Toets vervangt het gesprek bij naturalisatie

De toets duurt drie kwartier en stelt 36 sociale kwesties aan de orde. Zoals: wie is het staatshoofd van Nederland en wie maakt de wetten?...

JEROEN TROMMELEN

Van onze verslaggever

Jeroen Trommelen

AMERSFOORT

Buitenlanders die zich uit ongeveer tweederde van deze vragen in redelijk begrijpelijk Nederlands weten te redden, kunnen vanaf volgend jaar worden genaturaliseerd tot Nederlander. De nieuwe 'inburgeringstoets' komt in plaats van de gesprekken die gemeente-ambtenaren nu nog voeren met buitenlanders die het Nederlanderschap aanvragen.

Het aantal naturalisaties in Nederland is de laatste jaren sterk gegroeid en blijft stijgen. Vorig jaar verkreeg 6,3 procent van alle ingeschreven niet-Nederlanders de Nederlandse nationaliteit. Het ging vooral om Turken, Marokkanen en Surinamers.

Alleen mensen zonder strafblad die minstens vijf jaar in Nederland wonen, komen voor de procedure in aanmerking. De inburgeringstoets staat los van de (verplichte) projecten die in veel gemeenten voor nieuwkomers worden georganiseerd om de kans op werk en integratie te vergroten. Ook die worden soms afgesloten met een examen.

Wie Nederlander wil worden, heeft het vaak gemakkelijker. Volgens de wet moet men 'inzicht' tonen in de Nederlandse samenleving en de taal 'voldoende' beheersen. Maar wat daaronder moest worden verstaan, bleef volgens het ministerie van Justitie vaak onduidelijk.

Sommige ambtenaren laten een stukje voorlezen uit de krant en stellen er vragen over. Anderen gaan in op zaken als actief en passief kiesrecht. Van gelijke kansen bij naturalisatie in Nederland is daardoor geen sprake.

De nieuwe toets is ontwikkeld in opdracht van het ministerie door het Landelijk Studie- en Ontwikkelingscentrum voor Volwasseneneducatie (SVE) in Amersfoort. Welke 36 sociale onderwerpen precies worden geëxamineerd, moet geheim blijven, zegt mede-ontwerpster B. Tholen. 'Maar globaal liggen ze voor de hand: staatsinrichting, de verhouding tussen kerk en staat en tussen man en vrouw, de functies van de lokale overheid, het onderwijs en de gezondheidszorg.' Het woord examen is trouwens taboe. 'Het gaat om een gesprek.'

In het gesprek wordt kennis getoetst die nodig is om 'te handelen in alledaagse situaties' en feiten besproken die men paraat moet hebben om het Nederlands staatsburgerschap naar behoren uit te oefenen. Vragen over Ajax of Sinterklaas horen daar dus niet bij. Bewust is gekozen voor een mondelinge toets om analfabeten en mensen die het Latijnse schrift niet beheersen, niet uit te sluiten.

Tholen: '70 Procent van de Marokkaanse vrouwen in Nederland is analfabeet. Zij zouden anders niet kunnen bewijzen dat ze ingeburgerd zijn.' Niet kunnen lezen of schrijven hoeft volgens haar een inburgering niet in de weg te staan. 'Als je maar weet wat je moet doen wanneer er een formulier door de brievenbus valt. Hulp inroepen van buren of vrienden bijvoorbeeld, dan ben je ook redzaam.'

Wat een 'voldoende beheersing' van het gesproken Nederlands inhoudt, is nu ook vastgesteld: niveau twee van het volwassenenonderwijs Nederlands als tweede taal. 'Op niveau één kun je overleven', omschrijft de deskundige. 'Op niveau twee ook, maar dan iets beter.

'Je moet informatie kunnen geven, antwoord kunnen geven op vragen en een mening kunnen formuleren. Dat hoeft absoluut niet grammaticaal correct te zijn.' Ter vergelijking: de gemiddelde Nederlandse vakantieganger in Frankrijk functioneert waarschijnlijk ergens tussen niveau één en twee.

Om te voorkomen dat de toets vragen zou bevatten die autochtone Nederlanders óók niet kunnen beantwoorden, is de inburgeringstoets vooraf uitgetest op een groep van honderd laag opgeleide Nederlanders met maximaal twee jaar vervolgonderwijs. Daarbij zijn inderdaad enkele kwesties gesneuveld.

De vraag: 'Moeten vrouwen en mannen in dezelfde werksituatie evenveel betaald krijgen', werd door driekwart ontkennend beantwoord. Het goede antwoord had 'ja' moeten zijn, meent Tholen, ook al biedt de wet Gelijke Behandeling nauwelijks juridisch verweer wanneer zo'n situatie zich voordoet. Kennelijk is de praktijk anders dan wat de wet voorschrijft. 'Overigens meende de groep dat allochtonen wel recht hadden op hetzelfde loon als autochtonen. Maar die vraag hoorde bij de vorige, dus is ook weggehaald.'

Dat het mogelijk zou zijn de toets op grond van gesprekken met eerdere kandidaten uit het hoofd te leren, sluit ze uit. 'Ook al gaat het om dezelfde onderwerpen, de toets kan in steeds andere bewoordingen worden afgenomen. Bovendien zijn het niet alleen pure kennisvragen. En iemand die het toch zou lukken op grond van gesprekken zich zo goed voor te bereiden, is wat mij betreft voldoende ingeburgerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden