Toetsen van jonge kinderen levert geen betrouwbare informatie op

Juffen en meesters zitten niet te wachten op nog meer achterstandsbeleid. Wat ze nodig hebben is een coach, die ze helpt jonge kinderen te stimuleren....

Dat het Cito niet zit te wachten op het afschaffen van Cito-toetsen in de kleuterklassen komt niet echt als verrassing. Maar Martin Roorda, voorzitter van de raad van bestuur van Cito en dus onomwonden advocaat in eigen zaak, maakte het (Opinie & Debat, 1 juni) wel erg bont. Wie zijn kind zijn toets onthoudt, neemt naar zijn zeggen een zware verantwoordelijkheid op zich en heeft later wat uit te leggen als het een achterstand blijkt te hebben opgelopen. Roorda zingt daarmee het nieuwe lied van de politiek, het lied van de bangmakerij.

Als het je bedoeling is om iets over een individuele kleuter aan de weet te komen, heeft toetsen geen enkele zin. Jonge kinderen zijn van nature erg variabel. Hun ontwikkeling is een vrolijke chaos. Een toets geeft daardoor geen betrouwbaar beeld van individuele kinderen. Als er gezegd wordt dat een toets of test betrouwbaar is dan geldt dat voor populatiekenmerken, bijvoorbeeld gemiddelde scores voor alle 5-jarigen uit het noorden van Nederland.

Er wordt voortdurend de fout gemaakt te denken dat een betrouwbare toets of test ook een betrouwbaar beeld geeft van een individueel kind. Maar de informatie die toetsen opleveren, is eigenlijk niet bruikbaar. Integendeel, toetsen lokken de neiging uit kinderen te trainen. Dat is nu juist niet wat er moet gebeuren, omdat we onszelf en de kinderen dan voor de gek houden. Voor juf of meester is het belangrijk iets over het leerpotentieel te weten, en die informatie levert de gebruikelijke test niet.

Ooit heeft de Onderwijsraad geadviseerd om de kleutertoets aan het begin van de basisschool op wetenschappelijke gronden maar niet in te voeren. Die kleutertoets was niet bedoeld om kleuters in hun ontwikkeling te steunen, maar om basisscholen op hun prestaties te kunnen afrekenen. Nu is de Onderwijsraad met het plan gekomen de basisschool op 3-jarige leeftijd te laten beginnen. Dat plan is ingegeven door het achterstandsdenken, dat al decennialang het onderwijsbeleid in Nederland beheerst. Daar waar in de kinderopvang de overtuiging is gegroeid dat we moeten stoppen met die dwangmatige, op achterstanden gerichte, schoolse benadering van jonge kinderen, is men op het ministerie nog altijd van oordeel dat die aanpak breed moet worden uitgerold.

Leren bij jonge kinderen gaat in een stimulerende omgeving vanzelf. De juffen moeten dus goed Nederlands spreken, anders nemen die kinderen hun taal met fouten en al over. Over de stimulerende omgeving bestaat een grote misvatting. Alsof het louter om een klas met spullen en hoeken zou gaan. De kern van de stimulerende omgeving is echter de manier waarop juf of meester met de kinderen omgaat, of ze kunnen zien wat kinderen nodig hebben, of ze een kleuter in zijn spel een uitdaging geven, of ze het enthousiasme van kinderen weten te gebruiken op een manier die het kind helpt iets te leren.

Op dit punt kunnen en willen leerkrachten veel leren. Ze geven aan vooral behoefte te hebben aan ondersteuning van hun handelen, niet aan nog een toets. Ze hebben behoefte aan een coach, die ze in de klas af en toe helpt hun pedagogische vaardigheden te verbeteren om een stimulerende omgeving te bieden, die het spelende en exploratieve karakter van het leren van jonge kinderen versterkt. Een overheid die leerkrachten de mogelijkheid onthoudt zich persoonlijk verder te ontwikkelen, heeft straks heel wat uit te leggen.

Van de politiek hoeven we niet veel te verwachten. De verkeerde opvatting van wat ‘spelend leren’ inhoudt, wordt van links tot rechts gedeeld. Alle politieke partijen zingen het lied dat je, om achterstanden te voorkomen, niet vroeg genoeg kunt beginnen met echt onderwijs. Anders zouden de peuters straks niet voorbereid zijn op de kenniseconomie. Na de verkiezingen is er dus volop werk aan de winkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden