aldus de actiegroep.

Ook de houding van politiekorpsen loopt uiteen. Opvallend zijn de cijfers voor het district Flevoland, dat vorig jaar slechts 313 ID-bekeuringen uitdeelde (tegenover 12.233 in Amsterdam). Ook de Flevolandse politie is (aanvankelijk) verbaasd over dat cijfer. Het aantal aanhoudingen op grond van de ID-plicht bedroeg 1230.

Het korps blijkt echter soepel om te gaan met de mogelijkheid voor burgers om achteraf op het politiebureau de papieren te laten zien. Zelfs het tonen van bankpassen mag de politie uitleggen als een teken van medewerking, blijkt uitde notitie van het college van procureurs-generaal.

De politie Flevoland, zegt haar woordvoerster, was gewoon iets vriendelijker tegen vergeetachtige inwoners dan korpsen elders in het land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden