Reportage

Toeslagouders bij filmvertoning in de Kamer: ‘Hier zijn is wéér een vernedering’

Het is een ongemakkelijke situatie in de Kamer als woensdag de documentaire Alleen tegen de staat wordt vertoond. Voor de politici, en vooral voor de gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire die in de film hun verhaal doen. Zij kunnen niet meer horen dat ze dapper ze zijn, ze willen toezeggingen, en snel.

Gedupeerden van de toeslagenaffaire kijken met Lilian Marijnissen (SP) in de Tweede Kamer naar de vertoning van de documentaire over hun lotgevallen, Alleen tegen de staat. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Gedupeerden van de toeslagenaffaire kijken met Lilian Marijnissen (SP) in de Tweede Kamer naar de vertoning van de documentaire over hun lotgevallen, Alleen tegen de staat.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

‘Ze kunnen allemaal de tering krijgen. Ze mogen allemaal doodvallen. Dat hoop ik.’

Wie de documentaire Alleen tegen de staat heeft gezien, zal zich de scène herinneren waarin dat gezegd wordt. Het is niet eens woede wat daar klinkt maar pure wanhoop, zo diep dat Derya Selvi – een van de ‘toeslagouders’ – er zelf verbaasd van staat. ‘Ik ben geen hater. Ik heb nooit iets gehaat’, zegt ze daarna.

Hoe zou die wanhoopskreet aankomen bij de mensen om wie het ging: de politici die met z’n allen verantwoordelijk zijn voor het systeem waarin de Belastingdienst werkt en die nu in de Max van der Stoelzaal van het nieuwe Binnenhof zitten om de documentaire te bekijken?

Dat ze daar op een woensdagavond samen met de vijf ouders en regisseur Stijn Bouma naar de documentaire kijken, komt door de SP. Fractieleider Lilian Marijnissen had de afgelopen weken in Kamerdebatten systematisch haar collega’s de vraag gesteld: heeft u Alleen tegen de staat gezien, meneer Rutte, mevrouw Hermans, meneer Remkes? Wat konden ze anders zeggen dan: nee nog niet, maar die wil ik graag zien.

Waarna Renske Leijten in actie kwam. Leijten is vijftien jaar Kamerlid. Ze kent de olifantenpaadjes in het Kamerreglement en dus ook de bijzondere procedure die het mogelijk maakt een filmvertoning in het Kamergebouw te organiseren, mits een Kamermeerderheid het daarmee eens is. Zoiets gebeurt niet vaak, sinds de verhuizing is dit de eerste keer. Ze diende een verzoek in, dat binnen een uur voldoende steun kreeg. ‘Een perfecte manier om iedereen een gelijke informatiepositie op dit dossier te geven’, legt Leijten een dag voor de vertoning uit.

Esther Ouwehand (PvdD), Lilianne Ploumen (PvdA) en Sophie Hermans (VVD) tijdens de vertoning van Alleen tegen de staat in de Tweede Kamer.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Esther Ouwehand (PvdD), Lilianne Ploumen (PvdA) en Sophie Hermans (VVD) tijdens de vertoning van Alleen tegen de staat in de Tweede Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het is een nogal dwingend concept, dat beseft ze. Niet komen zou namelijk nogal een politiek statement zijn. De opkomst is voorbeeldig: de fractieleiders Simons, Ploumen, Azarkan, Ouwehand, Dassen, Hermans en natuurlijk Marijnissen zijn er. Verder Edgar Mulder (PVV), Bart Snels (GroenLinks), Hülya Kat (D66) en Inge van Dijk (CDA). Dit zijn niet per se de politici die dit dossier lieten ontsporen, al is het, zoals Ploumen het uitdrukt, ‘een last die we allemaal moeten dragen’. Het zijn wel degenen die voor herstel moeten zorgen. Sommige politici die wel verantwoordelijkheid droegen – Asscher, Wiebes – hebben de politiek verlaten. Anderen – Rutte, Hoekstra – zijn er niet bij. ‘Het had hen gesierd als ze waren gekomen’, zegt Badriah Brandt, een van de ouders.

Troost bij elkaar

De moeders uit de documentaire hebben het zichtbaar moeilijk op groot scherm opnieuw te zien en te horen hoe ze onontkoombaar getuigen van hun door de Belastingdienst vernielde levens. Soms zoeken ze troost bij elkaar. ‘Hier zijn is weer een vernedering’, zegt Brandt meteen na afloop. ‘Wanneer houdt het een keer op? Mijn dochter is jarig vandaag en ik zit hier. Er komt een einde aan mijn strijdlust.’ ‘Voor jullie is dit werk’, zegt Janet Ramesar. ‘Voor ons is het ons leven. Het is een marteling.’ Derya Selvi: ‘Ik haat het om nog naar mezelf te kijken. De woorden gaan recht door m’n hart.’

De Kamerleden zijn zichtbaar ongemakkelijk met de situatie. Ze prijzen de moed van de vrouwen, zoeken naar woorden van troost. En eigenlijk iedereen spreekt uit aan hun kant te staan en zegt te vinden dat dit snel moet worden opgelost.

‘Dat medelijden van ons is voor jullie al onterend’, vindt Sylvana Simons, die zegt hier met gemengde gevoelens te zitten. Dat is begrijpelijk. De vertoning heeft iets van een laboratoriumopstelling: kijken naar politici die kijken naar de ellendige gevolgen van Haags beleid, hun emoties moeten beheersen en elkaar niet willen aftroeven in hun blijken van medeleven. Kat zegt onder de indruk te zijn van de kwetsbaarheid van haar mede-Kamerleden en zich ‘ontzettend verantwoordelijk’ te voelen. Mulder vindt het ‘gaaf en goed’ dat deze documentaire gemaakt is, en zegt erbij dat lof van een PVV’er voor een BNNVara-productie hoogst zeldzaam is.

De vier vrouwen horen de woorden welwillend aan. ‘Heel lief van jullie’, vindt Brandt. Alleen, dit is niet waar ze voor kwamen. Ze kunnen niet meer horen dat ze dapper zijn. Ze willen toezeggingen, en snel. Ze willen niet van het kastje naar de muur worden gestuurd maar beginnen met het opnieuw opbouwen van hun leven. ‘Laat ons dit oplossen’, zegt Nazmiye Karaduman: ‘We kunnen het sneller dan Van Huffelen.’

Ondankbare rol

Zonder daarom te vragen zijn de vier vrouwen uitgegroeid tot de ambassadeurs van de toeslagenslachtoffers. Een week eerder waren ze bij koning Willem-Alexander die zich heel meelevend en betrokken toonde maar verder niets kon doen. Daar hadden ze alle begrip voor gehad, zoals ze ze ook nu begrijpen hoe lastig de situatie is. De rol die ze vervullen is niet altijd dankbaar. ‘Het is ons overkomen. Dit is geen dankbare rol’, zegt Karaduman voordat de film begint. ‘Het kost ons veel tijd en stress. Andere slachtoffers worden boos op ons: waarom altijd jullie?

In haar slotwoord legt Derya Selvi het zo uit: ‘Ik vind niks meer leuk aan deze oneerlijke strijd. Het is niet leuk de film weer te zien, het is niet leuk om hier te zitten. Ik ben alle vertrouwen kwijt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden