reportagetoeslagenaffaire

Toeslagenaffaire is voor Rutte één van de drie grootste drama’s van zijn premierschap

De gedupeerde Shameeza Bondhla heeft een belastingschuld van 18.000 euro.Beeld Raymond rutting

Premier Rutte ontving vanavond honderden ouders die door de Belastingdienst zijn gedupeerd. Pasklare oplossingen heeft de premier niet, heeft hij van tevoren gezegd. Alleen een luisterend oor. 

Shameeza Bondhla uit Maassluis wil niet langer wachten op de premier. Haar kinderen zitten thuis te wachten en de bijeenkomst in Rijswijk loopt meer dan twee uur uit. Gelukkig heeft ze haar probleem, een belastingschuld van 18.000 euro, wel kunnen bespreken met een paar medewerkers van de Belastingdienst. Ze moet namelijk de in 2012 ontvangen kinderopvangtoeslag in zijn geheel terugbetalen, volgens Bondhla ten onrechte. Haar begeleider Ron Pattipeilohy moet nog zien of ze echt iets terughoort van de belastingambtenaren die ze vandaag gesproken heeft. ‘Ons vertrouwen in de overheid is tot onder het nulpunt gedaald.’

Mark Rutte probeert dat vertrouwen maandag te herstellen met een nederig en boetvaardig optreden. Samen met minister van Financiën Wopke Hoekstra is de minister-president naar zalencentrum De Broodfabriek in Rijswijk getogen voor een gesprek met ouders die de Belastingdienst heeft gedupeerd in de kinderopvangtoeslagenaffaire.

Catharsis

Rutte en Hoekstra, die sinds het aftreden van D66-staatssecretaris Menno Snel de Belastingdienst erbij doet, hebben ruim 500 ouders voor de catharsis uitgenodigd. Bijna 200 hebben gehoor gegeven aan de uitnodiging. Inclusief familieleden en belangenbehartigers (advocaten en bewindvoerders) willen zo’n 300 mensen hun verhaal kwijt aan de twee kabinetsleden.

Rutte heeft de ouders niets anders te bieden dan een luisterend oor, zo heeft hij van tevoren al aangekondigd. Pasklare oplossingen heeft de premier niet op zak; hij komt vooral om empathie te tonen. In zijn eigen woorden: ‘om de pijn die ervaren wordt, met elkaar te delen en daar lessen uit te trekken voor hoe het verder moet’. Sinds hij het gevoelige dossier onder zijn hoede heeft, heeft Hoekstra al twee keer eerder met gedupeerde ouders gesproken.

Naar de smaak van de Tweede Kamer kan dat niet vaak genoeg gebeuren. Een van de dingen die Menno Snel fataal werden, is dat hij zulke ontmoetingen te lang uit de weg ging. Dat Rutte een paar uur heeft vrijgemaakt om de ellendeverhalen van de ouders aan te horen, is omdat de Tweede Kamer hem dat heeft opgedragen.

Puinruimen

De verontwaardiging over de nietsontziende fraudejacht van de dienst Toeslagen is zo groot, dat de Kamer het kabinet geen rust gunt voordat alle getroffen ouders genoegdoening hebben gekregen. Het parlement houdt de voortgang de bij de afdeling ‘puinruimen’ van de dienst Toeslagen nauwlettend in de gaten. Hoekstra neemt geen enkel risico en informeert de Tweede Kamer inmiddels over elk minuscuul detail, tot op het niveau van individuele dossiers aan toe. 

Verdere ophef over zwartgelakte dossiers, of belastingambtenaren die niet komen opdagen op afspraken met ouders, wil de minister koste wat kost voorkomen. De dienst Toeslagen wil de ouders die zich bij de Belastingdienst melden, en dat zijn er tot dusver ruim 3500, bij voorkeur een individuele afspraak met een belastingambtenaar aanbieden om al hun vragen zo goed mogelijk te beantwoorden.

Topje van de ijsberg

Daarmee heeft de dienst een enorme berg werk te verzetten, want die groep van 3500 is het topje van de ijsberg. Alleen al bij de 170 fraudeonderzoeken die de kern vormen van de toeslagenaffaire, de zogenoemde CAF-zaken, zijn circa 9000 ouders betrokken. Hun dossiers moet de Belastingdienst allemaal opnieuw bekijken. 

Een gedupeerde vrouw komt naar buiten na een gesprek met premier Mark Rutte.Beeld Raymond rutting

Onder de ouders die het afgelopen jaar zelf aan de bel hebben getrokken zijn ook veel mensen die geen deel uitmaakten van een CAF-onderzoek, maar betrokken waren bij andere fraudeonderzoeken of wier kinderopvangtoeslag om andere redenen is beëindigd. 

Nu het kabinet openlijk het boetekleed draagt, zullen in de komende maanden waarschijnlijk nog veel meer ouders bij de Belastingdienst aankloppen. Iedereen wier kinderopvangtoeslag is stopgezet en/of teruggevorderd kan vragen om een herziening van dat besluit. Al deze mensen zullen schadevergoeding willen, omdat ze zich – al dan niet terecht – gedupeerd voelen.

In de tienduizenden

Het totale aantal ouderdossiers dat de dienst Toeslagen opnieuw onder de loep moet nemen kan daardoor in de tienduizenden lopen. Het herbeoordelen van zoveel individuele, vaak complexe dossiers vergt de inzet van honderden belastingambtenaren, waarvan de meesten nog geworven moeten worden. Dat betekent dat het wel een jaar kan duren (of nog langer) voordat alle ouders de gevraagde duidelijkheid hebben, zoals Hoekstra laatst al liet doorschemeren in een Kamerbrief.

Geen wonder dat niemand staat te trappelen om de vacature op het staatssecretariaat van Financiën op te vullen. Zelfs D66, die de post mag invullen, vond dat Hoekstra zich in het laatste kabinetsjaar maar over de beerput van zijn ministerie moest ontfermen. Hoekstra zag dat niet zo zitten; CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, een erkend toeslagenexpert, evenmin. Nu ligt de bal alsnog bij D66, dat bij wijze van goedmakertje twéé staatssecretarissen mag benoemen: een voor fiscale wetgeving en belastinginning en iemand voor het toeslagenstelsel en de douane.

Aangeslagen

Na afloop van de marathonontmoeting staat de premier aangeslagen de pers te woord. Hij wil de ouders ‘geen knollen voor citroenen verkopen’ en geeft toe dat niet iedereen snel geholpen zal kunnen worden. ‘Hopelijk lukt dat nog dit kalenderjaar.’ Na zijn vier uur durende ‘heel indrukwekkende’ onderdompeling in kommer en kwel schaart Rutte de toeslagenaffaire onder de drie grootste drama’s die hij als premier heeft meegemaakt. ‘De vliegramp met MH17 en de aardbevingen in Groningen zijn grote dingen, maar dit begint wel in de buurt te komen.’

Meer over de toeslagenaffaire

De Belastingdienst negeerde interne misstanden jarenlang, zo meldde een gepensioneerd medewerker in november 2019. Uit een door hem overgedragen dossier zou blijken dat de Belastingdienst bij zeker 40.000 mensen ten onrechte geld terugvroeg, hoewel zij volgens de wet recht hadden op uitstel van betaling.

Bij een grote groep ouders werd ten onrechte geoordeeld dat zij geen recht hadden op kinderopvangtoeslag. Deze ouders moesten achteraf duizenden tot tienduizenden euro’s toeslagen terugbetalen aan de Belastingdienst.

Een van de gedupeerde ouders is Steve Kuipers. Hij werd ten onrechte beschuldigd van fraude en moest ruim 50 duizend euro terugbetalen. ‘Dan besef je pas echt wat stress is.’  Een andere gedupeerde verloor zijn huwelijk, zijn nachtrust en zijn vertrouwen in de overheid.

De toeslagenaffaire leidde tot het aftreden van staatssecretaris van Financiën Menno Snel. Minister Hoekstra van Financiën heeft plannen om de Belastingdienst te reorganiseren. Het kabinet is enthousiast, maar de uitvoering zal nog heel wat voeten in de aarde hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden